Działania niepożądane
Enoksaparyna sodowa

Działania niepożądane enoksaparyny sodowej

Enoksaparyna sodowa to substancja biologiczna otrzymywana w wyniku zasadowej depolimeryzacji estru benzylowego heparyny pochodzącej z błony śluzowej jelit świń. Jest powszechnie stosowana w profilaktyce i leczeniu powikłań zakrzepowo-zatorowych. Mimo udowodnionej skuteczności, jak każdy lek, może powodować działania niepożądane o różnym nasileniu i częstości występowania.¹

Profil bezpieczeństwa enoksaparyny sodowej

Enoksaparyna sodowa została przebadana u ponad 15 000 pacjentów w różnych wskazaniach klinicznych. Badania obejmowały pacjentów otrzymujących lek w ramach profilaktyki zakrzepicy żył głębokich po zabiegach chirurgicznych ortopedycznych lub brzusznych (1776 pacjentów), unieruchomionych z powodu ostrych schorzeń (1169 pacjentów), w leczeniu zakrzepicy żył głębokich powikłanej bądź niepowikłanej zatorowością płucną (559 pacjentów), w leczeniu niestabilnej dławicy piersiowej oraz zawału serca bez załamka Q (1578 pacjentów), a także w ramach leczenia świeżego zawału mięśnia sercowego z uniesieniem odcinka ST (10 176 pacjentów).²

W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi były krwotoki, małopłytkowość i trombocytoza. Profil bezpieczeństwa stosowania enoksaparyny w przedłużonym leczeniu zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej u pacjentów z aktywną chorobą nowotworową jest podobny do profilu bezpieczeństwa obserwowanego w standardowym leczeniu zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej.³

Klasyfikacja działań niepożądanych według częstości występowania

Częstość występowania działań niepożądanych enoksaparyny sodowej definiuje się następująco:<sup data-drug="Crusia" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania zdefiniowana jest następująco: bardzo często (≥ 1/10); często (≥ 1/100 do < 1/10); niezbyt często (≥ 1/1 000 do < 1/100); rzadko (≥ 1/10 000 do < 1/1 000); bardzo rzadko (4

• Bardzo często (≥1/10)
• Często (≥1/100 do <1/10)
• Niezbyt często (≥1/1000 do <1/100)
• Rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)
• Bardzo rzadko (<1/10 000)
• Częstość nieznana (nie może być określona na podstawie dostępnych danych)

<sup data-drug="Enoxaparin sodium LEK-AM" data-section="Działania niepożądane" title="Częstość występowania zdefiniowana jest następująco: bardzo często (≥1/10); często (≥1/100 do <1/10); niezbyt często (≥1/1000 do <1/100); rzadko (≥1/10 000 do <1/1000); bardzo rzadko (5

Działania niepożądane w podziale na układy narządowe

Działania niepożądane enoksaparyny sodowej przedstawione są poniżej w podziale na układy narządowe, z zachowaniem malejącego nasilenia objawów w każdej grupie. Część działań niepożądanych została zidentyfikowana dopiero po wprowadzeniu produktu do obrotu (oznaczone *).⁶

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Często: Krwotok, niedokrwistość związana z krwawieniem*, małopłytkowość, trombocytoza.⁷

Rzadko: Eozynofilia*. Przypadki małopłytkowości immunoalergicznej z zakrzepicą – w niektórych przypadkach zakrzepica była powikłana zawałem narządu lub niedokrwieniem kończyny.⁸

Zaburzenia układu immunologicznego

Często: Reakcje alergiczne⁹

Rzadko: Reakcje anafilaktyczne/anafilaktoidalne, w tym wstrząs*¹⁰

Zaburzenia układu nerwowego

Często: Bóle głowy*¹¹

Zaburzenia naczyniowe

Rzadko: Krwiak okołordzeniowy* (lub krwiak w kanale kręgowym). Reakcje te skutkowały różnego stopnia deficytami neurologicznymi, w tym długotrwałym lub trwałym porażeniem.¹²

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Bardzo często: Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (głównie aminotransferaz >3 razy powyżej górnej granicy normy)^{3 razy powyżej górnej granicy normy)”>13}

Niezbyt często: Uszkodzenie komórek wątroby*¹⁴

Rzadko: Cholestatyczne uszkodzenie wątroby*¹⁵

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Często: Pokrzywka, świąd, rumień¹⁶

Niezbyt często: Pęcherzowe zapalenie skóry¹⁷

Rzadko: Łysienie*, zapalenie naczyń skóry*, martwica skóry* (zwykle występująca w miejscu wstrzyknięcia – zjawisko to było zwykle poprzedzone wystąpieniem plamicy lub plam rumieniowych, z naciekami i towarzyszącą bolesnością). Guzki w miejscu wstrzyknięcia* (guzki zapalne, które nie były otorbionymi zbiornikami enoksaparyny). Objawy te przemijają po kilku dniach i nie wymagają odstawienia produktu leczniczego.¹⁸

Częstość nieznana: Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP/AGRP)¹⁹

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe, tkanki łącznej i kości

Rzadko: Osteoporoza* występująca po długotrwałym leczeniu (dłuższym niż 3 miesiące)²⁰

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

Często: Krwiak w miejscu wstrzyknięcia, ból w miejscu wstrzyknięcia, inne reakcje w miejscu wstrzyknięcia (takie jak obrzęk, krwotok, reakcja nadwrażliwości, stan zapalny, guzek, ból lub odczyn)²¹

Niezbyt często: Miejscowe podrażnienie, martwica skóry w miejscu wstrzyknięcia²²

Badania diagnostyczne

Rzadko: Hiperkaliemia*²³

Szczegółowy opis poważnych działań niepożądanych

Krwotoki

Do najczęstszych i potencjalnie najpoważniejszych działań niepożądanych enoksaparyny sodowej należą krwotoki. Obejmują one duże krwotoki, obserwowane u nie więcej niż 4,2% pacjentów (przede wszystkim pacjentów po zabiegach chirurgicznych). Niektóre z tych przypadków zakończyły się zgonem.²⁴

U pacjentów chirurgicznych powikłania krwotoczne uznawano za poważne w następujących przypadkach:²⁵

• jeśli krwotok spowodował istotne zdarzenie kliniczne
• jeśli towarzyszył mu spadek poziomu hemoglobiny o ≥2 g/dl
• jeśli konieczne było przetoczenie 2 lub więcej jednostek produktów krwiopochodnych

²⁶

Krwotoki zaotrzewnowe i wewnątrzczaszkowe zawsze uznawano za poważne powikłania. Podobnie jak w przypadku innych leków przeciwzakrzepowych, krwotok może wystąpić, jeśli obecne są następujące czynniki ryzyka:²⁷

• zmiany organiczne powodujące krwawienie
• procedury inwazyjne
• jednoczesne stosowanie produktów leczniczych zaburzających hemostazę

²⁸

Małopłytkowość

Małopłytkowość jest jednym z częstszych działań niepożądanych enoksaparyny sodowej. Szczególnie niebezpieczne są przypadki małopłytkowości immunoalergicznej z zakrzepicą, które mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak zawał narządu lub niedokrwienie kończyny.²⁹

Reakcje skórne

Enoksaparyna sodowa może powodować szereg reakcji skórnych, od łagodnych (pokrzywka, świąd, rumień) po poważne (zapalenie naczyń skóry, martwica skóry). Szczególną uwagę należy zwrócić na martwicę skóry występującą w miejscu wstrzyknięcia, która zwykle jest poprzedzona wystąpieniem plamicy lub plam rumieniowych, z naciekami i towarzyszącą bolesnością.³⁰

Ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP/AGRP) to rzadkie, ale potencjalnie poważne powikłanie skórne, które zostało zgłoszone w związku z leczeniem enoksaparyną.³¹

Zaburzenia wątroby

Zwiększenie aktywności enzymów wątrobowych (głównie aminotransferaz) powyżej trzykrotnej wartości górnej granicy normy występuje bardzo często podczas leczenia enoksaparyną. Rzadziej obserwuje się uszkodzenie komórek wątroby lub cholestatyczne uszkodzenie wątroby.^{3 razy powyżej górnej granicy normy) Niezbyt często: Uszkodzenie komórek wątroby* Rzadko: Cholestatyczne uszkodzenie wątroby*”>32}

Krwiak okołordzeniowy

Rzadkim, ale bardzo poważnym działaniem niepożądanym jest krwiak okołordzeniowy (lub krwiak w kanale kręgowym), który może prowadzić do różnego stopnia deficytów neurologicznych, w tym długotrwałego lub trwałego porażenia.³³

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych enoksaparyny sodowej

Czynniki ryzyka powikłań krwotocznych

Podczas stosowania enoksaparyny sodowej ryzyko krwawień jest zwiększone u pacjentów z następującymi czynnikami ryzyka:³⁴

• Zmianami organicznymi powodującymi krwawienie (np. wrzody żołądka, nowotwory, urazy)
• Zabiegami inwazyjnymi lub operacjami chirurgicznymi
• Jednoczesnym stosowaniem leków wpływających na hemostazę (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne, leki przeciwpłytkowe)
• Podeszłym wiekiem
• Niewydolnością nerek lub wątroby
• Niską masą ciała

³⁵

Monitorowanie bezpieczeństwa leczenia

Podczas stosowania enoksaparyny sodowej zaleca się regularne monitorowanie pacjentów pod kątem występowania działań niepożądanych, szczególnie krwawień i trombocytopenii. W przypadku długotrwałego stosowania (powyżej 3 miesięcy) należy monitorować również pod kątem osteoporozy.³⁶

Należy zwracać szczególną uwagę na wszelkie objawy krwawienia, w tym zmniejszenie stężenia hemoglobiny lub obniżenie wartości hematokrytu. W razie wystąpienia poważnego krwawienia należy natychmiast przerwać leczenie enoksaparyną sodową i wdrożyć odpowiednie postępowanie.³⁷

Po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu zgłaszano również przypadki ostrej uogólnionej osutki krostkowej (AGEP/AGRP) w związku z leczeniem enoksaparyną, co wymaga szczególnej uwagi przy ocenie zmian skórnych podczas terapii.³⁸