Właściwości farmakodynamiczne
Betahistyna

Mechanizm działania betahistyny

Betahistyna to substancja należąca do grupy farmakoterapeutycznej preparatów stosowanych w zawrotach głowy (kod ATC: N07CA01). Jej mechanizm działania nie jest w pełni poznany, jednak istnieje kilka wiarygodnych hipotez potwierdzonych danymi z badań przeprowadzonych zarówno na zwierzętach, jak i u ludzi.¹²

Wpływ na układ histaminowy

Betahistyna wykazuje złożone działanie na układ histaminergiczny. Substancja ta działa zarówno jako częściowy agonista receptora histaminowego H1, jak i antagonista receptora histaminowego H3, również w tkance nerwowej. Jednocześnie wykazuje nieistotny wpływ na aktywność receptora H2.³⁴

Kluczowym mechanizmem działania betahistyny jest zwiększanie obrotu i uwalniania histaminy poprzez blokowanie presynaptycznych receptorów H3 i ich regulację „w dół”.⁵⁶

W przypadku produktu leczniczego Betahistine dihydrochloride Accord podkreślono, że betahistyna ma silne działanie antagonistyczne na histaminowy receptor H3, a słabe działanie agonistyczne na histaminowy receptor H1. Jest specyficznym agonistą receptora histaminowego, praktycznie bez wpływu na receptory H2.⁷

Wpływ na mikrokrążenie ucha wewnętrznego i mózgu

Betahistyna może zwiększać przepływ krwi w okolicy ślimaka, jak również w całym mózgu. Badania farmakologiczne na zwierzętach wykazały poprawę krążenia krwi w prążku naczyniowym ucha wewnętrznego, prawdopodobnie wskutek relaksacji zwieraczy przedwłośniczkowych w mikrokrążeniu ucha wewnętrznego.⁸⁹

Betahistina wykazywała również zwiększenie przepływu krwi w mózgu u ludzi.¹⁰¹¹

W produkcie Betahistine dihydrochloride Accord wskazuje się na dwa mechanizmy działania betahistyny na naczynia krwionośne. Po pierwsze, wykazuje ona bezpośrednie działanie agonistyczne na receptory H1 w naczyniach kwionośnych w uchu wewnętrznym. Prawdopodobnie wpływa to na poprawę przepływu krwi w prążku naczyniowym ucha wewnętrznego poprzez redukcję ciśnienia w przestrzeni śródchłonkowej. Poza tym, betahistyna jako silny antagonista receptora H3, powoduje wzrost uwalniania neurotransmiterów z zakończeń nerwowych. Zwiększone stężenie uwolnionej histaminy z histaminowych zakończeń nerwowych pobudza receptor H1, co powoduje nasilenie bezpośredniego działania agonistycznego betahistyny na te receptory. Wyjaśnia to silny wpływ betahistyny na rozszerzanie naczyń krwionośnych w uchu wewnętrznym.¹²

Wpływ na kompensację przedsionkową

Betahistyna ułatwia kompensację przedsionkową, przyspieszając powrót prawidłowej funkcji przedsionka po jednostronnym przecięciu nerwu u zwierząt, poprzez pobudzanie i ułatwianie ośrodkowej kompensacji przedsionkowej.¹³¹⁴

Ten efekt charakteryzuje się wzmożeniem obrotu i uwalniania histaminy i zachodzi pod wpływem działania antagonistycznego na receptor H3. Co istotne, czas powrotu do zdrowia po przecięciu nerwu przedsionkowego u ludzi był również krótszy w trakcie leczenia betahistyną.¹⁵¹⁶

Wpływ na generowanie impulsów w jądrach przedsionkowych

Betahistyna zmienia generowanie impulsów w jądrach przedsionkowych. Stwierdzono, że betahistyna ma zależne od dawki działanie hamujące na generowanie impulsów iglicowych przez neurony jąder przedsionkowych bocznego i przyśrodkowego.¹⁷¹⁸

Badania skuteczności klinicznej

Właściwości farmakodynamiczne betahistyny wykazane na zwierzętach mogą mieć korzystny wpływ terapeutyczny w układzie przedsionkowym u ludzi.¹⁹²⁰

Skuteczność betahistyny wykazano w badaniach klinicznych u pacjentów z zawrotami głowy pochodzenia przedsionkowego i z chorobą Ménière’a, poprzez wykazanie poprawy w zakresie nasilenia i częstości napadów zawrotów głowy.²¹²²

W przypadku produktu Lavistina, przytoczono dodatkowe informacje dotyczące badań nad skutecznością betahistyny. Pojedyncze, doustne dawki betahistyny do 32 mg, u zdrowych ochotników powodują maksymalne zahamowanie indukowanego oczopląsu w ciągu 3-4 godzin od podania dawki, a większe dawki są bardziej skuteczne w skróceniu czasu trwania oczopląsu.²³

Betahistyna zwiększa również przepuszczalność nabłonka płucnego u ludzi. Udowodniono to na podstawie skrócenia czasu klirensu radioaktywnego znacznika z płuc do krwi. Działaniu temu zapobiega wstępne leczenie terfenadyną, znanym blokerem receptora H1.²⁴²⁵

Wpływ na układ sercowo-naczyniowy

Podczas gdy histamina wywiera dodatnie działanie inotropowe na serce, nie wiadomo, czy betahistyna zwiększa pojemność minutową serca (rzut serca). Jej działanie rozszerzające naczynia może wywoływać niewielki spadek ciśnienia krwi u niektórych pacjentów.²⁶²⁷

Wpływ na wydzielanie gruczołów

U ludzi betahistyna ma niewielki wpływ na czynność gruczołów zewnątrzwydzielniczych.²⁸²⁹

Betahistyna ma minimalny wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku (reakcja z udziałem receptora H2).³⁰³¹

Wskazania terapeutyczne

Ze względu na swój mechanizm działania, betahistyna jest skuteczna w leczeniu objawów zespołu Ménière’a. Zespół Ménière’a charakteryzuje się występowaniem: zawrotów głowy, szumów w uszach, nudności, bólów głowy i utraty słuchu. Skuteczność działania betahistyny może być spowodowana zdolnością do modyfikowania krążenia w uchu wewnętrznym oraz bezpośrednim wpływem na neurony jądra przedsionkowego.³²

Podsumowanie działania farmakodynamicznego

Podsumowując, działanie farmakodynamiczne betahistyny opiera się na kilku mechanizmach:

• Częściowe działanie agonistyczne na receptory histaminowe H1 i antagonistyczne na receptory H3³³
• Zwiększanie przepływu krwi w ślimakowatym prążku naczyniowym ucha wewnętrznego³⁴
• Przyspieszanie kompensacji przedsionkowej³⁵
• Hamowanie generowania impulsów iglicowych w jądrach przedsionkowych³⁶

Te właściwości farmakodynamiczne przyczyniają się do skuteczności betahistyny w leczeniu zawrotów głowy pochodzenia przedsionkowego i choroby Ménière’a.³⁷