Działania niepożądane
Gestoden

Działania niepożądane gestodenu – wprowadzenie

Gestoden to syntetyczny progestagen trzeciej generacji powszechnie stosowany w złożonych hormonalnych środkach antykoncepcyjnych w połączeniu z etynyloestradiolem. Jako składnik tabletek antykoncepcyjnych, gestoden wykazuje szerokie spektrum działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania. Szczegółowa wiedza na temat tych działań jest niezbędna dla lekarzy przepisujących leki zawierające tę substancję czynną, aby mogli właściwie poinformować pacjentki o możliwych zagrożeniach i odpowiednio monitorować ich stan zdrowia.¹

Poważne działania niepożądane związane z gestodenem

Powikłania zakrzepowo-zatorowe

Najbardziej niepokojącym działaniem niepożądanym związanym ze stosowaniem gestodenu jest zwiększone ryzyko żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej i tętniczych zaburzeń zakrzepowo-zatorowych. U kobiet przyjmujących preparaty zawierające gestoden obserwuje się podwyższone ryzyko zawału mięśnia sercowego, udaru, przemijającego napadu niedokrwiennego, zakrzepicy żylnej oraz zatorowości płucnej.² Powikłania te występują rzadko, jednak ze względu na ich potencjalnie zagrażający życiu charakter stanowią istotny czynnik przy podejmowaniu decyzji o wyborze metody antykoncepcji.³

Nowotwory

W przypadku długotrwałego stosowania preparatów zawierających gestoden zaobserwowano nieznacznie zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworów, szczególnie:

• Raka piersi – częstość występowania nowotworów piersi jest nieznacznie większa w grupie pacjentek stosujących antykoncepcję hormonalną zawierającą gestoden. Ponieważ rak piersi występuje rzadko u kobiet poniżej 40. roku życia, ryzyko jest małe w odniesieniu do ogólnego ryzyka raka piersi.⁴
• Nowotworów wątroby (łagodnych i złośliwych) – w tym gruczolaków wątroby i raków wątrobowokomórkowych.⁵
• Raka szyjki macicy – chociaż związek przyczynowy nie został jednoznacznie potwierdzony.⁶

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Gestoden może przyczyniać się do wystąpienia rzadkich, ale poważnych zaburzeń wątroby, takich jak:

• Kamica żółciowa – występująca z częstością określaną jako rzadko.⁷
• Żółtaczka cholestatyczna i zastój żółci.⁸
• Zaburzenia czynności wątroby.⁹

Inne ciężkie działania niepożądane

Do innych poważnych, choć rzadkich działań niepożądanych zalicza się:

• Zapalenie trzustki – występujące bardzo rzadko.¹⁰
• Nadciśnienie tętnicze.¹¹
• Zespół hemolityczno-mocznicowy.¹²
• Nasilenie objawów dziedzicznego i nabytego obrzęku naczynioruchowego – u kobiet z dziedzicznym obrzękiem naczynioruchowym egzogenne estrogeny mogą wywoływać lub pogarszać objawy tej choroby.¹³

Częste działania niepożądane gestodenu

Poniżej przedstawiono działania niepożądane występujące często (≥1/100 do <1/10) podczas stosowania preparatów zawierających gestoden:

Zaburzenia układu nerwowego

Najczęstszymi działaniami niepożądanymi ze strony układu nerwowego są:

• Bóle głowy – jeden z najczęściej zgłaszanych objawów.¹⁴
• Zawroty głowy.¹⁵

Zaburzenia psychiczne

Gestoden może wpływać na nastrój i emocje, powodując:

• Obniżenie nastroju.¹⁶
• Zmieniony nastrój.¹⁷
• Depresję.¹⁸

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Często występujące dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego to:

• Nudności.¹⁹
• Ból brzucha.²⁰

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Częste zaburzenia dotyczące układu rozrodczego obejmują:

• Uczucie napięcia w piersiach.²¹
• Ból piersi.²²
• Nieregularne miesiączki.²³
• Zapalenie pochwy i kandydozę.²⁴

Zmiany masy ciała

Często obserwuje się również:

• Zwiększenie masy ciała.²⁵

Niezbyt częste działania niepożądane gestodenu

Działania niepożądane występujące niezbyt często (≥1/1000 do <1/100) podczas stosowania preparatów zawierających gestoden:

Zaburzenia układu nerwowego

• Migrena.²⁶

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

• Powiększenie piersi.²⁷

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

• Retencja płynów.²⁸
• Hiperlipidemia.²⁹

Zaburzenia psychiczne

• Zmniejszenie libido.³⁰
• Lęk.³¹
• Rozdrażnienie.³²

Zaburzenia żołądka i jelit

• Wymioty.³³
• Biegunka.³⁴

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

• Wysypka.³⁵
• Pokrzywka.³⁶
• Trądzik.³⁷
• Ostuda (przebarwienia skóry).³⁸

Rzadkie działania niepożądane gestodenu

Działania niepożądane występujące rzadko (≥1/10 000 do <1/1 000) podczas stosowania preparatów zawierających gestoden:

Zaburzenia układu immunologicznego

• Nadwrażliwość.³⁹
• Reakcje anafilaktyczne.⁴⁰

Zaburzenia psychiczne

• Zwiększenie libido.⁴¹

Zaburzenia oka

• Nietolerancja soczewek kontaktowych.⁴²

Zaburzenia ucha i błędnika

• Otoskleroza.⁴³

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

• Rumień guzowaty.⁴⁴
• Rumień wielopostaciowy.⁴⁵

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

• Wydzielina z pochwy.⁴⁶
• Wydzielina z piersi.⁴⁷

Zmiany masy ciała

• Zmniejszenie masy ciała.⁴⁸

Inne działania niepożądane i stany kliniczne

Preparaty zawierające gestoden mogą również wpływać na pojawianie się lub zaostrzenie następujących stanów, choć ich związek przyczynowy ze stosowaniem gestodenu nie został jednoznacznie potwierdzony:

• Porfiria.⁴⁹
• Toczeń rumieniowaty układowy.⁵⁰
• Pląsawica Sydenhama.⁵¹
• Opryszczka ciężarnych.⁵²
• Utrata słuchu związana z otosklerozą.⁵³
• Choroba Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejące zapalenie jelita grubego.⁵⁴
• Zaburzenia metabolizmu węglowodanów – złożone doustne środki antykoncepcyjne mogą mieć wpływ na insulinooporność i tolerancję glukozy.⁵⁵

Tabela działań niepożądanych gestodenu

Poniższa tabela przedstawia zestawienie działań niepożądanych związanych ze stosowaniem gestodenu, sklasyfikowanych zgodnie z układami i narządami wg MedDRA oraz częstością występowania:

^56
57

Monitorowanie działań niepożądanych

Istotne jest monitorowanie i zgłaszanie wszystkich podejrzewanych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem produktów zawierających gestoden. Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka jego stosowania.⁵⁸

Personel medyczny powinien zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych. Działania niepożądane można również zgłaszać bezpośrednio podmiotowi odpowiedzialnemu za wprowadzenie produktu do obrotu.⁵⁹

Uwagi końcowe

Gestoden, jako składnik złożonych hormonalnych środków antykoncepcyjnych, wykazuje szeroki profil działań niepożądanych, które mogą wystąpić u pacjentek stosujących preparaty go zawierające. Lekarze powinni dokładnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka przy przepisywaniu tych leków, uwzględniając indywidualne czynniki ryzyka pacjentki, zwłaszcza w odniesieniu do powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Należy pamiętać, że większość działań niepożądanych ma charakter przemijający i występuje głównie na początku stosowania preparatu. Jednakże niektóre z nich, szczególnie te związane z powikłaniami zakrzepowo-zatorowymi, mogą być poważne i wymagają natychmiastowej interwencji medycznej.

Dokładny monitoring i edukacja pacjentek odnośnie możliwych działań niepożądanych są kluczowe dla bezpiecznego stosowania preparatów zawierających gestoden.⁶⁰