Przedawkowanie
Dekstrometorfan

Przedawkowanie dekstrometorfanu

Dekstrometorfan jest substancją przeciwkaszlową o działaniu ośrodkowym, hamującą odruch kaszlowy poprzez wpływ na ośrodek kaszlu w rdzeniu przedłużonym. Przedawkowanie dekstrometorfanu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, powodując szereg objawów ze strony układu nerwowego, sercowo-naczyniowego oraz innych układów. Należy pamiętać, że nasilenie objawów przedawkowania może być zwiększone przy jednoczesnym spożyciu alkoholu i przyjęciu leków psychotropowych.¹

Manifestacje kliniczne przedawkowania

Przedawkowanie dekstrometorfanu charakteryzuje się szerokim spektrum objawów, które można podzielić na kilka kategorii w zależności od zajętego układu. Objawy mogą obejmować zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego, ośrodkowego układu nerwowego, układu sercowo-naczyniowego oraz układu oddechowego.²

Do najczęstszych objawów przedawkowania dekstrometorfanu należą zaburzenia ze strony ośrodkowego układu nerwowego, takie jak: pobudzenie, splątanie, senność, osłupienie, oczopląs, ataksja, psychoza toksyczna z omamami wzrokowymi oraz wzmożona pobudliwość. Mogą również wystąpić objawy ze strony układu pokarmowego, jak nudności i wymioty, a także objawy kardiotoksyczności, w tym tachykardia i nieprawidłowe EKG z wydłużeniem odstępu QTc.³

W przypadku dużego przedawkowania substancji mogą pojawić się znacznie poważniejsze objawy, takie jak śpiączka, depresja oddechowa oraz drgawki, które stanowią bezpośrednie zagrożenie dla życia pacjenta.⁴

Dodatkowe objawy przedawkowania dekstrometorfanu mogą obejmować: zawroty głowy, drażliwość, dezorientację, omamy słuchowe, zaburzenia snu, niepokój ruchowy, osłabienie, obniżone napięcie mięśniowe, suchość skóry i błon śluzowych, nadciśnienie oraz podwyższoną temperaturę ciała.⁵

W dokumentacji produktów zawierających dekstrometorfan wymieniono również inne możliwe objawy przedawkowania, takie jak: nadciśnienie, niedokrwienne zapalenie okrężnicy, zaburzenia konwersyjne, różne rodzaje omamów, nieporadność, obniżony poziom świadomości, dyzartria, letarg, zespół serotoninowy, drżenie, zwężenie źrenic, rozszerzenie źrenic oraz zatrzymanie moczu.⁶

Objawy przedawkowania u dzieci

Przypadkowe połknięcie wysokich dawek dekstrometorfanu może powodować u dzieci specyficzne objawy, takie jak senność lub ospałość, omamy, histeria, obrzęk twarzy, pobudzenie, nudności, wymioty lub zaburzenia chodu.⁷

Nadużywanie dekstrometorfanu

Należy zwrócić uwagę na ryzyko nadużywania dekstrometorfanu, szczególnie przez młodzież i młodych dorosłych oraz pacjentów, którzy w przeszłości nadużywali leki psychoaktywne. Donoszono o sporadycznych przypadkach nadużywania dekstrometorfanu, zwłaszcza przez młodzież, z poważnymi działaniami niepożądanymi, takimi jak: lęk, panika, utrata pamięci, tachykardia, letarg, nadciśnienie lub niedociśnienie tętnicze, rozszerzenie źrenic, niepokój, zawroty głowy, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, omamy, zaburzenia mowy, oczopląs, gorączka, przyspieszony oddech, uszkodzenie mózgu, ataksja, drgawki, depresja oddechowa, utrata przytomności, zaburzenia rytmu serca i śmierć.^{8 9}

Objawy przedawkowania w zależności od dawki

Dekstrometorfan wykazuje niewielką toksyczność, a przyjęcie dawek przekraczających 100-krotność dawki przeznaczonej dla osób dorosłych nie powodowało zgonu. Należy jednak podkreślić, że nawet przy stosowaniu niższych dawek, zwłaszcza w połączeniu z innymi substancjami, mogą wystąpić poważne objawy przedawkowania.¹⁰

Objawy kliniczne przedawkowania

Poniższa tabela przedstawia szczegółowy wykaz objawów przedawkowania dekstrometorfanu z uwzględnieniem ich opisu oraz potencjalnego nasilenia.

Postępowanie w przedawkowaniu dekstrometorfanu

Leczenie przedawkowania dekstrometorfanu powinno być prowadzone w warunkach szpitalnych, szczególnie w przypadku ciężkich objawów toksycznych. Poniżej przedstawiono schemat postępowania w zależności od stanu pacjenta i czasu, jaki upłynął od przedawkowania.¹¹

Podstawowe postępowanie

W pierwszej kolejności należy ocenić stan kliniczny pacjenta, ze szczególnym uwzględnieniem stanu świadomości, parametrów życiowych oraz objawów przedawkowania. Pacjent powinien być monitorowany pod kątem czynności życiowych, w tym czynności oddechowej, akcji serca, ciśnienia tętniczego oraz temperatury ciała.¹²

Dekontaminacja przewodu pokarmowego

Pacjentom bez objawów, którzy przyjęli zbyt dużą dawkę dekstrometorfanu w ciągu poprzedniej godziny, można podać węgiel aktywny. Pomaga to w ograniczeniu wchłaniania substancji z przewodu pokarmowego.¹³

W przypadku dużego przedawkowania można rozważyć wykonanie płukania żołądka, zwłaszcza jeśli nie upłynęło dużo czasu od momentu przyjęcia dekstrometorfanu.^{14 15}

Leczenie farmakologiczne

U pacjentów, którzy przyjęli dekstrometorfan i wystąpiło u nich uspokojenie lub śpiączka, można rozważyć zastosowanie naloksonu w dawkach zwykle stosowanych w leczeniu przedawkowania opioidów. Nalokson jest lekiem z wyboru w przypadku depresji oddechowej wywołanej przez dekstrometorfan.¹⁶

W przypadku wystąpienia drgawek, można zastosować benzodiazepiny. U dzieci, w zależności od wieku, benzodiazepiny podaje się dożylnie lub doodbytniczo.^{17 18}

W przypadku wystąpienia hipertermii wynikającej z zespołu serotoninowego należy zastosować benzodiazepiny oraz zewnętrzne ochładzanie pacjenta.¹⁹

Leczenie wspierające

W zależności od stanu pacjenta należy wdrożyć leczenie objawowe i podtrzymujące. W przypadku wystąpienia depresji oddechowej może być konieczne wspomaganie oddychania.²⁰

Szczególne zalecenia dla dzieci

W przypadku przedawkowania dekstrometorfanu u dzieci, nalokson w dawce 0,01 mg/kg masy ciała jest stosowany z powodzeniem w leczeniu.²¹

Rozpoznanie różnicowe objawów przedawkowania

Przy rozpoznawaniu przedawkowania dekstrometorfanu należy uwzględnić, że wiele produktów leczniczych zawiera go w połączeniu z innymi substancjami aktywnymi, takimi jak paracetamol, pseudoefedryna czy chlorofenamina. W takich przypadkach objawy przedawkowania mogą wynikać z działania jednej lub wszystkich substancji zawartych w preparacie.²²

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy przedawkowania towarzyszących substancji, takich jak:

• Paracetamol – nudności, wymioty, nadmierna potliwość, senność, ogólne osłabienie, następnie rozpieranie w nadbrzuszu, powrót nudności i żółtaczka. Najbardziej niebezpiecznym powikłaniem jest uszkodzenie wątroby.²³
• Pseudoefedryna – objawy wynikające z nadmiernego pobudzenia ośrodkowego układu nerwowego, drażliwość, niepokój, drżenia, oczopląs, zaburzenia snu, nudności, wymioty, rzadko omamy. Może wystąpić podwyższenie ciśnienia tętniczego, tachykardia, drgawki, trudności w oddawaniu moczu oraz niewydolność oddechowa.²⁴
• Chlorofenamina – objawy głównie związane z depresyjnym działaniem na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), takie jak senność i śpiączka, a następnie pobudzenie i napady padaczkowe. Inne objawy przedawkowania to zaburzenia rytmu serca oraz układu oddechowego.²⁵

Zapobieganie przedawkowaniu

Aby zapobiec przedawkowaniu dekstrometorfanu, należy bezwzględnie przestrzegać zalecanego dawkowania i ostrzegać pacjentów przed samodzielnym zwiększaniem dawek. Szczególną ostrożność należy zachować u osób młodych, ze względu na ryzyko rekreacyjnego użycia dekstrometorfanu.²⁶

Należy także zachować ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu dekstrometorfanu z alkoholem lub lekami psychotropowymi, gdyż mogą one nasilać objawy przedawkowania.²⁷

Produkty zawierające dekstrometorfan powinny być przechowywane w miejscu niedostępnym dla dzieci, aby zapobiec przypadkowemu przedawkowaniu.²⁸