Działania niepożądane
Lukrecja

Wprowadzenie do działań niepożądanych lukrecji

Lukrecja (Glycyrrhiza glabra L.) jest rośliną leczniczą stosowaną w wielu preparatach farmaceutycznych. Pomimo jej licznych właściwości terapeutycznych, stosowanie lukrecji może prowadzić do wystąpienia różnorodnych działań niepożądanych. Niniejsze opracowanie ma na celu szczegółowe omówienie potencjalnych zagrożeń związanych z tą substancją, występujących w produktach leczniczych takich jak Korzeń Lukrecji, Iberogast, Padma 28 Formuła, Pectobonisol oraz Tussipect.¹

Korzeń lukrecji jako składnik występuje w różnych stężeniach i postaciach w analizowanych produktach – od wyciągów płynnych, przez nalewki, po formy sproszkowane. W preparacie Iberogast znajduje się ekstrakt z korzenia lukrecji (Liquiritiae radicis extractum) w proporcji 1:2,5-3,5, stanowiący 10 ml na 100 ml produktu.² W produkcie Padma 28 Formuła korzeń lukrecji występuje w ilości 15 mg na kapsułkę.³ Pectobonisol zawiera nalewkę z korzenia lukrecji (1:5) w ilości 15 g na 100 g produktu.⁴ Z kolei Tussipect zawiera 60 mg wyciągu suchego z korzenia lukrecji oraz 72 mg sproszkowanego korzenia lukrecji w jednej tabletce drażowanej.⁵

Profile bezpieczeństwa produktów zawierających lukrecję

Profil bezpieczeństwa lukrecji różni się w zależności od preparatu, w którym jest zawarta. W przypadku samego Korzenia Lukrecji charakterystyka produktu leczniczego nie wymienia konkretnych działań niepożądanych, jednak wskazuje na konieczność zgłaszania wszelkich podejrzewanych zdarzeń niepożądanych.⁶

Działania niepożądane lukrecji w preparacie Padma 28 Formuła

W preparacie Padma 28 Formuła, który zawiera korzeń lukrecji jako jeden z wielu składników roślinnych, raportowane są następujące działania niepożądane:

• Zaburzenia żołądkowo-jelitowe występujące niezbyt często (≥1/1000 do <1/100): niestrawność, nudności, zgaga, biegunka
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej występujące niezbyt często (≥1/1000 do <1/100): wysypka i świąd

⁷

Działania niepożądane lukrecji w preparacie Pectobonisol

W przypadku Pectobonosolu, który zawiera nalewkę z korzenia lukrecji, charakterystyka produktu wskazuje, że dotychczas nie stwierdzono działań niepożądanych przy stosowaniu produktu w zalecanych dawkach. Jednakże mogą wystąpić rzadkie przypadki reakcji nadwrażliwości na składniki produktu lub zgaga.⁸

Działania niepożądane lukrecji w preparacie Iberogast

Iberogast, w którym ekstrakt z korzenia lukrecji jest jednym z dziewięciu składników roślinnych, wykazuje następujące działania niepożądane:

• Zaburzenia układu immunologicznego (bardzo rzadko, <1/10 000): reakcje nadwrażliwości, takie jak reakcje skórne, świąd, duszność, mogą pojawić się u predysponowanych pacjentów
• Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych (częstość nieznana): polekowe uszkodzenie wątroby, objawiające się zwiększeniem aktywności enzymów wątrobowych i stężenia bilirubiny, aż do wystąpienia żółtaczki polekowej, oraz przypadki niewydolności wątroby

⁹

W przypadku wystąpienia polekowego uszkodzenia wątroby, zaleca się natychmiastowe przerwanie leczenia produktem Iberogast.¹⁰

Działania niepożądane lukrecji w preparacie Tussipect

W przypadku Tussipectu, który zawiera wyciąg suchy z korzenia lukrecji oraz korzeń lukrecji sproszkowany, mogą wystąpić działania niepożądane związane z obecnością saponin:

• Podrażnienie błony śluzowej żołądka, objawiające się wystąpieniem mdłości, wymiotów, bólów brzusznych

¹¹

Należy zaznaczyć, że Tussipect zawiera również efedrynę, która może powodować dodatkowe działania niepożądane:

• Ze strony układu nerwowego: pobudzenie, zawroty głowy, rozdrażnienie, niepokój, drżenie rąk, zaburzenia snu
• Ze strony układu krążenia: kołatanie serca, wzrost ciśnienia krwi

¹²

Tabela działań niepożądanych lukrecji

Szczegółowe omówienie niebezpieczeństw związanych z działaniami niepożądanymi

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Jednym z najpoważniejszych działań niepożądanych związanych z lukrecją jest potencjalne polekowe uszkodzenie wątroby. Zaobserwowano je w przypadku stosowania preparatu Iberogast, który zawiera ekstrakt z korzenia lukrecji. Uszkodzenie wątroby może manifestować się jako:

• Podwyższenie aktywności enzymów wątrobowych (transaminaz)
• Zwiększenie stężenia bilirubiny w surowicy krwi
• Żółtaczka polekowa
• W skrajnych przypadkach niewydolność wątroby

¹³

Należy podkreślić, że w przypadku wystąpienia objawów uszkodzenia wątroby, konieczne jest natychmiastowe przerwanie leczenia produktem zawierającym lukrecję i konsultacja z lekarzem. Uszkodzenie wątroby stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i może prowadzić do długotrwałych powikłań.

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Lukrecja może powodować różnorodne zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego. W preparacie Padma 28 Formuła odnotowano niezbyt częste występowanie niestrawności, nudności, zgagi i biegunki.¹⁴ Zgaga może również wystąpić rzadko podczas stosowania Pectobonosolu.¹⁵

W przypadku Tussipectu, obecność saponin w lukrecji może prowadzić do podrażnienia błony śluzowej żołądka, co objawia się wystąpieniem mdłości, wymiotów i bólów brzusznych.¹⁶

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe, choć zwykle nie zagrażają życiu, mogą znacząco obniżać jakość życia pacjenta i powodować dyskomfort, utrudniający codzienne funkcjonowanie.

Reakcje nadwrażliwości

Lukrecja, podobnie jak inne substancje roślinne, może wywoływać reakcje nadwrażliwości. W przypadku Iberogastu, reakcje te występują bardzo rzadko (<1/10 000) i obejmują:

• Reakcje skórne
• Świąd
• Duszność

¹⁷

Podobnie w przypadku Pectobonosolu, w rzadkich przypadkach mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości na składniki produktu.¹⁸

Należy podkreślić, że reakcje nadwrażliwości, szczególnie te objawiające się dusznością, mogą stanowić bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W produkcie Padma 28 Formuła, który zawiera korzeń lukrecji, odnotowano niezbyt częste występowanie wysypki i świądu.¹⁹ Reakcje skórne mogą być manifestacją nadwrażliwości na lukrecję lub inne składniki preparatu.

Choć zaburzenia skórne zwykle nie stanowią bezpośredniego zagrożenia dla życia, mogą znacząco obniżać komfort pacjenta i wymagać interwencji dermatologicznej. W niektórych przypadkach mogą być również pierwszym objawem rozwijającej się poważniejszej reakcji alergicznej.

Zalecenia dla lekarzy i personelu medycznego

Monitorowanie bezpieczeństwa stosowania lukrecji

Ze względu na potencjalne działania niepożądane lukrecji, zaleca się monitorowanie pacjentów stosujących preparaty zawierające tę substancję, szczególnie w przypadku długotrwałej terapii. Należy zwrócić szczególną uwagę na:

• Funkcję wątroby – regularne kontrolowanie parametrów wątrobowych u pacjentów stosujących preparaty z lukrecją przez dłuższy czas
• Objawy ze strony przewodu pokarmowego – ocena nasilenia i charakteru dolegliwości
• Reakcje skórne i objawy nadwrażliwości – szczególnie u pacjentów z wywiadem alergicznym

Zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²⁰

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających lukrecję, zaleca się następujące postępowanie:

• Przy podejrzeniu polekowego uszkodzenia wątroby – natychmiastowe przerwanie terapii i wykonanie badań funkcji wątroby
• W przypadku reakcji nadwrażliwości – przerwanie stosowania leku, leczenie objawowe, a w ciężkich przypadkach (np. duszność) natychmiastowa interwencja medyczna
• Przy zaburzeniach żołądkowo-jelitowych – ocena nasilenia objawów, ewentualna modyfikacja dawki lub zmiana leku
• W przypadku reakcji skórnych – leczenie objawowe, rozważenie konsultacji dermatologicznej

Należy podkreślić, że w każdym przypadku wystąpienia działań niepożądanych konieczna jest indywidualna ocena korzyści i ryzyka dalszego stosowania preparatu zawierającego lukrecję, biorąc pod uwagę nasilenie objawów niepożądanych oraz korzyści terapeutyczne.