Przeciwwskazania stosowania
Metoklopramid

Przeciwwskazania stosowania metoklopramidu

Metoklopramid jest substancją czynną o działaniu przeciwwymiotnym i prokinetycznym, dostępną w różnych postaciach farmaceutycznych, w tym jako roztwory do wstrzykiwań (Metoclopramide Baxter, Metoclopramide hameln, Metoclopramidi hydrochloridum Noridem, Metoclopramidum 0,5% Polpharma) oraz tabletki (Metoclopramidum Polpharma, Olamide). Podczas kwalifikacji pacjenta do leczenia metoklopramidem należy uwzględnić szereg przeciwwskazań, które wykluczają jego zastosowanie.¹

Nadwrażliwość na składniki leku

Metoklopramid jest przeciwwskazany w przypadku nadwrażliwości na substancję czynną (metoklopramidu chlorowodorek) lub na którąkolwiek substancję pomocniczą zawartą w preparacie.² Warto zaznaczyć, że poszczególne preparaty zawierają różne substancje pomocnicze – np. Metoclopramidum 0,5% Polpharma zawiera sodu pirosiarczyn (E 223), a preparaty Metoclopramidum Polpharma i Olamide w tabletkach zawierają laktozę jednowodną.³⁴

Stany chorobowe przewodu pokarmowego

Metoklopramidu nie należy stosować w przypadkach, gdy pobudzenie perystaltyki przewodu pokarmowego może stanowić ryzyko dla pacjenta. Dotyczy to przede wszystkim następujących stanów:⁵

• Krwawienie z przewodu pokarmowego⁶
• Niedrożność przewodu pokarmowego⁷
• Perforacja przewodu pokarmowego⁸

W takich przypadkach prokinetyczne działanie metoklopramidu mogłoby pogorszyć stan pacjenta poprzez nasilenie krwawienia, zwiększenie ciśnienia w niedrożnym odcinku przewodu pokarmowego lub rozprzestrzenienie treści jelitowej w jamie otrzewnej w przypadku perforacji.⁹

Guz chromochłonny

Stosowanie metoklopramidu jest przeciwwskazane u pacjentów ze stwierdzonym lub podejrzewanym guzem chromochłonnym (pheochromocytoma) ze względu na ryzyko wystąpienia ciężkich epizodów nadciśnienia tętniczego.¹⁰ Metoklopramid może wywołać uwolnienie katecholamin z guza chromochłonnego, co prowadzi do nagłego i znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego, stwarzającego zagrożenie dla życia pacjenta.¹¹

Zaburzenia neurologiczne

Metoklopramid jest przeciwwskazany w następujących zaburzeniach neurologicznych:¹²

• Dyskineza późna wywołana lekami neuroleptycznymi lub metoklopramidem w wywiadzie – metoklopramid może nasilać objawy dyskinezy późnej lub powodować nawrót tego zaburzenia¹³
• Padaczka – metoklopramid może zwiększać częstość i intensywność napadów drgawek u pacjentów z padaczką¹⁴
• Choroba Parkinsona – ze względu na antagonistyczne działanie na receptory dopaminergiczne, metoklopramid może nasilać objawy parkinsonowskie¹⁵

Interakcje lekowe jako przeciwwskazania

Bezwzględnym przeciwwskazaniem do stosowania metoklopramidu jest równoczesne stosowanie:¹⁶

• Lewodopy – metoklopramid, jako antagonista dopaminy, osłabia działanie lewodopy stosowanej w leczeniu choroby Parkinsona¹⁷
• Agonistów receptorów dopaminergicznych – metoklopramid może zmniejszać ich skuteczność terapeutyczną¹⁸

Dodatkowo, w przypadku preparatu Metoclopramidi hydrochloridum Noridem, jako przeciwwskazanie wymieniono również równoczesne stosowanie z alkoholem.¹⁹

Methemoglobinemia

Metoklopramid jest przeciwwskazany u pacjentów z:²⁰

• Methemoglobinemią indukowaną metoklopramidem w wywiadzie – u pacjentów, u których wcześniej wystąpiła methemoglobinemia po podaniu metoklopramidu, istnieje wysokie ryzyko jej nawrotu²¹
• Niedoborem reduktazy NADH cytochromu b5 – u tych pacjentów metoklopramid może wywołać methemoglobinemię z powodu upośledzonej zdolności do redukcji methemoglobiny²²

Przeciwwskazania wiekowe

Wszystkie preparaty zawierające metoklopramid są przeciwwskazane do stosowania u dzieci w wieku poniżej 1. roku życia ze względu na zwiększone ryzyko wystąpienia zaburzeń pozapiramidowych w tej grupie wiekowej.²³²⁴ Niemowlęta są szczególnie wrażliwe na neurologiczne działania niepożądane metoklopramidu z powodu niedojrzałości bariery krew-mózg i układu nerwowego.²⁵

Zestawienie przeciwwskazań do stosowania metoklopramidu

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

Poza bezwzględnymi przeciwwskazaniami, przy stosowaniu metoklopramidu należy zachować szczególną ostrożność u pacjentów z zaburzeniami układu pozapiramidowego, niewydolnością nerek lub wątroby (konieczna może być modyfikacja dawki), a także u osób w podeszłym wieku, które są bardziej narażone na działania niepożądane.²⁶²⁷

Należy pamiętać, że preparaty zawierające metoklopramid różnią się składem substancji pomocniczych, które mogą mieć znaczenie kliniczne, np. zawartość sodu w preparatach do wstrzykiwań (Metoclopramide hameln, Metoclopramidi hydrochloridum Noridem, Metoclopramidum 0,5% Polpharma) czy laktozy w preparatach doustnych (Metoclopramidum Polpharma, Olamide).²⁸²⁹