Działania niepożądane
Dekstrometorfan

Działania niepożądane dekstrometorfanu

Dekstrometorfan, jako substancja aktywna o działaniu przeciwkaszlowym, powszechnie stosowana w preparatach leczniczych, może wywoływać szereg działań niepożądanych. W oparciu o charakterystyki produktów leczniczych zawierających tę substancję, można wyszczególnić działania niepożądane z podziałem na układy i narządy oraz częstość ich występowania. Warto zaznaczyć, że profil bezpieczeństwa dekstrometorfanu zależy od dawki, postaci leku oraz indywidualnej wrażliwości pacjenta.¹

Zaburzenia układu nerwowego

Zaburzenia układu nerwowego należą do najczęściej występujących działań niepożądanych związanych ze stosowaniem dekstrometorfanu. Ich profil obejmuje:²

• Senność – występuje bardzo często (>1/10)^{3 4}
• Zawroty głowy – występują bardzo często (>1/10), mogą mieć pochodzenie obwodowe lub ośrodkowe⁵
• Uczucie pustki w głowie – częstość nieznana⁶
• Niewyraźna mowa – częstość nieznana⁷
• Oczopląs – częstość nieznana⁸
• Ruchy mimowolne (dystonia) – występują częściej u dzieci, częstość nieznana⁹
• Zmęczenie – występuje często (>1/100 do <1/10)¹⁰
• Drgawki – częstość nieznana¹¹

Zaburzenia psychiczne

Dekstrometorfan może wywoływać różnorodne zaburzenia psychiczne, a ich nasilenie zależy od dawki i predyspozycji pacjenta:¹²

• Dezorientacja – występuje często (>1/100 do <1/10)^{13 14}
• Zaburzenia psychotyczne, w tym omamy – częstość nieznana¹⁵
• Uzależnienie od leku – bardzo rzadko (<1/10 000), szczególnie u osób nadużywających dekstrometorfan¹⁶
• Splątanie – częstość nieznana¹⁷
• Pobudzenie – częstość nieznana¹⁸

Przypadki nadużywania dekstrometorfanu w celu wywołania poprawy samopoczucia i omamów obserwowano szczególnie u młodzieży, osób młodych i pacjentów nadużywających leki lub substancje psychotropowe.¹⁹

Zaburzenia układu immunologicznego

Dekstrometorfan może wywoływać reakcje nadwrażliwości o różnym nasileniu:²⁰

• Nadwrażliwość – częstość nieznana²¹
• Pokrzywka – częstość nieznana²²
• Trwałe wykwity polekowe – częstość nieznana²³
• Reakcje anafilaktyczne, wstrząs anafilaktyczny – częstość nieznana²⁴
• Obrzęk naczynioruchowy – częstość nieznana²⁵
• Skurcz oskrzeli – częstość nieznana²⁶

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

Działania niepożądane dotyczące skóry najczęściej mają charakter reakcji nadwrażliwości:²⁷

• Reakcje skórne, takie jak wysypka ze świądem – częstość nieznana²⁸
• Wysypka – częstość nieznana²⁹
• Świąd – częstość nieznana³⁰

Zaburzenia żołądka i jelit

Dekstrometorfan może wywoływać dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego:³¹

• Zaburzenia ze strony przewodu pokarmowego – występują często (>1/100 do <1/10)³²
• Nudności – występują często (>1/100 do <1/10)³³
• Wymioty – występują często (>1/100 do <1/10)³⁴
• Zaparcie – występuje często (>1/100 do <1/10)³⁵
• Biegunka – częstość nieznana³⁶
• Bóle żołądka – rzadko (≥1/10 000 do <1/1000)³⁷

Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia

W rzadkich przypadkach dekstrometorfan może wpływać na układ oddechowy:³⁸

• Depresja oddechowa – częstość nieznana³⁹

Zaburzenia układu krążenia

W przypadku stosowania produktów złożonych zawierających dekstrometorfan i pseudoefedrynę mogą wystąpić zaburzenia serca:⁴⁰

• Tachykardia (przyspieszenie akcji serca) – bardzo rzadko (<1/10 000)⁴¹

Nadużycia i uzależnienie od dekstrometorfanu

Istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania dekstrometorfanu jest potencjał wywoływania uzależnienia. Odnotowano przypadki nadużywania tej substancji, szczególnie wśród młodzieży i młodych osób. Dekstrometorfan w dużych dawkach może wywoływać euforię i omamy, co zwiększa ryzyko jego niewłaściwego stosowania.^{42 43}

Szczególne grupy ryzyka

Niektóre z działań niepożądanych dekstrometorfanu mogą częściej występować w określonych grupach pacjentów:

• Dzieci są bardziej narażone na występowanie ruchów mimowolnych (dystonii)⁴⁴
• Pacjenci unieruchomieni mogą doświadczać nasilonych działań niepożądanych, takich jak nudności, wymioty, senność, zawroty głowy czy spłycenie oddechu⁴⁵
• Osoby z predyspozycjami do uzależnień i nadużywające substancje psychotropowe⁴⁶

Tabela działań niepożądanych związanych z dekstrometorfanem

^{1/10), często (> 1/100 do 1/1000 do 1/10 000 do < 1/1000) lub bardzo rzadko (47 1/10), często (> 1/100 do 1/1000 do 1/10 000 do < 1/1000) lub bardzo rzadko (48 1/10), często (> 1/100 do 1/1000 do 1/10 000 do < 1/1000) lub bardzo rzadko (49}

Szczególne niebezpieczeństwa związane z działaniami niepożądanymi

Reakcje zagrażające życiu

Wśród działań niepożądanych dekstrometorfanu występują stany potencjalnie zagrażające życiu, wymagające natychmiastowej interwencji medycznej:

• Reakcje anafilaktyczne i wstrząs anafilaktyczny – są najpoważniejszymi powikłaniami alergicznymi, które mogą prowadzić do niewydolności oddechowej i krążeniowej⁵⁰
• Obrzęk naczynioruchowy – szczególnie niebezpieczny przy lokalizacji w obrębie dróg oddechowych⁵¹
• Skurcz oskrzeli – może prowadzić do ostrej niewydolności oddechowej⁵²
• Depresja oddechowa – szczególnie niebezpieczna przy przedawkowaniu⁵³

Ryzyko przedawkowania

Przedawkowanie dekstrometorfanu może prowadzić do nasilenia działań niepożądanych oraz pojawienia się dodatkowych objawów toksycznych. Szczególnie niebezpieczne jest przedawkowanie u osób z predyspozycjami do uzależnień i u młodzieży celowo nadużywającej lek.⁵⁴

Najczęstsze objawy przedawkowania to:

• Nasilone zaburzenia świadomości (od senności do śpiączki)
• Zaburzenia psychotyczne, omamy
• Depresja oddechowa
• Zaburzenia rytmu serca

Interakcje lekowe zwiększające ryzyko działań niepożądanych

Szczególnie niebezpieczne są interakcje dekstrometorfanu z innymi lekami, które mogą nasilać jego działania niepożądane lub prowadzić do pojawienia się nowych, potencjalnie groźnych objawów. Do leków tych należą:

• Inhibitory monoaminooksydazy (IMAO) – mogą prowadzić do rozwoju zespołu serotoninowego
• Selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) – zwiększają ryzyko zespołu serotoninowego
• Inne leki działające depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy – nasilają działanie sedatywne

Wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów

Dekstrometorfan wywiera istotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów mechanicznych i obsługi urządzeń mechanicznych w ruchu, głównie z powodu wywoływania senności i zawrotów głowy, które należą do najczęstszych działań niepożądanych tej substancji.⁵⁵

Monitorowanie i zgłaszanie działań niepożądanych

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania leku. Działania niepożądane dekstrometorfanu należy zgłaszać do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych lub podmiotu odpowiedzialnego za dany lek.⁵⁶