Właściwości farmakodynamiczne
Gestoden

Właściwości farmakodynamiczne gestodenu

Gestoden jest syntetycznym progestagenem stosowanym w złożonych doustnych środkach antykoncepcyjnych (COC), zawierających połączenie progestagenu z estrogenem (najczęściej etynyloestradiolem). Pod względem klasyfikacji farmakoterapeutycznej, preparaty zawierające gestoden zaliczane są do grupy hormonów płciowych i modulatorów układu płciowego, a dokładniej do podgrupy progestagenów i estrogenów w stałych dawkach lub preparatów sekwencyjnych. Kod ATC dla preparatów zawierających gestoden i etynyloestradiol to G03AA10.^{1 2 3 4}

Mechanizm działania antykoncepcyjnego

Działanie antykoncepcyjne preparatów zawierających gestoden opiera się na synergistycznym współdziałaniu kilku mechanizmów. Gestoden, będący składnikiem złożonych doustnych środków antykoncepcyjnych, przyczynia się do wielokierunkowego działania antykoncepcyjnego, z którego najważniejszym elementem jest hamowanie owulacji – kluczowy mechanizm zapobiegający zapłodnieniu.^{5 6 7}

Drugim istotnym mechanizmem jest modyfikacja śluzu szyjkowego, polegająca na zwiększeniu jego gęstości, co znacząco zmniejsza jego przepuszczalność dla plemników, utrudniając ich penetrację do górnych odcinków dróg rodnych kobiety.^{8 9}

Trzecim mechanizmem jest wpływ na endometrium (błonę śluzową macicy), powodujący zmiany utrudniające lub uniemożliwiające implantację zapłodnionej komórki jajowej, gdyby doszło do zapłodnienia pomimo działania pozostałych mechanizmów.^{10 11 12}

Fundamentalnym mechanizmem działania gestodenu jest wpływ na oś podwzgórze-przysadka, który prowadzi do zahamowania owulacji.¹³ Dzięki temu złożonemu, wielokierunkowemu działaniu, gestoden w połączeniu z etynyloestradiolem zapewnia wysoką skuteczność antykoncepcyjną, co potwierdza niski wskaźnik Pearla wynoszący 0,24 (przy przedziale ufności 95% [0,04; 0,57]), oznaczający liczbę nieplanowanych ciąż przypadających na 100 kobiet stosujących metodę przez rok.¹⁴

Dodatkowe korzyści kliniczne

Poza podstawowym działaniem antykoncepcyjnym, preparaty zawierające gestoden w połączeniu z etynyloestradiolem wykazują szereg dodatkowych korzystnych właściwości, które mogą być istotne przy wyborze metody antykoncepcji:^{15 16 17}

• Regulacja cyklu miesiączkowego – gestoden przyczynia się do bardziej regularnych cykli, co jest istotną zaletą dla kobiet z nieregularnymi miesiączkami^{18 19 20}
• Zmniejszenie bólu menstruacyjnego – preparaty z gestodenem mogą przyczyniać się do łagodzenia bólów towarzyszących krwawieniom miesiączkowym^{21 22 23}
• Zmniejszenie obfitości krwawień – obserwuje się redukcję objętości utracanej krwi podczas menstruacji, co może zapobiegać rozwojowi niedokrwistości z niedoboru żelaza^{24 25}
• Zmniejszenie ryzyka rozwoju raka jajnika i raka endometrium – istnieją dowody na redukcję ryzyka nowotworów złośliwych narządu rodnego u kobiet stosujących złożone preparaty antykoncepcyjne zawierające gestoden^{26 27}

Efekty gestodenu w zależności od dawki etynyloestradiolu

Warto zauważyć, że złożone doustne środki antykoncepcyjne zawierające większe dawki etynyloestradiolu (0,05 mg) wykazują dodatkowe korzyści, które mogą być istotne w określonych sytuacjach klinicznych:^{28 29}

• Zmniejszenie częstości występowania torbieli jajnika – preparaty o wyższej zawartości etynyloestradiolu mogą redukować ryzyko rozwoju torbieli jajnika^{30 31}
• Redukcja ryzyka chorób zapalnych miednicy – wykazano korzystny wpływ na zmniejszenie zapadalności na stany zapalne w obrębie miednicy mniejszej^{32 33}
• Protekcja przed łagodnymi chorobami piersi – preparaty wysokodawkowe mogą zmniejszać częstość występowania łagodnych zmian w obrębie gruczołu piersiowego^{34 35}
• Zmniejszenie ryzyka ciąży pozamacicznej – wysokodawkowe preparaty zawierające estrogeny w połączeniu z gestodenem redukują prawdopodobieństwo wystąpienia ciąży ektopowej^{36 37}

Należy podkreślić, że w przypadku preparatów zawierających gestoden w połączeniu z niższymi dawkami etynyloestradiolu (poniżej 0,05 mg), jak np. 0,02 mg, 0,03 mg czy 0,04 mg, część opisanych powyżej dodatkowych korzyści nie została jeszcze w pełni potwierdzona w badaniach klinicznych. Wymaga to dalszych badań dokumentujących działanie preparatów niskodawkowych.^{38 39 40 41}

Dostępne preparaty zawierające gestoden

Na rynku farmaceutycznym dostępne są różne preparaty zawierające gestoden w połączeniu z etynyloestradiolem, różniące się dawkami składników aktywnych:

Preparat Milvane wyróżnia się trójfazowością, co oznacza, że w jednym opakowaniu znajdują się tabletki o trzech różnych stężeniach składników aktywnych, odpowiadających trzem fazom cyklu miesiączkowego. W zależności od fazy cyklu zawartość gestodenu wynosi 0,050 mg, 0,070 mg lub 0,100 mg, a etynyloestradiolu odpowiednio 0,030 mg, 0,040 mg lub 0,030 mg.⁴²

Z kolei preparat Vines zawiera najniższą dostępną dawkę etynyloestradiolu (0,015 mg) w połączeniu z 0,060 mg gestodenu, a w opakowaniu znajdują się zarówno tabletki aktywne (zawierające substancje czynne), jak i placebo (bez substancji czynnych).⁴³