Dawkowanie i sposób podawania
Insulina ludzka

Dawkowanie i sposób podawania insuliny ludzkiej

Insulina ludzka jest podstawowym lekiem stosowanym w leczeniu cukrzycy. Dawkowanie insuliny ludzkiej jest zawsze indywidualne i powinno uwzględniać szereg czynników wpływających na zapotrzebowanie pacjenta na insulinę. Dawkę insuliny ustala lekarz zgodnie z indywidualnym zapotrzebowaniem pacjenta, biorąc pod uwagę wiek, masę ciała, aktywność fizyczną, stan zdrowia oraz stosowanie innych leków.¹²

Dokładna dawka insuliny ludzkiej powinna być określona na podstawie regularnego monitorowania stężenia glukozy we krwi i w moczu, co pozwala na ciągłą kontrolę stanu metabolicznego pacjenta.³

Zmiany w dawkowaniu insuliny

Podczas każdej zmiany insuliny, np. z insuliny mieszanej (wieprzowo-wołowej) lub wołowej na insulinę ludzką, zmiany postaci farmaceutycznej czy zmiany wytwórcy leku, może być konieczna modyfikacja dawkowania. Zmiana dawkowania powinna zawsze odbywać się pod ścisłą kontrolą lekarza.⁴

U pacjentów, u których wysokooczyszczona insulina wieprzowa lub inne wysokooczyszczone insuliny ludzkie zapewniają właściwe stężenie glukozy, nie przewiduje się innych zmian dawkowania niż rutynowe, mające na celu stałą kontrolę stanu pacjenta.⁵

Grupy szczególne pacjentów

Pacjenci z niewydolnością wątroby i nerek

U pacjentów z niewydolnością wątroby i nerek okres półtrwania insuliny w surowicy ulega wydłużeniu, co prowadzi do wzrostu jej stężenia we krwi. Szczególnie istotne jest to przy klirensie kreatyniny poniżej 60 ml/min, gdy eliminacja insuliny przez nerki ulega znacznemu zmniejszeniu, co może mieć istotne znaczenie kliniczne. W tej grupie pacjentów dawkę insuliny należy odpowiednio zmniejszyć.⁶

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w podeszłym wieku (powyżej 70 lat), ze względu na większe ryzyko znacznego obniżenia stężenia glukozy w surowicy krwi, nie należy dążyć do uzyskania normoglikemii w trakcie insulinoterapii. Dla tych chorych zaleca się algorytm dwóch wstrzyknięć insuliny na dobę. Utrzymanie glikemii poniżej progu nerkowego jest często wystarczające.⁷

Pacjenci z otyłością

U pacjentów z otyłością może być konieczne zwiększenie dawek insuliny ze względu na zwiększoną insulinooporność.⁸

Dzieci i młodzież

W leczeniu cukrzycy u dzieci należy dążyć do uzyskania prawidłowych wartości stężenia cukru we krwi (normoglikemii). Najbardziej właściwą metodą leczenia cukrzycy w tej grupie wiekowej jest insulinoterapia czynnościowa, umożliwiająca uzyskanie odpowiedniego stężenia insuliny, podstawowego i poposiłkowego.⁹

Należy jednak zaznaczyć, że w dokumentacji produktów takich jak Gensulin, Humulin czy Polhumin, wskazano, że dane dotyczące stosowania u dzieci i młodzieży nie są dostępne.¹⁰¹¹

Sposób podawania insuliny ludzkiej

Sposób podawania insuliny ludzkiej zależy od jej rodzaju oraz postaci farmaceutycznej. Insulina ludzka może być podawana różnymi drogami: podskórnie, domięśniowo, a w niektórych przypadkach (insulina rozpuszczalna) dożylnie.¹²

Podanie podskórne

Podanie podskórne jest najczęstszym sposobem aplikacji insuliny ludzkiej. Wstrzyknięcie podskórne należy wykonać w górną część ramienia, udo, pośladki lub brzuch. Miejsca wstrzyknięć należy systematycznie zmieniać, tak aby to samo miejsce nie było wykorzystywane częściej niż około raz w miesiącu, w celu zmniejszenia ryzyka lipodystrofii i amyloidozy skórnej.¹³¹⁴

Technika wykonania wstrzyknięcia podskórnego:¹⁵

• Ująć skórę między dwa palce
• Wbić igłę w fałd skóry pod kątem około 45°
• Wstrzyknąć insulinę pod skórę
• Wyciągnąć igłę i lekko ucisnąć miejsce wstrzyknięcia na kilka sekund, aby zapobiec wyciekaniu insuliny

¹⁶

Należy zachować szczególną ostrożność podczas podawania insuliny, aby nie wprowadzić igły do naczynia krwionośnego. Po wstrzyknięciu insuliny nie zaleca się masowania miejsca wstrzyknięcia.¹⁷¹⁸

Podanie domięśniowe

Niektóre rodzaje insuliny ludzkiej, takie jak Gensulin R i Gensulin M30 w fiolkach, mogą być podawane domięśniowo, chociaż nie jest to zalecana droga podania.¹⁹²⁰

Podanie dożylne

Podanie dożylne jest możliwe tylko w przypadku insuliny rozpuszczalnej, takiej jak Gensulin R w fiolkach. Jest ono stosowane w szczególnych przypadkach, głównie w stanach nagłych wymagających szybkiego działania insuliny.²¹

Ważne jest, aby zaznaczyć, że niektórych insulin, takich jak Gensulin N, Gensulin M30, Humulin N, Humulin M3 (30/70) czy Polhumin we wkładach, nie wolno podawać dożylnie.²²²³²⁴

Przygotowanie insuliny przed podaniem

Insulina rozpuszczalna

Wkład zawierający insulinę w postaci roztworu (np. Polhumin R) należy dokładnie obejrzeć przed umieszczeniem we wstrzykiwaczu do podawania insuliny. Roztwór powinien być bezbarwny, przezroczysty i mieć konsystencję wody. Wygląd roztworu należy sprawdzać przed każdym wstrzyknięciem insuliny.²⁵

Insulina izofanowa i mieszanki insulin

Przed umieszczeniem wkładu zawierającego insulinę we wstrzykiwaczu do podawania insuliny, wkład należy kilkakrotnie obrócić do góry i na dół, tak by szklana kulka swobodnie mogła się przemieszczać od jednego do drugiego końca wkładu. Czynność tę należy wykonać kilkakrotnie (około 10 razy), aż do uzyskania jednorodnej mętnej lub mlecznej zawiesiny. Jeśli wkład znajduje się już we wstrzykiwaczu, należy nim obrócić kilkakrotnie tak jak opisano powyżej. Powyższe czynności należy wykonać przed każdym wstrzyknięciem insuliny.²⁶

Schematy dawkowania insuliny ludzkiej

Schemat leczenia pacjenta powinien być zawsze dostosowany do indywidualnych potrzeb metabolicznych. W zależności od rodzaju insuliny ludzkiej można stosować różne schematy dawkowania.²⁷²⁸

Insulina rozpuszczalna do posiłków

Insulina rozpuszczalna (Gensulin R, Humulin R, Polhumin R) może być stosowana w intensywnej insulinoterapii jako insulina doposiłkowa (prandialna), podawana przed posiłkami w celu kontroli poposiłkowych wzrostów glikemii.²⁹

Insulina izofanowa jako baza

Insulina izofanowa (Gensulin N, Humulin N) może być stosowana w intensywnej insulinoterapii jako insulina zapewniająca wydzielanie podstawowe insuliny (tzw. insulina bazalna). Produkt Gensulin N można stosować również w inicjalizacji insulinoterapii w cukrzycy typu 2. Najczęstszym algorytmem jest jedno wstrzyknięcie na dobę w godzinach wieczornych.³⁰

Mieszanki insulin

Gotowe mieszanki insuliny, takie jak Gensulin M30 (30/70), Humulin M3 (30/70), Polhumin MIX-4 (40/60) czy Polhumin MIX-5 (50/50), stanowią połączenie insuliny rozpuszczalnej i insuliny izofanowej w ustalonych proporcjach, co eliminuje konieczność samodzielnego mieszania insulin przez pacjenta.³¹³²

Mieszanki insulin są najczęściej stosowane w schematach insulinoterapii dwufazowej, gdzie podaje się je przed śniadaniem i przed kolacją.³³

Mieszanie insulin rozpuszczalnej i izofanowej

W przypadku, gdy pacjent potrzebuje indywidualnie dopasowanych proporcji insuliny rozpuszczalnej i izofanowej, możliwe jest ich łączne podawanie po samodzielnym zmieszaniu. Np. Gensulin R można podawać jednocześnie z Gensulin N.³⁴

Tabela dawkowania insuliny ludzkiej

Instrukcja podawania insuliny we wstrzykiwaczu

Każde opakowanie insuliny ludzkiej zawiera Ulotkę dla pacjenta z instrukcją dotyczącą sposobu wykonania iniekcji.³⁵³⁶

Należy poinformować pacjentów o właściwym sposobie wykonywania iniekcji zgodnie z instrukcją producenta.³⁷

Zasady bezpieczeństwa przy stosowaniu insuliny ludzkiej

Aby zapewnić bezpieczne stosowanie insuliny ludzkiej, należy przestrzegać następujących zasad:

• Systematycznie zmieniać miejsca iniekcji, tak aby to samo miejsce nie było wykorzystywane częściej niż około raz w miesiącu, w celu zmniejszenia ryzyka lipodystrofii i amyloidozy skórnej
• Zachować ostrożność podczas podawania insuliny, aby nie wprowadzić igły do naczynia krwionośnego
• Nie masować miejsca wstrzyknięcia po iniekcji
• Przed każdym podaniem zawiesiny insuliny (insuliny izofanowej lub mieszanek) dokładnie wymieszać zawartość wkładu lub fiolki
• Regularnie monitorować stężenie glukozy we krwi w celu dostosowania dawek insuliny
• Przechowywać insulinę zgodnie z zaleceniami producenta

³⁸

Przestrzeganie powyższych zasad jest kluczowe dla osiągnięcia optymalnego efektu terapeutycznego i uniknięcia potencjalnych powikłań związanych ze stosowaniem insuliny ludzkiej.