Przeciwwskazania stosowania
Goryczka

Przeciwwskazania stosowania goryczki (Gentianae) – wskazówki dla lekarzy

Goryczka (Gentianae) to substancja roślinna wykorzystywana w preparatach ziołowych o działaniu żołądkowym, której głównymi wskazaniami są zaburzenia trawienia, brak apetytu oraz dolegliwości dyspeptyczne. W praktyce klinicznej istotne jest jednak rozpoznanie sytuacji, w których stosowanie preparatów zawierających goryczką powinno być odradzane pacjentom ze względu na możliwe przeciwwskazania lub potencjalne ryzyko wystąpienia działań niepożądanych.¹

Nadwrażliwość na składniki

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających goryczką jest nadwrażliwość pacjenta na substancję czynną (Gentianae) lub którąkolwiek z substancji pomocniczych zawartych w danym preparacie. W przypadku produktu Kalms, przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na goryczką (Gentianae) oraz pozostałe składniki aktywne lub substancje pomocnicze wymienione w charakterystyce produktu.²

Podobnie, w przypadku preparatu Krople żołądkowe, należy odradzić stosowanie pacjentom wykazującym nadwrażliwość na goryczką lub mentol zawarty w składzie.³

Schorzenia przewodu pokarmowego

Preparaty zawierające goryczką, szczególnie w formie mieszanek ziołowych jak Krople żołądkowe T, są przeciwwskazane u pacjentów cierpiących na następujące schorzenia układu pokarmowego:

• Nadkwaśność – wzmożona produkcja kwasu żołądkowego, która może ulec nasileniu po zastosowaniu goryczki
• Choroba wrzodowa żołądka – aktywne owrzodzenia błony śluzowej żołądka
• Choroba wrzodowa dwunastnicy – owrzodzenia w obrębie dwunastnicy

⁴

Wynika to z faktu, że goryczka może nasilać wydzielanie soku żołądkowego, co u pacjentów z wymienionymi schorzeniami może prowadzić do zaostrzenia objawów i pogorszenia stanu klinicznego. W przypadku rozpoznania powyższych schorzeń, lekarz powinien bezwzględnie odradzić stosowanie preparatów zawierających goryczką.⁵

Zawartość alkoholu w preparatach z goryczką

Istotnym aspektem przy rozpatrywaniu przeciwwskazań jest obecność alkoholu etylowego jako ekstrahenta w preparatach zawierających goryczką. W przypadku produktów dostępnych na rynku zawartość etanolu może być znacząca:

• Krople żołądkowe – zawierają 65,0% – 75,0% (v/v) etanolu⁶
• Krople żołądkowe T – zawierają około 70% obj. etanolu⁷

Z tego powodu, należy odradzić stosowanie preparatów zawierających goryczką pacjentom z następującymi schorzeniami i w następujących sytuacjach:

• Uzależnienie od alkoholu
• Choroby wątroby
• Padaczka
• Urazy lub choroby mózgu
• Kobiety w ciąży i karmiące piersią
• Pacjenci przyjmujący leki wchodzące w interakcje z alkoholem
• Pacjenci, którzy ze względów religijnych lub innych nie mogą spożywać alkoholu

^8
9

Szczególne grupy pacjentów

Oprócz wyżej wymienionych przeciwwskazań, należy zachować szczególną ostrożność lub rozważyć odradzenie stosowania goryczki u następujących grup pacjentów:

Pacjenci z cukrzycą

Niektóre preparaty zawierające goryczką, jak Kalms, zawierają również substancje pomocnicze takie jak sacharoza, co może mieć znaczenie u pacjentów z cukrzycą.¹⁰

Pacjenci z chorobami wątroby

Ze względu na zawartość etanolu i konieczność metabolizowania składników aktywnych przez wątrobę, pacjenci z chorobami tego narządu powinni unikać przyjmowania preparatów zawierających goryczką, szczególnie w formie nalewek alkoholowych jak Krople żołądkowe czy Krople żołądkowe T.^11
12

Pacjenci przyjmujący określone grupy leków

Z uwagi na potencjalne interakcje, szczególnie związane z zawartością etanolu lub innych składników ziołowych, preparaty zawierające goryczką mogą wchodzić w interakcje z wieloma grupami leków, w tym:

• Leki sedatywne i nasenne, w szczególności gdy preparat zawiera również wyciąg z kozłka (Valerianae), jak w przypadku Kalms, Krople żołądkowe i Krople żołądkowe T^{13
  14
  15}
• Leki przeciwzakrzepowe – szczególnie gdy preparat zawiera dziurawiec (Hyperici), jak w przypadku Krople żołądkowe i Krople żołądkowe T^{16
  17}
• Leki metabolizowane przez cytochrom P450
• Doustne leki przeciwcukrzycowe

Inne przeciwwskazania i okoliczności odradzania stosowania

Poza wymienionymi powyżej, przeciwwskazaniem do stosowania preparatów zawierających goryczką są również:

• Wiek pacjenta – niektóre preparaty mogą nie być zalecane dla dzieci poniżej określonego wieku
• Okresy wymagające zwiększonej koncentracji (prowadzenie pojazdów, obsługa maszyn) – ze względu na zawartość alkoholu i potencjalne działanie sedatywne niektórych składników, jak wyciąg z kozłka w preparatach Kalms, Krople żołądkowe i Krople żołądkowe T^{18
  19
  20}

Zestawienie głównych przeciwwskazań dla preparatów zawierających goryczką

Powyższe przeciwwskazania należy uwzględnić przy podejmowaniu decyzji o zaleceniu lub odradzeniu pacjentowi stosowania preparatu zawierającego goryczką. W praktyce klinicznej należy zawsze rozważyć stosunek korzyści do ryzyka, uwzględniając indywidualną sytuację pacjenta, jego schorzenia towarzyszące oraz stosowane równocześnie leki.^21
22
23