Właściwości farmakodynamiczne
Lactobacillus plantarum

Lactobacillus plantarum – wprowadzenie

Lactobacillus plantarum to Gram-dodatnia pałeczka kwasu mlekowego stanowiąca istotny składnik naturalnej mikroflory pochwy. Występuje jako składnik aktywny w produktach leczniczych stosowanych dopochwowo, takich jak inVag (jako Lactobacillus plantarum 57B) oraz Protrivagin (jako Lactobacillus plantarum P 17630). Bakterie te są integralną częścią ekosystemu pochwy u zdrowych kobiet i stanowią główny naturalny mechanizm obronny przeciwko rozwojowi drobnoustrojów chorobotwórczych.¹

Rola fizjologiczna w utrzymaniu homeostazy mikrobiologicznej pochwy

Prawidłowa flora bakteryjna pochwy charakteryzuje się obecnością Gram-dodatnich pałeczek z rodzaju Lactobacillus, które stanowią około 96% flory bakteryjnej. Lactobacillus plantarum, podobnie jak inne bakterie kwasu mlekowego, przyczynia się do utrzymania homeostazy mikrobiologicznej w pochwie.²

Jedną z głównych funkcji Lactobacillus plantarum jest przemiana glikogenu komórek nabłonkowych w kwas mlekowy, co prowadzi do obniżenia pH pochwy do wartości od 3,8 do 4,4. Taki zakres pH jest optymalny dla wzrostu pałeczek kwasu mlekowego, ale niekorzystny dla rozwoju drobnoustrojów chorobotwórczych.³

Mechanizmy działania przeciwbakteryjnego

Lactobacillus plantarum wykazuje działanie antagonistyczne wobec patogenów wywołujących zakażenia układu moczowo-płciowego. W badaniach in vitro wykazano skuteczność tego działania wobec szeregu mikroorganizmów chorobotwórczych, takich jak Gardnerella vaginalis, Prevotella bivia, Streptococcus agalactiae, Candida albicans czy Escherichia coli (szczep uropatogenny).⁴

Produkcja kwasów organicznych

Jednym z głównych mechanizmów przeciwbakteryjnych Lactobacillus plantarum jest produkcja kwasów organicznych, zwłaszcza kwasu mlekowego i octowego. Wytwarzanie tych kwasów prowadzi do obniżenia pH środowiska pochwy, co stwarza niekorzystne warunki dla wzrostu i namnażania się patogenów.⁵

Produkcja nadtlenku wodoru

Lactobacillus plantarum produkuje również nadtlenek wodoru (H₂O₂), który wykazuje właściwości bójcze wobec patogenów najczęściej wywołujących zakażenia układu moczowo-płciowego. Ten mechanizm stanowi ważny element obrony przeciwko drobnoustrojom chorobotwórczym.⁶

Adherencja do nabłonka pochwy

Istotnym mechanizmem działania Lactobacillus plantarum jest zdolność do przylegania (adherencji) do nabłonka pochwy. Dzięki temu bakterie te tworzą swoistą barierę ochronną, zapobiegając przyleganiu i kolonizacji przez patogeny.⁷

Konkurencja o składniki odżywcze

Lactobacillus plantarum skutecznie konkuruje z patogenami o składniki odżywcze dostępne w środowisku pochwy. Ten mechanizm konkurencyjnego wykluczania przyczynia się do ograniczenia wzrostu i namnażania się mikroorganizmów chorobotwórczych.⁸

Zastosowanie kliniczne i skuteczność

Lactobacillus plantarum jako składnik produktów leczniczych stosowany jest przede wszystkim w celu przywrócenia i utrzymania prawidłowej mikroflory pochwy. Wprowadzenie do pochwy żywych, liofilizowanych bakterii Lactobacillus plantarum pomaga w odbudowie naturalnej flory bakteryjnej dzięki zdolności tych bakterii do przylegania do ścian pochwy i namnażania się.⁹

W wieloośrodkowym, randomizowanym badaniu klinicznym kontrolowanym placebo wykazano, że bakterie Lactobacillus plantarum skutecznie kolonizują nabłonek pochwy. Badanie to potwierdziło również bezpieczeństwo stosowania produktów zawierających te bakterie.¹⁰

Produkty zawierające Lactobacillus plantarum pomagają w przywróceniu warunków siedliskowych, które nie sprzyjają osiedlaniu się i przeżywaniu drobnoustrojów chorobotwórczych, zmniejszając liczbę ich szczepów i stężenie w nieswoistych formach wywołujących upławy. Są również przydatne w leczeniu swoistego zapalenia pochwy, ponieważ przywracają warunki fizjologiczne w jej środowisku.¹¹

Wrażliwość na antybiotyki i interakcje

Skuteczność produktów zawierających Lactobacillus plantarum może być modyfikowana przez jednoczesne stosowanie antybiotyków i innych środków przeciwdrobnoustrojowych. W badaniach in vitro określono wrażliwość szczepów Lactobacillus plantarum na różne grupy antybiotyków:¹²

Jednoczesne stosowanie z antybiotykami, na które L. plantarum wykazuje oporność

Lactobacillus plantarum wykazuje oporność na niektóre antybiotyki, co pozwala na jednoczesne stosowanie produktów zawierających te bakterie z określonymi lekami przeciwbakteryjnymi. Do antybiotyków, które nie wpływają ujemnie na skuteczność produktów z Lactobacillus plantarum należą:

• Norfloksacyna
• Kwas nalidyksowy
• Metronidazol

¹³

Jednoczesne stosowanie z antybiotykami, na które L. plantarum wykazuje wrażliwość

Równoczesne podawanie produktów zawierających Lactobacillus plantarum z niektórymi antybiotykami może znacząco obniżać skuteczność tych produktów ze względu na wrażliwość bakterii na te antybiotyki. Do antybiotyków, które mogą negatywnie wpływać na skuteczność Lactobacillus plantarum należą:

• Penicylina
• Ampicylina
• Gentamycyna
• Klindamycyna
• Chloramfenikol
• Tetracyklina

¹⁴

Inne interakcje

Skuteczność produktów zawierających Lactobacillus plantarum może być również zmniejszona przez jednoczesne stosowanie:

• Sulfametoksazolu – ze względu na wrażliwość Lactobacillus plantarum na ten chemioterapeutyk¹⁵
• Nonoksynolu-9 – stosowanego w niektórych środkach antykoncepcyjnych¹⁶

Wskazania do stosowania produktów zawierających Lactobacillus plantarum

Produkty lecznicze zawierające Lactobacillus plantarum są wskazane do stosowania w przypadkach zaburzenia równowagi mikrobiologicznej pochwy, które może prowadzić do różnych stanów patologicznych, takich jak:¹⁷

• Bakteryjna waginoza
• Tlenowe zapalenie pochwy
• Grzybica pochwy
• Zakażenia bakteriami pochodzącymi z przewodu pokarmowego

Szczególnymi czynnikami wpływającymi na zmianę składu mikroflory pochwy, stanowiącymi wskazanie do stosowania produktów zawierających Lactobacillus plantarum, są:¹⁸

• Antybiotykoterapia
• Chemioterapia
• Radioterapia
• Zmiany hormonalne
• Stres
• Czynniki związane z przyzwyczajeniami higienicznymi i seksualnymi

Równowaga siedliska pochwy może zostać zaburzona poprzez określone warunki fizjologiczne lub patologiczne oraz w wyniku oddziaływania czynników jatrogennych. Antybiotyki i sulfonamidy stosowane miejscowo lub ogólnie, mimo że są niezbędne w leczeniu swoistego zapalenia pochwy, niszczą również florę niepatogenną, zwiększając ryzyko nawrotów zakażeń lub rozwoju innych infekcji.¹⁹

Tolerancja i bezpieczeństwo

Produkty zawierające Lactobacillus plantarum charakteryzują się dobrą tolerancją, co wynika z fizjologicznych właściwości tych bakterii. Badania kliniczne potwierdziły bezpieczeństwo stosowania preparatów zawierających Lactobacillus plantarum.^{20 21}