Przedawkowanie
Lukrecja

Przedawkowanie substancji czynnej lukrecja (Glycyrrhiza glabra)

Lukrecja (Glycyrrhiza glabra) to składnik wielu preparatów leczniczych, który w przypadku nieprawidłowego stosowania może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych. W praktyce klinicznej obserwowano przypadki przedawkowania u osób stosujących produkty zawierające korzeń lukrecji przez dłuższy czas (powyżej 4 tygodni) lub przyjmujących zbyt wysokie dawki tej substancji.¹

Manifestacje kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie lukrecji manifestuje się szeregiem objawów związanych z zaburzeniami gospodarki wodno-elektrolitowej oraz układu sercowo-naczyniowego. W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych zawierających lukrecję odnotowano różne objawy w zależności od preparartu.²

W przypadku leku Tussipect, który zawiera wyciąg suchy z korzenia lukrecji (60 mg) oraz sproszkowany korzeń lukrecji (72 mg), przedawkowanie może powodować: pobudzenie psychoruchowe, bezsenność, ból głowy, osłabienie, kołatanie serca, zawroty głowy oraz drżenie.³ Należy jednak zaznaczyć, że lek ten zawiera również inne substancje czynne, w tym efedrynę, która może nasilać niektóre z tych objawów.

Warto odnotować, że dla niektórych preparatów zawierających lukrecję, jak Iberogast czy Padma 28 Formuła, nie stwierdzono przypadków przedawkowania w dostępnej dokumentacji medycznej.⁴⁵

W przypadku preparatu Pectobonisol, który zawiera nalewkę z korzenia lukrecji, mogą wystąpić objawy nadużycia alkoholu oraz nudności i podrażnienie przewodu pokarmowego, jednak te efekty są związane głównie z zawartością etanolu w produkcie, który może stanowić 40-50% (V/V).⁶

Patomechanizm przedawkowania lukrecji

Głównym mechanizmem toksyczności lukrecji przy przedawkowaniu jest jej wpływ na gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu. Lukrecja zawiera glicyryzynę, która powoduje zatrzymanie wody i sodu w organizmie przy jednoczesnej eliminacji potasu. Efekt ten jest wynikiem hamowania enzymu 11-β-hydroksysteroidowej dehydrogenazy typu 2, co prowadzi do zwiększenia działania kortyzolu na receptory mineralokortykoidowe w nerkach.⁷

Objawy przedawkowania lukrecji

* Dla preparatu Tussipect w ChPL nie podano konkretnych dawek wywołujących przedawkowanie
** W przypadku Pectobonisol, objawy związane głównie z zawartością alkoholu w preparacie

Różnice w przedawkowaniu w zależności od preparatu

Istotną obserwacją jest zróżnicowanie profilu bezpieczeństwa oraz ryzyka przedawkowania w zależności od konkretnego preparatu zawierającego lukrecję:⁸⁹

• Dla preparatu Iberogast, który zawiera ekstrakt z korzenia lukrecji (Liquiritiae radicis extractum), dotychczas nie stwierdzono objawów przedawkowania w badaniach toksyczności po podaniu jednorazowym lub po podawaniu wielokrotnym u różnych gatunków zwierząt. Nie zaobserwowano ich również u ludzi w ciągu wielu lat stosowania tego preparatu.
• W przypadku Padma 28 Formuła, który zawiera korzeń lukrecji (Glycyrrhiza glabra L., radix) w ilości 15 mg w kapsułce, również nie stwierdzono przypadków przedawkowania.
• Tussipect zawiera wyciąg suchy z korzenia lukrecji oraz sproszkowany korzeń lukrecji, a przedawkowanie manifestuje się głównie objawami ze strony układu nerwowego i sercowo-naczyniowego, jednak należy pamiętać, że lek zawiera również efedryny chlorowodorek, który może odpowiadać za część tych objawów.
• Pectobonisol zawiera nalewkę z korzenia lukrecji, a objawy przedawkowania są związane głównie z zawartością etanolu.

¹⁰¹¹

Postępowanie w przypadku przedawkowania

Leczenie przedawkowania lukrecji powinno być ukierunkowane na przywrócenie równowagi elektrolitowej i kontrolę ciśnienia tętniczego. W zależności od nasilenia objawów, może obejmować:¹²

• Natychmiastowe odstawienie preparatów zawierających lukrecję
• Suplementację potasu w przypadku hipokaliemii
• Leki hipotensyjne w przypadku nadciśnienia
• Leki przeciwarytmiczne przy zaburzeniach rytmu serca
• Leczenie objawowe w zależności od manifestacji klinicznej

¹³

Grupy zwiększonego ryzyka przy przedawkowaniu lukrecji

Szczególną ostrożność należy zachować u pacjentów z:¹⁴

• Chorobami układu sercowo-naczyniowego, zwłaszcza nadciśnieniem tętniczym
• Zaburzeniami gospodarki elektrolitowej
• Niewydolnością nerek
• Chorobami wątroby
• Przyjmujących leki moczopędne oszczędzające potas, inhibitory ACE, blokery receptora angiotensyny II lub suplementy potasu

¹⁵

Wnioski kliniczne

Przedawkowanie lukrecji stanowi istotny problem kliniczny, szczególnie w kontekście długotrwałego stosowania tej substancji lub przyjmowania jej w nadmiernych dawkach. Profil objawów jest zróżnicowany w zależności od preparatu, jednak najbardziej znaczące konsekwencje obejmują zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej i funkcji układu sercowo-naczyniowego.¹⁶

Kluczowe znaczenie ma edukacja pacjentów odnośnie właściwego dawkowania i czasu stosowania preparatów zawierających lukrecję, a także systematyczny monitoring pacjentów z grup zwiększonego ryzyka. W przypadku wystąpienia objawów przedawkowania, niezbędne jest natychmiastowe odstawienie preparatu oraz wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego, uwzględniającego specyfikę zaburzeń u danego pacjenta.¹⁷