Właściwości farmakodynamiczne
Zolafren-Swift 15 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Zolafren-Swift

Zolafren-Swift należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny, kod klasyfikacji anatomiczno-terapeutyczno-chemicznej (ATC): N05A H03. Substancją czynną preparatu jest olanzapina, dostępna w tabletkach ulegających rozpadowi w jamie ustnej w dawkach 5 mg, 10 mg, 15 mg i 20 mg.¹

Profil farmakologiczny olanzapiny

Olanzapina wykazuje złożony profil farmakodynamiczny jako lek przeciwpsychotyczny, przeciwmaniakalny oraz stabilizujący nastrój. Jej działanie obejmuje wpływ na liczne układy receptorowe, co determinuje szeroki zakres efektów terapeutycznych.²

W badaniach przedklinicznych wykazano, że olanzapina cechuje się wysokim powinowactwem (Ki; <100 nM) do następujących receptorów:

• serotoninowych: 5HT2A/2C, 5HT3, 5HT6
• dopaminowych: D1, D2, D3, D4, D5
• cholinergicznych receptorów muskarynowych: M1-M5
• adrenergicznych: α1
• histaminowych: H1

Ten szeroki profil wiązania z receptorami znajduje potwierdzenie w badaniach behawioralnych na zwierzętach, gdzie olanzapina wykazywała antagonizm wobec receptorów serotoninowych, dopaminowych i cholinergicznych.³

Selektywność receptorowa

Istotną cechą olanzapiny jest większe powinowactwo do receptorów serotoninowych 5HT2 niż do receptorów dopaminowych D2, co potwierdzono zarówno w badaniach in vitro, jak i in vivo. Taka charakterystyka farmakologiczna ma znaczenie w kontekście skuteczności klinicznej oraz korzystniejszego profilu działań niepożądanych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami.⁴

Badania elektrofizjologiczne wykazały, że olanzapina selektywnie redukuje pobudzającą czynność neuronów dopaminergicznych układu mezolimbicznego (A10), jednocześnie wywierając niewielki wpływ na drogi w prążkowiu (A9), które są zaangażowane w czynności motoryczne. Ta selektywność działania przekłada się na skuteczność przeciwpsychotyczną przy jednoczesnym ograniczeniu działań niepożądanych związanych z układem pozapiramidowym.⁵

W testach przedklinicznych olanzapina osłabiała warunkowy odruch unikania (test aktywności przeciwpsychotycznej) w dawkach mniejszych niż te, które wywoływały katalepsję – efekt wskazujący na działania niepożądane związane z aktywnością motoryczną. Dodatkowo, w przeciwieństwie do innych leków przeciwpsychotycznych, olanzapina wykazuje właściwości anksjolityczne, zwiększając odpowiedź w odpowiednich testach.⁶

Badania obrazowe receptorów

Badania obrazowe przeprowadzone u zdrowych ochotników metodą pozytronowej tomografii emisyjnej (PET) po podaniu pojedynczej dawki 10 mg olanzapiny potwierdziły większe wysycenie receptorów serotoninowych 5HT2A niż receptorów dopaminowych D2. Dodatkowo, badania obrazowe z użyciem tomografii emisyjnej pojedynczego fotonu (SPECT) u pacjentów ze schizofrenią wykazały, że osoby odpowiadające na leczenie olanzapiną charakteryzowały się mniejszym wysyceniem receptorów D2 w prążkowiu w porównaniu z pacjentami reagującymi na risperidon i inne leki przeciwpsychotyczne. Poziom wysycenia receptorów był natomiast porównywalny do obserwowanego u pacjentów odpowiadających na leczenie klozapiną.⁷

Skuteczność kliniczna olanzapiny

Skuteczność w schizofrenii

Efektywność olanzapiny w leczeniu schizofrenii została potwierdzona w szeroko zakrojonych badaniach klinicznych. W dwóch badaniach kontrolowanych placebo oraz w dwóch na trzy badania porównawcze z innym lekiem, obejmujących łącznie 2900 pacjentów z objawami pozytywnymi i negatywnymi schizofrenii, olanzapina wykazała istotną statystycznie przewagę zarówno w redukcji objawów pozytywnych, jak i negatywnych choroby.⁸

W międzynarodowym badaniu porównawczym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby, przeprowadzonym na grupie 1481 pacjentów z rozpoznaniem schizofrenii, zaburzeń schizoafektywnych i zaburzeń pokrewnych, z towarzyszącymi objawami depresyjnymi (średnia wartość 16,6 w Skali Depresji Montgomery-Asberg), analiza prospektywna wykazała statystycznie istotną poprawę nastroju na korzyść olanzapiny (-6,0 punktów) w porównaniu z haloperydolem (-3,1 punktów) (p = 0,001).⁹

Skuteczność w chorobie afektywnej dwubiegunowej

Olanzapina wykazała wysoką skuteczność w leczeniu epizodów maniakalnych w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej. W badaniach klinicznych po trzech tygodniach leczenia pacjentów z manią lub epizodem mieszanym, olanzapina wykazała większą skuteczność w porównaniu z placebo i walproinianem sodu w redukcji objawów maniakalnych. Ponadto, efektywność olanzapiny była porównywalna z haloperydolem pod względem odsetka pacjentów osiągających remisję objawów manii i depresji po 6 i 12 tygodniach terapii.¹⁰

W badaniu pacjentów leczonych litem lub walproinianem przez co najmniej 2 tygodnie, dodanie olanzapiny w dawce 10 mg (terapia skojarzona) skutkowało większą redukcją objawów manii w porównaniu z monoterapią litem lub walproinianem po 6 tygodniach leczenia.¹¹

Skuteczność w zapobieganiu nawrotom

Długotrwała efektywność olanzapiny w zapobieganiu nawrotom choroby została zbadana w kilku badaniach klinicznych:

1. W 12-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów z epizodem manii, którzy osiągnęli remisję po leczeniu olanzapiną, a następnie zostali zrandomizowani do grup otrzymujących placebo lub olanzapinę, wykazano statystycznie istotną przewagę olanzapiny nad placebo w głównym punkcie końcowym jakim był nawrót choroby dwubiegunowej. Dodatkowo, olanzapina wykazała statystycznie istotną przewagę nad placebo w zapobieganiu zarówno nawrotom manii, jak i depresji.¹²
2. W innym 12-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów z epizodem manii, którzy osiągnęli remisję po terapii skojarzonej olanzapiną i litem, a następnie zostali zrandomizowani do monoterapii olanzapiną lub litem, olanzapina nie wykazała statystycznie istotnej niższości w porównaniu z litem w zakresie zapobiegania nawrotom choroby afektywnej dwubiegunowej (olanzapina 30,0%, lit 38,3%; p = 0,055).¹³
3. W 18-miesięcznym badaniu u pacjentów z epizodem manii lub epizodem mieszanym, u których osiągnięto stabilizację po leczeniu skojarzonym olanzapiną z lekiem stabilizującym nastrój (lit lub walproinian), długotrwałe stosowanie olanzapiny w skojarzeniu z litem lub walproinianem nie wykazało statystycznie istotnej przewagi nad monoterapią litem lub walproinianem w zakresie opóźniania nawrotów choroby afektywnej dwubiegunowej zdefiniowanych zgodnie z kryteriami objawowymi (diagnostycznymi).¹⁴

Skuteczność u dzieci i młodzieży

Dane dotyczące skuteczności olanzapiny u młodzieży (w wieku 13-17 lat) są ograniczone do krótkotrwałych badań w schizofrenii (6 tygodni) i manii związanej z chorobą afektywną dwubiegunową (3 tygodnie), przeprowadzonych z udziałem mniej niż 200 pacjentów. W tych badaniach olanzapinę stosowano w zmiennych dawkach początkowych od 2,5 do 20 mg na dobę.¹⁵

Istotnym aspektem bezpieczeństwa stosowania olanzapiny u młodzieży jest fakt, że w trakcie leczenia obserwowano istotnie większe zwiększenie masy ciała niż u dorosłych. Również wielkość zmian stężenia cholesterolu całkowitego na czczo, cholesterolu LDL, triglicerydów i prolaktyny była większa u młodzieży w porównaniu z dorosłymi pacjentami.¹⁶

Należy podkreślić, że nie ma wystarczających danych z kontrolowanych badań dotyczących długotrwałej skuteczności i bezpieczeństwa stosowania olanzapiny w tej grupie wiekowej. Dostępne informacje na temat bezpieczeństwa długotrwałego stosowania pochodzą głównie z otwartych, niekontrolowanych badań klinicznych, co stanowi istotne ograniczenie wiedzy w tym zakresie.¹⁷