Przedawkowanie
Cyjanokobalamina

Przedawkowanie cyjanokobalaminy – charakterystyka ogólna

Cyjanokobalamina (witamina B12) jest substancją o bardzo szerokim zakresie terapeutycznym i niezwykle niskim potencjale toksycznym. W dostępnym piśmiennictwie medycznym nie opisano przypadków poważnego zatrucia lub szkodliwych następstw przedawkowania tego związku, nawet po zastosowaniu znacznych dawek.^{1 2}

W przypadku produktów zawierających cyjanokobalaminę jako jedyną substancję czynną, charakterystyka produktu leczniczego dla preparatów Energamma, Vitaminum B12 WZF oraz Vitaminum B12-SF jednoznacznie wskazuje na brak zidentyfikowanych objawów przedawkowania.^{3 4}

Toksyczność cyjanokobalaminy

Toksyczność cyjanokobalaminy określa się jako bardzo niską. Opierając się na danych z charakterystyk produktów leczniczych zawierających witaminę B12 w połączeniu z innymi witaminami z grupy B (tiamina, pirydoksyna), można stwierdzić, że dopiero podanie dawek rzędu 1 grama (1000 mg) tej substancji mogłoby potencjalnie wywołać poważniejsze działania niepożądane.^{5 6 7}

Warto zauważyć, że standardowe dawki terapeutyczne cyjanokobalaminy w preparatach iniekcyjnych wynoszą od 0,5 mg do 1 mg, a w preparatach doustnych od 0,2 mg do 1000 μg (1 mg). Oznacza to, że dawka toksyczna jest około 1000 razy wyższa od typowej dawki leczniczej, co potwierdza wyjątkowo niskie ryzyko przedawkowania.^{8 9}

Potencjalne objawy przedawkowania cyjanokobalaminy

Mimo że przypadki klinicznie istotnego przedawkowania cyjanokobalaminy nie zostały dobrze udokumentowane, na podstawie dostępnych charakterystyk produktów leczniczych można wymienić następujące potencjalne reakcje niepożądane po zastosowaniu wysokich dawek:^{10 11}

• Reakcje alergiczne skórne
• Wypryskowe zmiany skórne
• Łagodna postać trądziku

^{10 11}

Należy podkreślić, że powyższe reakcje obserwowano głównie po pozajelitowym podaniu wysokich dawek witaminy B12, a jedynie w rzadkich przypadkach po podaniu doustnym.

Przedawkowanie preparatów złożonych zawierających cyjanokobalaminę

W praktyce klinicznej cyjanokobalamina często występuje w preparatach złożonych, zawierających także inne witaminy z grupy B, przede wszystkim tiaminę (B1) i pirydoksynę (B6). W przypadku przedawkowania takich preparatów należy wziąć pod uwagę potencjalne działania niepożądane wszystkich składników.

Toksyczność przy jednoczesnym przedawkowaniu tiaminy i pirydoksyny

W przypadku preparatów złożonych zawierających tiaminę, pirydoksynę i cyjanokobalaminę, potencjalne objawy przedawkowania mogą wynikać głównie z działania tiaminy i pirydoksyny, ponieważ te składniki wykazują wyższy potencjał toksyczny niż cyjanokobalamina.^{12 13}

Tiamina (witamina B1) – bardzo wysokie dawki (powyżej 10 g) mogą mieć działanie blokujące zwoje nerwowe, podobne do działania kurary, tłumiąc przewodzenie impulsów nerwowych.^{12 13}

Pirydoksyna (witamina B6) – długotrwałe przyjmowanie (powyżej 6-12 miesięcy) dawek przekraczających 50 mg na dobę może powodować neuropatię obwodową. Stałe przyjmowanie dawek większych niż 1 g na dobę przez okres dłuższy niż dwa miesiące może wywoływać działanie neurotoksyczne.^{14 15}

Po przyjęciu pirydoksyny w dawce większej niż 2 g na dobę opisywano:^{16 17}

• Neuropatię z ataksją i zaburzeniami czucia
• Drgawki ze zmianami w zapisie EEG
• W bardzo rzadkich przypadkach niedokrwistość niedobarwliwą
• Łojotokowe zapalenie skóry

^{16 17}

Przedawkowanie lidokainy w preparatach iniekcyjnych

Należy zwrócić szczególną uwagę na preparaty iniekcyjne zawierające cyjanokobalaminę (np. Bexon, Milgamma N, Neiraxin B), które często zawierają również lidokainę jako substancję pomocniczą mającą na celu zmniejszenie bólu podczas iniekcji. Przedawkowanie lidokainy (wysokie stężenie w osoczu) może prowadzić do poważnych działań ogólnoustrojowych, obejmujących ośrodkowy układ nerwowy i układ sercowo-naczyniowy.^{18 19 20}

Możliwe działania niepożądane przedawkowania lidokainy obejmują:^{21 22 23}

• Depresję układu oddechowego
• Drgawki toniczne i kloniczne
• Zapaść sercowo-naczyniową

^{21 22 23}

Postępowanie w przypadku przedawkowania cyjanokobalaminy

Ze względu na niski potencjał toksyczny cyjanokobalaminy, leczenie przedawkowania jest zwykle objawowe i polega głównie na zaprzestaniu podawania preparatu.^{24 25 26}

W przypadku podejrzenia przedawkowania preparatu zawierającego cyjanokobalaminę w połączeniu z innymi witaminami grupy B oraz lidokainą (w preparatach iniekcyjnych), zaleca się następujące postępowanie:^{27 28}

1. Natychmiastowe przyjęcie pacjenta do szpitala, nawet przy samym podejrzeniu zatrucia
2. Wdrożenie ogólnego postępowania stosowanego w leczeniu zatruć
3. Leczenie drgawek i innych zagrażających życiu skutków zatrucia zgodnie z zasadami nowoczesnej intensywnej opieki medycznej
4. Dostosowanie terapii do występujących objawów

^{27 28}

W przypadku produktów leczniczych stosowanych jako uzupełnienie zapotrzebowania na witaminy rozpuszczalne w wodzie, w tym cyjanokobalaminę, w trakcie żywienia pozajelitowego, nie zanotowano doniesień o ich przedawkowaniu i nie jest konieczne specyficzne leczenie.²⁹

Objawy przedawkowania cyjanokobalaminy i preparatów złożonych

Grupy pacjentów o zwiększonym ryzyku

Ryzyko przedawkowania jest szczególnie duże w następujących przypadkach:³⁰

• Pacjenci otrzymujący witaminy z wielu źródeł jednocześnie
• Pacjenci, u których ogólna suplementacja witamin nie odpowiada indywidualnym potrzebom
• Pacjenci ze zwiększoną podatnością na hiperwitaminozę:
  • Z zaburzeniami czynności wątroby
  • Z zaburzeniami czynności nerek

³⁰

U tych pacjentów należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania preparatów zawierających cyjanokobalaminę oraz inne witaminy z grupy B, monitorując dawkowanie i obserwując stan kliniczny pacjenta.