Wpływ na płodność, ciążę i laktację
Karboplatyna

Wpływ karboplatyny na płodność, ciążę i laktację

Karboplatyna, jako lek cytotoksyczny stosowany w terapii przeciwnowotworowej, wywiera istotny wpływ na płodność, może powodować uszkodzenia płodu podczas ciąży oraz przenikać do mleka matki. Lekarz prowadzący leczenie z wykorzystaniem karboplatyny (obecnej w preparatach takich jak Carbomedac, Carboplatin Accord, Carboplatin Eugia, Carboplatin Kabi, Carboplatin Pfizer i Carboplatin-Ebewe) powinien przekazać pacjentom szczegółowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń w tych obszarach.¹²

Wpływ na ciążę

Karboplatyna może powodować poważne uszkodzenia płodu, gdy jest podawana kobietom w ciąży. Badania na zwierzętach wykazały jednoznacznie embriotoksyczne i teratogenne działanie karboplatyny u szczurów, którym podawano produkt leczniczy w czasie organogenezy. Należy podkreślić, że nie przeprowadzono kontrolowanych badań u kobiet w ciąży, co dodatkowo zwiększa niepewność co do bezpieczeństwa stosowania leku w tej grupie pacjentek.³⁴

Lekarz powinien przekazać pacjentce następujące informacje dotyczące stosowania karboplatyny w ciąży:

• Stosowanie karboplatyny w ciąży jest co do zasady przeciwwskazane ze względu na ryzyko uszkodzenia płodu.⁵
• Karboplatyny nie powinno się stosować u kobiet w ciąży lub u kobiet w wieku rozrodczym, które mogą zajść w ciążę, chyba że potencjalne korzyści dla matki przewyższają potencjalne ryzyko dla płodu.⁶⁷
• Jeżeli pacjentka zajdzie w ciążę podczas leczenia karboplatyną, należy ją niezwłocznie poinformować o potencjalnym zagrożeniu dla płodu.⁸⁹

Antykoncepcja u kobiet i mężczyzn

Ze względu na potencjalne ryzyko związane ze stosowaniem karboplatyny, lekarz musi przekazać pacjentom szczegółowe informacje dotyczące konieczności stosowania antykoncepcji:

Kobiety w wieku rozrodczym

• Kobiety w wieku rozrodczym muszą stosować skuteczne metody antykoncepcji podczas leczenia karboplatyną.¹⁰¹¹
• Okres stosowania antykoncepcji powinien obejmować zarówno czas leczenia, jak i odpowiednio długi okres po jego zakończeniu – według różnych charakterystyk produktów leczniczych od 6 do 7 miesięcy po zakończeniu terapii.¹²
• Pacjentkom należy wyraźnie zalecić unikanie zajścia w ciążę podczas całego okresu leczenia.¹³¹⁴

Mężczyźni

• Mężczyźni leczeni karboplatyną powinni wstrzymać się z prokreacją podczas leczenia oraz przez odpowiedni okres po jego zakończeniu – w zależności od preparatu przez co najmniej 3 do 6 miesięcy po zakończeniu leczenia.¹⁵¹⁶
• Mężczyźni posiadający partnerki w wieku rozrodczym powinni zostać poinformowani o konieczności stosowania skutecznej metody antykoncepcji w trakcie leczenia i przez odpowiedni okres po jego zakończeniu.¹⁷

Wpływ na karmienie piersią

W odniesieniu do karmienia piersią, lekarz musi przekazać pacjentce następujące informacje:

• Nie ma jednoznacznych danych na temat przenikania karboplatyny do mleka kobiecego. W większości charakterystyk produktów leczniczych zaznaczono, że nie wiadomo jednoznacznie czy karboplatyna lub jej metabolity zawierające platynę przenikają do mleka ludzkiego.¹⁸¹⁹
• Jednocześnie w charakterystyce produktu Carboplatin Pfizer stwierdzono, że karboplatynę i jej czynne metabolity wykryto w mleku matek przyjmujących lek.²⁰
• Ze względu na możliwość wystąpienia ciężkich działań niepożądanych u niemowląt karmionych piersią, karmienie piersią jest przeciwwskazane podczas leczenia karboplatyną.²¹
• Pacjentka musi przerwać karmienie piersią podczas leczenia karboplatyną, a w przypadku produktu Carboplatin Pfizer zaleca się dodatkowo wstrzymanie się od karmienia piersią przez 1 miesiąc po podaniu ostatniej dawki.²²

Wpływ na płodność

Lekarz powinien omówić z pacjentami potencjalny wpływ karboplatyny na płodność, przekazując następujące informacje:

• U pacjentów poddanych terapii przeciwnowotworowej z zastosowaniem karboplatyny może wystąpić supresja gonad, skutkująca brakiem miesiączki lub azoospermią.²³²⁴
• Zaburzenia płodności wydają się być zależne od dawki i długości trwania terapii.²⁵²⁶
• Co szczególnie istotne, zaburzenia płodności mogą mieć charakter nieodwracalny.²⁷²⁸
• Karboplatyna jest genotoksyczna, co dodatkowo może wpływać na płodność.²⁹³⁰

Zachowanie płodności u mężczyzn

Mężczyznom planującym posiadanie potomstwa w przyszłości lekarz powinien przekazać następujące informacje:

• Przed rozpoczęciem leczenia karboplatyną należy rozważyć poradnictwo w sprawie zachowania i zamrożenia nasienia.³¹³²
• Przechowanie nasienia przed rozpoczęciem leczenia jest zalecane ze względu na ryzyko nieodwracalnej bezpłodności związanej z leczeniem karboplatyną.³³³⁴

Trudności w prognozowaniu zaburzeń płodności

Należy poinformować pacjentów, że przewidzenie stopnia zaburzenia funkcji jąder lub jajników jest skomplikowane i trudne. Wynika to z kilku czynników:

• Pacjenci onkologiczni zazwyczaj poddawani są leczeniu skojarzonemu z wykorzystaniem wielu leków przeciwnowotworowych jednocześnie.³⁵
• Trudno jest ocenić indywidualny wpływ karboplatyny na płodność, gdy stosowana jest w schematach wielolekowych.³⁶³⁷

W ramach kompleksowej opieki nad pacjentem lekarz prowadzący terapię karboplatyną powinien szczegółowo omówić powyższe zagadnienia, dostosowując przekazywane informacje do indywidualnej sytuacji pacjenta, jego wieku, płci, planów prokreacyjnych oraz schematu leczenia.³⁸