Działania niepożądane
Kwas jabłkowy

Działania niepożądane kwasu jabłkowego

Kwas jabłkowy (kwas L-jabłkowy) jest składnikiem występującym w kilku produktach leczniczych stosowanych w terapii infuzyjnej. W oparciu o dostępne dane kliniczne, działania niepożądane związane bezpośrednio z kwasem jabłkowym są stosunkowo rzadkie, jednak należy je rozpatrywać w kontekście całego składu preparatów, w których występuje ta substancja czynna. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę potencjalnych działań niepożądanych związanych z preparatami zawierającymi kwas jabłkowy.¹

Działania niepożądane związane z szybkością podania

Kwas jabłkowy jest składnikiem preparatów do infuzji, takich jak Aminoven Infant 10%, który zawiera 2,62 g kwasu L-jabłkowego na 1000 ml roztworu. Chociaż podczas prawidłowego podawania tego produktu leczniczego nie są znane działania niepożądane specyficzne dla kwasu jabłkowego, to podobnie jak w przypadku innych roztworów aminokwasów, podawanie z szybkością większą niż zalecana może wywołać szereg objawów niepożądanych.²

Do najczęstszych działań niepożądanych związanych z przewyższeniem zalecanej szybkości infuzji należą:

• Dreszcze – objawiające się mimowolnymi skurczami mięśni i uczuciem zimna³
• Nudności – nieprzyjemne uczucie dyskomfortu w górnej części przewodu pokarmowego⁴
• Wymioty – gwałtowne opróżnianie żołądka⁵

Działania niepożądane związane z dysbalansem metabolicznym

Zbyt szybkie podanie preparatów zawierających kwas jabłkowy, takich jak Aminoven Infant 10%, może prowadzić do poważniejszych zaburzeń metabolicznych. Podanie z szybkością większą niż zalecana może spowodować zaburzenia równowagi składu aminokwasów w organizmie oraz zwiększoną utratę przez nerki.⁶

Działania niepożądane związane z techniką podania

W przypadku stosowania produktu Sterofundin ISO, zawierającego 0,67 g kwasu L-jabłkowego na 1000 ml, podobnie jak w przypadku innych płynów infuzyjnych, mogą wystąpić działania niepożądane związane z techniką podawania. Należą do nich:⁷

• Gorączka – podwyższenie temperatury ciała powyżej normy⁸
• Zakażenie w miejscu iniekcji – obecność drobnoustrojów chorobotwórczych w miejscu wkłucia⁹
• Miejscowy ból lub reakcja – dyskomfort w miejscu podania¹⁰
• Podrażnienie żyły – reakcja zapalna ściany naczynia¹¹
• Zakrzepica żylna – tworzenie się skrzepów krwi w naczyniach żylnych¹²
• Zapalenie żył – stan zapalny naczyń żylnych¹³
• Wynaczynienie – wyciek płynu infuzyjnego poza naczynie żylne do tkanek otaczających¹⁴

Działania niepożądane wynikające z nadwrażliwości

W preparacie Tetraspan 60 mg/ml, zawierającym 0,67 g kwasu L-jabłkowego na 1000 ml, podobnie jak w Sterofundin ISO, mogą wystąpić reakcje nadwrażliwości. Choć nie są one bezpośrednio przypisane do kwasu jabłkowego, należy mieć świadomość ich potencjalnego występowania.¹⁵

W przypadku soli magnezu, które mogą występować w preparatach zawierających kwas jabłkowy (jak Sterofundin ISO i Tetraspan 60 mg/ml), opisywano odosobnione przypadki reakcji nadwrażliwości charakteryzujące się pokrzywką.¹⁶

Działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego

Warto zwrócić uwagę, że mimo iż doustnie podane sole magnezu stymulują perystaltykę, po infuzji dożylnej siarczanu magnezu zgłaszano rzadko porażenną niedrożność jelit. Jest to istotne w kontekście preparatów zawierających kwas jabłkowy i magnez, takich jak Sterofundin ISO.¹⁷

Tabela działań niepożądanych związanych z kwasem jabłkowym

Niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Stosowanie preparatów zawierających kwas jabłkowy wiąże się z określonymi niebezpieczeństwami, które wymagają szczególnej uwagi lekarza prowadzącego. Niebezpieczeństwa te mogą być bezpośrednio lub pośrednio związane z obecnością kwasu jabłkowego w roztworze do infuzji.^{18 19}

Ryzyko zaburzeń metabolicznych

Jednym z głównych niebezpieczeństw związanych z nieprawidłowym podawaniem preparatów zawierających kwas jabłkowy jest ryzyko zaburzeń równowagi metabolicznej. Zbyt szybkie podanie Aminoven Infant 10% może prowadzić do zaburzenia równowagi aminokwasów w organizmie, co może skutkować zakłóceniem procesów metabolicznych i zwiększoną utratą aminokwasów przez nerki.²⁰

Ryzyko reakcji nadwrażliwości

Istotnym niebezpieczeństwem związanym z podawaniem preparatów zawierających kwas jabłkowy jest ryzyko wystąpienia reakcji nadwrażliwości. W przypadku Tetraspan 60 mg/ml obserwowano ciężkie reakcje anafilaktyczne/rzekomoanafilaktyczne, które wymagają natychmiastowego działania. Choć nie są one bezpośrednio przypisane do kwasu jabłkowego, lecz raczej do hydroksyetyloskrobi, należy zachować szczególną ostrożność przy stosowaniu tego preparatu.²¹

W przypadku preparatu Sterofundin ISO, zawierającego kwas jabłkowy i sole magnezu, opisywano odosobnione przypadki reakcji nadwrażliwości charakteryzujące się pokrzywką, związane z dożylnym podaniem soli magnezu.²²

Ryzyko powikłań zakrzepowo-zatorowych

Związane z techniką podawania preparatów zawierających kwas jabłkowy, takich jak Sterofundin ISO, istnieje ryzyko wystąpienia zakrzepicy żylnej. Jest to poważne powikłanie, które może prowadzić do zatorowości płucnej i innych stanów zagrażających życiu.²³

Ryzyko powikłań infekcyjnych

Istotnym niebezpieczeństwem związanym z podawaniem preparatów zawierających kwas jabłkowy jest ryzyko zakażenia w miejscu iniekcji. W przypadku Sterofundin ISO zgłaszano takie powikłania, które mogą prowadzić do miejscowego lub uogólnionego zakażenia.²⁴

Ryzyko niedrożności jelit

W przypadku preparatu Sterofundin ISO, zawierającego kwas jabłkowy i sole magnezu, zgłaszano rzadkie przypadki porażennej niedrożności jelit po infuzji dożylnej siarczanu magnezu. Jest to poważne powikłanie, które może wymagać interwencji chirurgicznej.²⁵

Monitorowanie bezpieczeństwa preparatów zawierających kwas jabłkowy

W kontekście stosowania preparatów zawierających kwas jabłkowy, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.²⁶

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu.²⁷