Wskazania do stosowania
Kwas jabłkowy

Wskazania do stosowania kwasu jabłkowego

Kwas jabłkowy (łac. acidum malicum, ang. malic acid) jest substancją czynną wykorzystywaną w składzie różnych produktów leczniczych do infuzji. Występuje jako składnik roztworów infuzyjnych stosowanych w różnych wskazaniach klinicznych, w zależności od formulacji i składu produktu leczniczego, w którym został zawarty.^{1 2 3}

Kwas jabłkowy w roztworach elektrolitowych

W preparacie Sterofundin ISO kwas jabłkowy występuje w stężeniu 0,67 g/1000 ml (5,0 mmol/l w postaci jabłczanów), stanowiąc składnik roztworu elektrolitowego o zrównoważonym składzie jonowym. Produkt ten jest wskazany do uzupełniania utraconego płynu pozakomórkowego w przypadkach odwodnienia izotonicznego, z występowaniem kwasicy lub w razie bezpośredniego niebezpieczeństwa wystąpienia kwasicy.⁴

Kwas jabłkowy wraz z octanami sodu pełni w tym preparacie funkcję metabolizującego się anionu, który pomaga w korekcji istniejącej kwasicy metabolicznej lub zapobiega jej rozwojowi. W przeciwieństwie do mleczanów, które wymagają prawidłowej funkcji wątroby do metabolizowania, jabłczany mogą być metabolizowane przez szerszy zakres tkanek, co czyni je bardziej uniwersalnym buforem.⁵

Kwas jabłkowy w roztworach koloidowych

W produkcie Tetraspan 60 mg/ml kwas jabłkowy (0,67 g/1000 ml, 5,0 mmol/l jako L-jabłczany) stanowi składnik zrównoważonego roztworu elektrolitowego, będącego nośnikiem dla hydroksyetyloskrobi (HES). Preparat ten jest wskazany do leczenia hipowolemii spowodowanej nagłą utratą krwi, gdy leczenie krystaloidami nie jest wystarczające.⁶

W tym przypadku kwas jabłkowy wraz z octanami (24,0 mmol/l) tworzy system buforowy, który pomaga utrzymać równowagę kwasowo-zasadową u pacjentów w stanach hipowolemicznych. Skład jonowy roztworu, z obecnością jabłczanów, octanów oraz fizjologicznych stężeń elektrolitów (sodu, potasu, wapnia, magnezu i chlorków), zapewnia kompatybilność z płynem pozakomórkowym.⁷

Kwas jabłkowy w roztworach aminokwasowych

W preparacie Aminoven Infant 10%, kwas jabłkowy występuje w wyższym stężeniu (2,62 g/1000 ml) i pełni rolę regulatora kwasowości roztworu aminokwasów przeznaczonego do żywienia pozajelitowego u niemowląt i dzieci. Produkt ten jest wskazany jako składnik żywienia pozajelitowego u niemowląt (wcześniaków i noworodków urodzonych o czasie) oraz dzieci.⁸

W tym kontekście kwas jabłkowy pomaga utrzymać optymalne pH roztworu (5,5-6,0), co jest istotne dla stabilności aminokwasów w roztworze, a także wpływa na kwasowość roztworu (27-40 mmol NaOH/l). Preparat Aminoven Infant 10% może być stosowany do całkowitego żywienia pozajelitowego wraz z odpowiednimi ilościami węglowodanów i tłuszczów, będących źródłami energii, oraz witaminami, elektrolitami i pierwiastkami śladowymi.^{9 10}

Warunki stosowania kwasu jabłkowego

Wskazania kliniczne do zalecenia kwasu jabłkowego

Kwas jabłkowy jako składnik roztworów infuzyjnych może być zalecany pacjentom w następujących sytuacjach klinicznych:

• Odwodnienie izotoniczne z towarzyszącą kwasicą metaboliczną lub ryzykiem jej wystąpienia
• Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej wymagające wyrównania przy jednoczesnej korekcji równowagi kwasowo-zasadowej
• Stany hipowolemiczne spowodowane nagłą utratą krwi, gdy sama terapia krystaloidami jest niewystarczająca
• Żywienie pozajelitowe niemowląt i dzieci, gdy wymagane jest dostarczenie aminokwasów w roztworze o właściwej kwaśności i stabilności

^{11 12 13}

Parametry roztworów zawierających kwas jabłkowy

¹⁴ <sup data-drug="Tetraspan 60 mg/ml HES roztwór do infuzji" data-section="Nazwa produktu leczniczego, skład jakościowy i ilościowy, postać farmaceutyczna" title="Kwas L-jabłkowy 0,67 g […] L-jabłczany 5,0 mmol/l […] pH: 5,6–6,4 […] Osmolarność teoretyczna: 296 mOsmol/l […] Kwasowość (miareczkowanie do pH 7,4): 15 ¹⁶

Zalecenia dotyczące stosowania roztworów z kwasem jabłkowym

Przy zalecaniu pacjentowi produktów zawierających kwas jabłkowy należy uwzględnić:

• W przypadku Sterofundin ISO – preparat jest wskazany w stanach odwodnienia izotonicznego, gdy występuje kwasica lub ryzyko jej rozwoju. Kwas jabłkowy wraz z octanem sodu zapewniają działanie buforujące, co czyni ten produkt odpowiednim do wyrównywania zaburzeń równowagi kwasowo-zasadowej.
• W przypadku Tetraspan 60 mg/ml – produkt jest wskazany w leczeniu hipowolemii po nagłej utracie krwi, gdy krystaloidy nie są wystarczające. Zawartość kwasu jabłkowego i octanów zapewnia utrzymanie równowagi kwasowo-zasadowej w stanach hipowolemii.
• W przypadku Aminoven Infant 10% – produkt jest wskazany jako składnik żywienia pozajelitowego niemowląt i dzieci. Kwas jabłkowy pełni tu rolę regulatora pH, zapewniając odpowiednią stabilność roztworu aminokwasów.

^{17 18 19}

Rola fizjologiczna kwasu jabłkowego w roztworach infuzyjnych

Kwas jabłkowy (L-jabłkowy) spełnia w roztworach infuzyjnych kilka istotnych funkcji:

• Funkcja buforowa – aniony jabłczanowe po podaniu dożylnym są metabolizowane w wielu tkankach organizmu do wodorowęglanów, co pomaga w korekcji kwasicy metabolicznej.
• Szybkość metabolizmu – w porównaniu z mleczanami, jabłczany mogą być metabolizowane nawet w warunkach niedotlenienia tkanek i przy upośledzeniu funkcji wątroby, co czyni je lepszym wyborem w stanach wstrząsowych.
• Stabilizacja pH – szczególnie istotna w roztworach aminokwasów, gdzie odpowiednie pH zapewnia stabilność tych związków.
• Fizjologiczna kompatybilność – jako naturalnie występujący w organizmie metabolit cyklu Krebsa, kwas jabłkowy jest dobrze tolerowany przez organizm.

^{20 21 22}

Podsumowując, kwas jabłkowy w roztworach infuzyjnych jest substancją czynną, która znajduje zastosowanie w terapii zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej i kwasowo-zasadowej, leczeniu hipowolemii oraz jako składnik roztworów do żywienia pozajelitowego. Wybór preparatu zawierającego kwas jabłkowy powinien być dostosowany do konkretnej sytuacji klinicznej pacjenta, z uwzględnieniem wskazań i przeciwwskazań dla poszczególnych produktów leczniczych.^{23 24 25}