Przeciwwskazania stosowania
Kwas para-aminobenzoesowy

Przeciwwskazania stosowania kwasu para-aminobenzoesowego

Kwas para-aminobenzoesowy (PABA) jest substancją pomocniczą występującą w śladowych ilościach w różnych preparatach szczepionkowych. Mimo niewielkiej zawartości, znajomość przeciwwskazań do jego stosowania jest istotna w praktyce klinicznej, szczególnie w kontekście bezpieczeństwa pacjentów z potencjalnymi czynnikami ryzyka. Analiza charakterystyk produktów leczniczych zawierających PABA pozwala na identyfikację sytuacji klinicznych, w których należy rozważyć przeciwwskazania do podania preparatów z tą substancją.<sup data-drug="Boostrix Polio" data-section="Nazwa produktu leczniczego, skład jakościowy i ilościowy, postać farmaceutyczna" title="Szczepionka zawiera 1 <sup data-drug="Infanrix-IPV" data-section="Nazwa produktu leczniczego, skład jakościowy i ilościowy, postać farmaceutyczna" title="Szczepionka zawiera 2 ³

Nadwrażliwość na kwas para-aminobenzoesowy

Głównym przeciwwskazaniem do zastosowania produktów zawierających kwas para-aminobenzoesowy jest nadwrażliwość na tę substancję. Pacjentom z udokumentowaną historią reakcji alergicznych na PABA należy odradzić stosowanie preparatów zawierających tę substancję, nawet w śladowych ilościach. W przypadku szczepionek takich jak Boostrix Polio, Infanrix-IPV czy Priorix, nadwrażliwość na którąkolwiek substancję pomocniczą, w tym na kwas para-aminobenzoesowy, stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do ich podania.^{4 5 6}

Kwas para-aminobenzoesowy w szczepionkach

Szczepionki zawierające kwas para-aminobenzoesowy charakteryzują się różną zawartością tej substancji. Na podstawie analizy charakterystyk produktów leczniczych stwierdzono, że:

• Boostrix Polio zawiera mniej niż 0,07 nanograma kwasu para-aminobenzoesowego w jednej dawce (0,5 ml)<sup data-drug="Boostrix Polio" data-section="Nazwa produktu leczniczego, skład jakościowy i ilościowy, postać farmaceutyczna" title="Szczepionka zawiera 7
• Infanrix-IPV zawiera mniej niż 0,07 nanograma kwasu para-aminobenzoesowego w każdej dawce (0,5 ml)<sup data-drug="Infanrix-IPV" data-section="Nazwa produktu leczniczego, skład jakościowy i ilościowy, postać farmaceutyczna" title="Szczepionka zawiera 8
• Priorix zawiera 6,5 nanograma kwasu para-aminobenzoesowego w każdej dawce⁹

Odroczenie stosowania u pacjentów z ostrymi infekcjami

Podanie preparatów zawierających kwas para-aminobenzoesowy, podobnie jak innych szczepionek, powinno zostać odroczone u pacjentów w okresie ostrych i ciężkich chorób przebiegających z gorączką. Jest to związane z ogólnymi zasadami immunizacji, a nie specyficznie z obecnością kwasu para-aminobenzoesowego w składzie. Warto jednak podkreślić, że łagodne infekcje, takie jak przeziębienie, nie stanowią przeciwwskazania do zastosowania wymienionych szczepionek.^{10 11 12}

Szczególne przeciwwskazania w zależności od produktu

Oprócz reakcji nadwrażliwości na kwas para-aminobenzoesowy, istnieją również inne przeciwwskazania specyficzne dla poszczególnych produktów leczniczych, które należy uwzględnić w praktyce klinicznej.

Przeciwwskazania dla szczepionki Boostrix Polio

W przypadku szczepionki Boostrix Polio, która zawiera mniej niż 0,07 nanograma kwasu para-aminobenzoesowego w dawce, przeciwwskazaniami są:

• Nadwrażliwość na substancje czynne lub na neomycynę, polimyksynę albo formaldehyd¹³
• Nadwrażliwość po wcześniejszym podaniu szczepionek przeciwko błonicy, tężcowi, krztuścowi lub poliomyelitis¹⁴
• Encefalopatia o nieznanej etiologii, która wystąpiła w ciągu 7 dni po podaniu szczepionki zawierającej antygeny krztuśca¹⁵
• Przejściowa trombocytopenia lub powikłania neurologiczne po wcześniejszych szczepieniach przeciwko błonicy i (lub) tężcowi¹⁶

Przeciwwskazania dla szczepionki Infanrix-IPV

Szczepionka Infanrix-IPV, zawierająca mniej niż 0,07 nanograma kwasu para-aminobenzoesowego w dawce, jest przeciwwskazana w następujących przypadkach:

• Nadwrażliwość na substancje czynne lub na neomycynę, polimyksynę i formaldehyd¹⁷
• Nadwrażliwość po uprzednim podaniu szczepionek przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi lub polio¹⁸
• Encefalopatia o nieznanej etiologii, która wystąpiła w ciągu 7 dni po podaniu szczepionki zawierającej antygeny krztuśca¹⁹

Przeciwwskazania dla szczepionki Priorix

Szczepionka Priorix, zawierająca 6,5 nanograma kwasu para-aminobenzoesowego w dawce, ma następujące przeciwwskazania:

• Nadwrażliwość na substancje czynne lub na neomycynę (stwierdzone w wywiadzie kontaktowe zapalenie skóry wywołane przez neomycynę nie jest przeciwwskazaniem)²⁰
• Ciężki humoralny lub komórkowy niedobór odporności (pierwotny lub nabyty), jak np.:
  • ciężki, złożony niedobór odporności
  • agammaglobulinemia
  • AIDS lub objawowe zakażenie wirusem HIV
  • obniżony odsetek limfocytów T CD4+ u dzieci według określonych wartości wiekowych:
    • poniżej 12 miesięcy: CD4+ <25%
    • 12-35 miesięcy: CD4+ <20%
    • 36-59 miesięcy: CD4+ <15%

  <sup data-drug="Priorix" data-section="Przeciwwskazania" title="Ciężki humoralny lub komórkowy (pierwotny lub nabyty) niedobór odporności, np. ciężki, złożony niedobór odporności, agammaglobulinemia lub AIDS lub objawowe zakażenie wirusem HIV, lub właściwy dla wieku odsetek limfocytów T CD4+ u dzieci w wieku poniżej 12 miesięcy z CD4+ <25%; w wieku między 12 a 35 miesięcy z CD4+ <20%; w wieku między 36 a 59 miesięcy z CD4+ 21

• Ciąża – należy również unikać zajścia w ciążę przez 1 miesiąc po zaszczepieniu²²

Dodatkowe czynniki ryzyka i interakcje

Poza opisanymi wcześniej przeciwwskazaniami, istnieją dodatkowe czynniki ryzyka, które należy uwzględnić podczas kwalifikacji pacjenta do podania produktów zawierających kwas para-aminobenzoesowy.

Zawartość fenyloalaniny

Szczepionki zawierające kwas para-aminobenzoesowy mogą również zawierać fenyloalaninę, co jest istotne dla pacjentów z fenyloketonurią. Na podstawie analizy charakterystyk produktów leczniczych stwierdzono że:

• Boostrix Polio zawiera 0,0298 mikrograma fenyloalaniny w każdej dawce²³
• Infanrix-IPV zawiera 0,036 mikrograma fenyloalaniny w każdej dawce²⁴
• Priorix zawiera 334 mikrogramy fenyloalaniny w każdej dawce²⁵

Dodatkowe składniki wymagające uwagi

Produkty zawierające kwas para-aminobenzoesowy mogą zawierać również inne substancje pomocnicze, które mogą być istotne w kontekście bezpieczeństwa pacjenta:

• Neomycyna – śladowe ilości mogą być obecne w szczepionkach, co stanowi przeciwwskazanie dla osób z nadwrażliwością na ten antybiotyk^{26 27 28}
• Polimyksyna – może występować w śladowych ilościach w Boostrix Polio i Infanrix-IPV^{29 30}
• Formaldehyd – stosowany w procesie wytwarzania szczepionek, może być obecny w śladowych ilościach^{31 32}
• Sorbitol – w przypadku szczepionki Priorix, zawartość sorbitolu wynosi 9 mg³³

Postępowanie w przypadku przeciwwskazań

W przypadku stwierdzenia przeciwwskazań do podania produktów zawierających kwas para-aminobenzoesowy, zaleca się następujące postępowanie:

Alternatywne szczepionki

U pacjentów z encefalopatią o nieznanej etiologii po szczepieniu zawierającym antygeny krztuśca należy zrezygnować ze szczepienia przeciw krztuścowi, natomiast można kontynuować cykl szczepień szczepionkami przeciw błonicy, tężcowi i polio. Takie postępowanie zalecane jest zarówno w przypadku szczepionki Boostrix Polio, jak i Infanrix-IPV.^{34 35}

Odroczenie szczepienia

W przypadku ostrych i ciężkich chorób przebiegających z gorączką, stosowanie produktów zawierających kwas para-aminobenzoesowy powinno zostać odroczone do czasu ustąpienia objawów. Jednak łagodne infekcje, takie jak przeziębienie, nie stanowią przeciwwskazania do szczepienia.^{36 37 38}