Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności
Chlorek

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania chlorku

Substancja chlorek jest istotnym składnikiem wielu produktów leczniczych stosowanych w różnych postaciach farmaceutycznych. Informacje dotyczące ostrzeżeń i środków ostrożności związanych z jej stosowaniem różnią się w zależności od konkretnej postaci leku, jego składu oraz wskazań.¹

Zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej

Stosowanie chlorku, szczególnie w postaci roztworu sodu chlorku do infuzji, wymaga szczególnej uwagi ze względu na możliwość wystąpienia zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej. Ryzyko wystąpienia stanów przewodnienia (zatrzymanie wody zależne od sodu) jest odwrotnie proporcjonalne do stężenia elektrolitów w stosowanym produkcie leczniczym. Z kolei ryzyko przeciążenia substancją rozpuszczoną prowadzące do stanów przekrwienia (zatrzymanie substancji rozpuszczonych zależne od wody) jest wprost proporcjonalne do stężenia elektrolitów w preparacie.²

W przypadku stosowania chlorku wapnia należy monitorować stężenie elektrolitów w surowicy, gdyż nadmierne ilości soli wapnia mogą prowadzić do hiperkalcemii. Zbyt szybkie dożylne podanie chlorku wapnia może wywołać objawy hiperkalcemii, dlatego należy podawać go powoli dożylnie.³

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Preparaty zawierające chlorek, takie jak Natrium Chloratum 0,9% Baxter, powinny być podawane ze szczególną ostrożnością pacjentom z ryzykiem ciężkiego zaburzenia czynności nerek. U tych pacjentów podanie produktów z chlorkiem sodu może prowadzić do zatrzymania sodu.⁴

Również preparaty chlorku wapnia należy stosować ostrożnie u pacjentów z niewydolnością nerek, ze względu na ryzyko zaburzenia homeostazy wapnia i możliwość pogorszenia funkcji nerek.⁵

Pacjenci z chorobami układu sercowo-naczyniowego

U pacjentów z niewydolnością serca, nadciśnieniem lub innymi chorobami układu krążenia należy zachować szczególną ostrożność podczas stosowania preparatów zawierających chlorek sodu. Mogą one prowadzić do hiperwolemii objawiającej się nadciśnieniem, niewydolnością serca oraz obrzękiem płuc.⁶

Sole wapnia, w tym chlorek wapnia, należy podawać ostrożnie pacjentom z chorobami serca z uwagi na możliwy wpływ na funkcję mięśnia sercowego i przewodnictwo.⁷

Ryzyko hiponatremii

Pacjenci, u których stwierdza się nieosmotyczną stymulację wydzielania wazopresyny (np. z ostrymi chorobami, dolegliwościami bólowymi, stresem pooperacyjnym, zakażeniami, oparzeniami i chorobami OUN), z chorobami serca, wątroby i nerek, a także przyjmujący leki z grupy agonistów wazopresyny, są szczególnie narażeni na wystąpienie ostrej hiponatremii po podaniu płynów zawierających chlorek sodu.⁸

Ostra hiponatremia może prowadzić do ostrej encefalopatii hiponatremicznej (obrzęku mózgu) charakteryzującej się bólem głowy, nudnościami, drgawkami, ospałością i wymiotami. Dzieci, kobiety w wieku rozrodczym oraz pacjenci ze zmniejszoną podatnością mózgowia są szczególnie narażeni na wystąpienie ciężkiego obrzęku mózgu w wyniku ostrej hiponatremii.⁹

Ryzyko kwasicy metabolicznej

Długotrwałe stosowanie preparatów zawierających chlorek sodu może prowadzić do kwasicy metabolicznej, która może ulec pogorszeniu szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek. Istnieje również ryzyko jatrogennej kwasicy metabolicznej z hiperchloremią, zwłaszcza podczas resuscytacji płynami dożylnymi.¹⁰

Miejscowe reakcje w miejscu podania

Podawanie pozajelitowe chlorku wapnia może powodować miejscowe reakcje w miejscu wstrzyknięcia oraz powstawanie zwapnień w tkankach miękkich. Chlorek wapnia jest uważany za najbardziej drażniącą z powszechnie stosowanych soli wapnia. Należy dołożyć wszelkich starań, aby nie dopuścić do wynaczynienia leku w trakcie wstrzykiwania dożylnego.¹¹

Szczególne populacje pacjentów

Produkty zawierające chlorek należy stosować ze szczególną ostrożnością, o ile w ogóle, u pacjentów z:¹²

• Hipernatremią – gwałtowna korekta hipernatremii po okresie przystosowania może prowadzić do obrzęku mózgu, drgawek, trwałego uszkodzenia mózgu lub śmierci
• Hiperchloremią
• Hiperaldosteronizmem pierwotnym
• Hiperaldosteronizmem wtórnym związanym z nadciśnieniem, zastoinową niewydolnością serca, chorobami wątroby (w tym marskością), chorobami nerek lub stanem przedrzucawkowym
• Przy stosowaniu leków zwiększających ryzyko zatrzymania sodu lub płynów, takich jak kortykosteroidy¹³

Szczególne środki ostrożności dla preparatów zawierających chlorek

W przypadku produktu Klean-Prep, zawierającego chlorek potasu i chlorek sodu, jeśli jest podawany za pomocą sondy nosowo-żołądkowej, należy upewnić się, czy sonda jest właściwie umiejscowiona, szczególnie u osób w podeszłym wieku. Zgłaszano przypadki powikłań w skutek aspiracji roztworu (np. obrzęk płuc) wymagających natychmiastowego leczenia.¹⁴

Należy zachować ostrożność podczas podawania produktów zawierających chlorek potasu (jak Klean-Prep) pacjentom z zaburzonym odruchem wymiotnym, chorobą refluksową przełyku lub zapaleniem przełyku.¹⁵

W przypadku Bocheńskiej Leczniczej Soli Jodowo-Bromowej, zawierającej chlorki (nie mniej niż 55%), ciepłych kąpieli całego ciała w roztworach soli mineralnych nie należy stosować w przypadkach, gdy ze względu na ogólny stan organizmu niewskazane jest narażenie na działanie silnych bodźców.¹⁶

Monitorowanie leczenia

Szczególny nadzór kliniczny jest konieczny na początku każdego wlewu dożylnego zawierającego chlorki. Ocena kliniczna i okresowe badania laboratoryjne mogą być niezbędne do kontroli zmian równowagi płynów, stężenia elektrolitów i równowagi kwasowo-zasadowej w trakcie długotrwałego leczenia pozajelitowego, o ile stan pacjenta lub szybkość podawania pozwalają na taką ocenę.¹⁷

W przypadku produktów zawierających makrogol, sód, potas i chlorki, jak Klean-Prep, rzadko raportowano przypadki zaburzeń w gospodarce elektrolitowej u pacjentów o podwyższonym ryzyku, mimo ich izotonicznego składu. Dlatego produkty te powinny być ostrożnie stosowane u pacjentów z zaburzeniami gospodarki elektrolitowej, takimi jak pacjenci z niewydolnością nerek, uszkodzeniem serca lub pacjenci leczeni jednocześnie preparatami moczopędnymi. Pacjenci ci powinni być w trakcie leczenia odpowiednio nawadniani. Należy monitorować poziom elektrolitów w momencie rozpoczęcia i po zakończeniu terapii.¹⁸

Ryzyko niedokrwiennego zapalenia jelita grubego

U pacjentów leczonych preparatami zawierającymi makrogol oraz chlorki (jak Klean-Prep) notowano przypadki niedokrwiennego zapalenia jelita grubego. Preparaty te należy stosować ostrożnie u pacjentów z czynnikami ryzyka niedokrwiennego zapalenia jelita grubego lub podczas jednoczesnego stosowania leków przeczyszczających o działaniu stymulującym. Pacjentów z nagłym bólem brzucha, krwawieniem z odbytu lub innymi objawami niedokrwiennego zapalenia jelita grubego należy jak najszybciej poddać badaniom.¹⁹

W przypadku zwiększenia, rozszerzenia lub nasilenia się bólu podczas stosowania preparatów przeczyszczających zawierających chlorki należy zmniejszyć szybkość podawania produktu leczniczego lub przerwać jego podawanie do czasu ustąpienia objawów.²⁰