Działania niepożądane
Chlorek

Działania niepożądane związane ze stosowaniem chlorku – przegląd kliniczny

Chlorki jako jony o podstawowym znaczeniu fizjologicznym stanowią istotny składnik wielu produktów leczniczych. Ich działania niepożądane są zróżnicowane w zależności od postaci farmaceutycznej, składu produktu oraz drogi podania. Szczegółowa analiza preparatów zawierających chlorki pozwala na kompleksowe przedstawienie spektrum działań niepożądanych, które mogą być istotne z punktu widzenia praktyki klinicznej.¹

Działania niepożądane związane z produktami zawierającymi chlorek wapnia

Wśród preparatów zawierających jony chlorkowe, szczególną uwagę należy zwrócić na produkty z chlorkiem wapnia, które charakteryzują się specyficznym profilem działań niepożądanych. Calcium chloride DEMO (1 g/10 ml) jako roztwór do infuzji może wywoływać istotne klinicznie działania niepożądane, głównie związane z miejscowym działaniem drażniącym oraz potencjalnym ryzykiem hiperkalcemii przy nieprawidłowym stosowaniu.²

Główne działania niepożądane związane z podawaniem roztworów chlorku wapnia obejmują:

• Podrażnienie tkanek w miejscu podania – roztwory chlorku wapnia wykazują silne działanie drażniące, co stanowi bezwzględne przeciwwskazanie do podawania domięśniowego lub podskórnego.
• Zwapnienie tkanek miękkich – opisywane w literaturze przypadki zwapnień po pozajelitowym podawaniu preparatów wapniowych.
• Objawy hiperkalcemii – przy podawaniu nadmiernych ilości preparatów wapniowych.

³

Szczególną uwagę należy zwrócić na objawy hiperkalcemii, które mogą obejmować: jadłowstręt, nudności, wymioty, zaparcia, bóle brzucha, osłabienie siły mięśniowej, zaburzenia umysłowe, polidypsję, wielomocz, ból kostny, wapnicę nerek oraz kamicę nerkową. W ciężkich przypadkach mogą wystąpić zaburzenia rytmu serca i śpiączka.⁴

Istotnym aspektem jest również technika podawania produktu – zbyt szybkie dożylne wstrzyknięcie chlorku wapnia może wywoływać szereg objawów niepożądanych, takich jak: kredowy posmak w ustach, uderzenia gorąca oraz rozszerzenie naczyń obwodowych, które mogą być przez pacjentów odczuwane jako nieprzyjemne.⁵

Działania niepożądane związane z roztworem chlorku sodu 0,9%

Natrium Chloratum 0,9% Baxter jako podstawowy roztwór do infuzji, zawierający 9 mg/ml chlorku sodu, charakteryzuje się określonym profilem działań niepożądanych, których częstość występowania według danych porejestracyjnych pozostaje trudna do precyzyjnego określenia.⁶

Do głównych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem 0,9% roztworu chlorku sodu zalicza się zaburzenia dotyczące następujących układów i narządów:

• Zaburzenia układu nerwowego: drgawki, ostra encefalopatia hiponatremiczna.
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania: hiponatremia związana z leczeniem szpitalnym.
• Zaburzenia naczyniowe: niedociśnienie.
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: pokrzywka, wysypka, świąd.
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania: rumień, podrażnienie żyły, pasmowe zaczerwienienie, uczucie pieczenia, ból, reakcje miejscowe, pokrzywka w miejscu podania, zakażenie, zakrzepica żył lub zapalenie żył, wynaczynienie, hiperwolemia, gorączka, dreszcze.

⁷

Szczególnie istotne jest zwrócenie uwagi na hiponatremię związaną z leczeniem szpitalnym, która może prowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia mózgu i zgonu w wyniku ostrej encefalopatii hiponatremicznej.⁸

Do potencjalnych działań niepożądanych, które mogą występować podczas terapii roztworem chlorku sodu 0,9%, należą również:

• Hipernatremia – szczególnie u pacjentów z moczówką prostą nerkową lub przetoką żołądkowo-nosową.
• Kwasica metaboliczna z hiperchloremią – związana z nadmiernym podażem jonów chlorkowych.
• Hiponatremia objawowa – występująca gdy normalne wydalanie wody jest osłabione (np. w zespole nieadekwatnego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) lub w okresie pooperacyjnym).

⁹

Działania niepożądane produktów złożonych zawierających chlorki

Klean-Prep jako preparat do oczyszczania jelita, zawierający w składzie chlorek sodu i chlorek potasu, wykazuje charakterystyczny profil działań niepożądanych, które głównie dotyczą układu pokarmowego oraz zaburzeń elektrolitowych.<sup data-drug="Klean-prep" data-section="Działania niepożądane" title="Przedstawione niżej działania niepożądane obserwowano głównie w trakcie badań klinicznych, jak również po wprowadzeniu produktu leczniczego do obrotu z następującą częstością: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100, <1/10), niezbyt często (≥1/1000, <1/100), rzadko (≥1/10 000, <1/1000), bardzo rzadko (10

Do głównych działań niepożądanych Klean-Prep należą:

• Zaburzenia żołądka i jelit:
  • Często: nudności, wzdęcia, rozdęcie brzucha, dyskomfort w jamie brzusznej.
  • Niezbyt często: ból brzucha i nadbrzusza, wymioty, podrażnienie okolicy odbytu.
• Zaburzenia układu nerwowego:
  • Niezbyt często: drgawki (związane z niedoborem sodu).
  • Rzadko: ból głowy.
• Zaburzenia układu immunologicznego:
  • Rzadko: reakcje nadwrażliwości, reakcje anafilaktyczne w tym wstrząs.
• Zaburzenia metabolizmu i odżywiania:
  • Rzadko: zaburzenia gospodarki elektrolitowej: hiponatremia, hipokaliemia.
• Zaburzenia układu oddechowego, klatki piersiowej i śródpiersia:
  • Rzadko: duszność.
• Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej:
  • Rzadko: pokrzywka, wysypka, obrzęk naczynioruchowy.
• Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania:
  • Rzadko: dreszcze, obrzęk.

¹¹

Na szczególną uwagę zasługują bardzo rzadkie, ale poważne powikłania związane ze stosowaniem preparatów zawierających makrogol i elektrolity, w tym chlorki. W literaturze opisano dwa przypadki pęknięcia błony śluzowej przełyku (zespół Mallory’ego-Weissa) wywołane wymiotami po przyjęciu roztworu przeczyszczającego, co skutkowało krwawieniem z górnego odcinka przewodu pokarmowego.¹²

Działania niepożądane związane z chlorkami w solach mineralnych leczniczych

W przypadku Bocheńskiej Leczniczej Soli Jodowo-Bromowej, która zawiera nie mniej niż 55% chlorków, dotychczas nie stwierdzono działań niepożądanych. Produkt ten, stosowany zgodnie z zaleceniami, charakteryzuje się dobrą tolerancją i bezpieczeństwem stosowania.¹³

Tabela działań niepożądanych związanych z produktami zawierającymi chlorki

Monitorowanie działań niepożądanych związanych z chlorkami

Niezależnie od typu preparatu zawierającego chlorki, istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego.^{14 15 16}

Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: + 48 22 49 21 301, faks: + 48 22 49 21 309, strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl).^{17 18}

Postępowanie w przypadku wystąpienia działań niepożądanych

W przypadku wystąpienia działań niepożądanych związanych ze stosowaniem preparatów zawierających chlorki należy ocenić stan pacjenta, wprowadzić stosowne środki zaradcze, a w razie konieczności przerwać podawanie produktu. Pozostałość roztworu może być zachowana do dalszych badań.¹⁹

Szczególną ostrożność należy zachować przy stosowaniu preparatów chlorku wapnia, które wymagają powolnego podawania dożylnego oraz ścisłego monitorowania stężenia wapnia w surowicy, aby uniknąć hiperkalcemii i jej powikłań.²⁰

W przypadku preparatów zawierających chlorek sodu, istotne jest monitorowanie gospodarki wodno-elektrolitowej, szczególnie u pacjentów z niewydolnością nerek, zaburzeniami sercowo-naczyniowymi lub predysponowanych do hiponatremii czy hipernatremii.²¹