Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Hormon luteinizujący

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania hormonu luteinizującego

Hormon luteinizujący (LH) jest silnie działającą gonadotropiną, która w preparatach zawierających menotropinę (ludzką gonadotropinę menopauzalną, hMG) jest stosowana w leczeniu niepłodności. Ze względu na potencjalne działania niepożądane, leczenie wymaga szczególnych środków ostrożności i powinno być prowadzone wyłącznie przez lekarzy posiadających gruntowną wiedzę i doświadczenie w zakresie leczenia niepłodności.¹

Nadzór medyczny i monitoring leczenia

Leczenie gonadotropinami zawierającymi LH wymaga znacznego zaangażowania czasowego zarówno lekarzy, jak i personelu medycznego, a także systematycznej kontroli odpowiedzi jajników. Zaleca się monitorowanie za pomocą ultrasonografii, najlepiej w połączeniu z oznaczaniem stężeń estradiolu w surowicy krwi. Reakcja na leczenie preparatami zawierającymi menotropinę może być różna u poszczególnych pacjentek, a u niektórych może być słaba. Dlatego należy stosować najmniejszą skuteczną dawkę potrzebną do osiągnięcia celu terapeutycznego.²

Pierwsze wstrzyknięcie preparatu zawierającego LH (np. Menopur lub Mensinorm Set) powinno być wykonane pod bezpośrednim nadzorem lekarskim, w warunkach umożliwiających ewentualną resuscytację krążeniowo-oddechową, szczególnie ze względu na ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznych, zwłaszcza u pacjentek z nadwrażliwością na gonadotropiny.³⁴

Samodzielne podawanie preparatów

Samodzielne wstrzyknięcia preparatów zawierających LH mogą być wykonywane tylko przez pacjentki z wysoką motywacją, które zostały odpowiednio przeszkolone. Przed rozpoczęciem samodzielnego podawania leku pacjentka musi otrzymać szczegółowe instrukcje dotyczące:

• możliwych miejsc wstrzyknięcia
• techniki wykonywania wstrzyknięć podskórnych
• prawidłowego przygotowania roztworu do wstrzyknięcia

⁵

Ocena przed rozpoczęciem leczenia

Przed rozpoczęciem terapii z użyciem preparatów zawierających LH należy przeprowadzić dokładną ocenę niepłodności pary oraz wykluczyć możliwe przeciwwskazania do zajścia w ciążę. Szczególną uwagę należy zwrócić na diagnostykę i leczenie następujących stanów:⁶⁷

• niedoczynność tarczycy
• niedobór hormonów kory nadnerczy
• hiperprolaktynemia
• guzy przysadki
• guzy podwzgórza

W przypadku wykrycia powyższych zaburzeń należy wdrożyć odpowiednie, swoiste leczenie przed rozpoczęciem terapii hormonem luteinizującym.⁸⁹

Zespół hiperstymulacji jajników (OHSS)

U pacjentek, u których stymulowany jest rozwój pęcherzyków za pomocą preparatów zawierających LH, zarówno w leczeniu niepłodności spowodowanej brakiem owulacji, jak i w ramach procedur wspomaganego rozrodu (ART), może wystąpić powiększenie jajników lub zespół hiperstymulacji jajników (OHSS). Przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania, schematu podawania oraz uważne monitorowanie leczenia ogranicza do minimum częstość występowania takich przypadków.¹⁰

Monitorowanie w celu zapobiegania OHSS

Przed rozpoczęciem leczenia należy wykonać badanie ultrasonograficzne w celu określenia stadium rozwoju pęcherzyków jajnikowych oraz oznaczyć stężenia estradiolu we krwi. Parametry te należy regularnie kontrolować podczas całego cyklu leczenia. Ma to szczególne znaczenie na początku stymulacji, ponieważ wczesne wykrycie nieprawidłowej odpowiedzi może zapobiec rozwinięciu się OHSS.¹¹

Wnikliwa interpretacja wskaźników rozwoju i dojrzewania pęcherzyków powinna być dokonywana przez lekarza doświadczonego w interpretowaniu stosownych wyników badań.¹²

Szczególnie niepokojące są sytuacje, gdy obserwuje się:

• rozwój dużej liczby pęcherzyków jajnikowych
• gwałtowny wzrost stężenia estradiolu (ponad dwukrotny w ciągu 2-3 kolejnych dni)
• osiągnięcie nadmiernie wysokich wartości estradiolu

¹³

Postępowanie w przypadku OHSS

W przypadku wystąpienia niepożądanej hiperstymulacji jajników (niewystępującej w ramach kontrolowanej hiperstymulacji jajników w programach technik wspomaganego rozrodu) należy przerwać podawanie preparatu zawierającego LH. W takiej sytuacji pacjentka powinna unikać zajścia w ciążę, a podanie ludzkiej gonadotropiny kosmówkowej (hCG) jest przeciwwskazane, ponieważ mogłoby to nasilić zespół hiperstymulacji jajników.¹⁴

Objawy kliniczne OHSS

Objawy podmiotowe i przedmiotowe zespołu hiperstymulacji jajników obejmują:

• Łagodny do umiarkowanego OHSS: ból brzucha, nudności, biegunka, łagodne do umiarkowanego powiększenie jajników oraz torbiele jajników
• Ciężki OHSS (rzadko, ale zagrażający życiu): duże torbiele jajników (bliskie pęknięcia), wodobrzusze, wysięk opłucnowy, zwiększenie masy ciała

¹⁵

W rzadkich przypadkach przebieg OHSS może być powikłany żylną lub tętniczą chorobą zakrzepowo-zatorową, co stanowi dodatkowe zagrożenie dla zdrowia i życia pacjentki.¹⁶

Inne powikłania związane ze stosowaniem hormonu luteinizującego

Ciąże mnogie

Stosowanie preparatów zawierających LH wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia ciąż mnogich. U pacjentek poddawanych procedurom wspomaganego rozrodu (ART) ryzyko wystąpienia ciąży mnogiej jest związane głównie z liczbą przeniesionych zarodków. Natomiast u pacjentek poddawanych leczeniu mającemu na celu wzbudzenie owulacji, częstość występowania ciąż i porodów mnogich jest większa niż w przypadku zapłodnienia naturalnego.¹⁷

Większość ciąż mnogich to ciąże bliźniacze. W celu zminimalizowania ryzyka ciąży mnogiej zaleca się dokładne monitorowanie odpowiedzi jajników na stymulację.¹⁸

Utrata ciąży

Częstość poronień spontanicznych u pacjentek leczonych preparatami zawierającymi FSH i LH jest wyższa niż w populacji ogólnej, ale porównywalna z częstością występowania poronień u kobiet z innymi zaburzeniami płodności.¹⁹

Ciąża pozamaciczna

Kobiety niepłodne poddawane zabiegom wspomaganego rozrodu, szczególnie zapłodnieniu pozaustrojowemu (IVF), często mają nieprawidłowości w obrębie jajowodów. Z tego powodu częstość występowania ciąż pozamacicznych u tych pacjentek może być wyższa. Dlatego ważne jest wczesne ultrasonograficzne potwierdzenie, że ciąża jest umiejscowiona prawidłowo (wewnątrzmacicznie).²⁰

Nowotwory układu rozrodczego

Istnieją doniesienia o nowotworach jajników oraz innych nowotworach układu rozrodczego, zarówno łagodnych, jak i złośliwych, u kobiet poddawanych wielokrotnie leczeniu niepłodności. Nie ustalono jeszcze, czy leczenie gonadotropinami zawierającymi LH zwiększa ryzyko podstawowe wystąpienia tych nowotworów u niepłodnych kobiet.²¹

Wrodzone wady rozwojowe

Częstość występowania wrodzonych wad rozwojowych po zastosowaniu technik wspomaganego rozrodu (ART) z wykorzystaniem preparatów zawierających LH może być nieco większa niż w przypadku zapłodnień spontanicznych. Uważa się, że jest to spowodowane różnicami w cechach rodzicielskich (np. wiekiem matki, parametrami nasienia) oraz częstszym występowaniem ciąż mnogich.²²

Zdarzenia zakrzepowo-zatorowe

Stosowanie hormonu luteinizującego może zwiększać ryzyko wystąpienia żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych u kobiet z następującymi czynnikami ryzyka:

• ogólnie znane czynniki ryzyka zaburzeń zakrzepowo-zatorowych
• zaburzenia zakrzepowo-zatorowe w wywiadzie osobistym
• zaburzenia zakrzepowo-zatorowe w wywiadzie rodzinnym
• otyłość olbrzymia (BMI >30 kg/m²)
• trombofilia

^{30 kg/m2) lub trombofilią, ryzyko wystąpienia żylnych lub tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych w trakcie lub po zakończeniu leczenia gonadotropinami może być większe.”>23}

U pacjentek z wymienionymi czynnikami ryzyka należy dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka przed zastosowaniem leczenia gonadotropinami zawierającymi LH.²⁴

Dodatkowe informacje

Preparaty zawierające hormon luteinizujący po przygotowaniu roztworu do wstrzyknięć zawierają mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu, co oznacza, że są praktycznie wolne od sodu.²⁵