Działania niepożądane
Zolafren-Swift 15 mg

Działania niepożądane leku Zolafren-Swift (olanzapina)

Lek Zolafren-Swift, zawierający substancję czynną olanzapinę, charakteryzuje się szerokim spektrum działań niepożądanych, które mogą wystąpić podczas terapii. Znajomość tych działań jest kluczowa dla zapewnienia bezpiecznego i skutecznego leczenia pacjentów. Poniżej przedstawiono szczegółową analizę profilu bezpieczeństwa olanzapiny na podstawie danych klinicznych i obserwacji po wprowadzeniu leku do obrotu.¹

Ogólny profil bezpieczeństwa u dorosłych

W badaniach klinicznych najczęściej zgłaszanymi działaniami niepożądanymi (występującymi u ≥1% pacjentów) podczas terapii olanzapiną były: senność, zwiększenie masy ciała, eozynofilia, podwyższone stężenia prolaktyny, cholesterolu, glukozy i triglicerydów. U pacjentów obserwowano również cukromocz, zwiększony apetyt, zawroty głowy, akatyzję, parkinsonizm, leukopenię, neutropenię, dyskinezę, niedociśnienie ortostatyczne oraz działania przeciwcholinergiczne. Ponadto odnotowano przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych, wysypkę, astenię, zmęczenie, gorączkę, bóle stawów oraz podwyższoną aktywność enzymów: fosfatazy zasadowej, gamma glutamylotransferazy, jak również zwiększone stężenie kwasu moczowego, podwyższoną aktywność fosfokinazy kreatynowej i obrzęk.²

Szczegółowy profil działań niepożądanych

Działania niepożądane olanzapiny zostały sklasyfikowane według częstości występowania: bardzo często (≥1/10), często (≥1/100 do <1/10), niezbyt często (≥1/1000 do <1/100), rzadko (≥1/10 000 do <1/1000), bardzo rzadko (<1/10 000) lub z częstością nieznaną (niemożliwą do określenia na podstawie dostępnych danych).³

Wpływ na masę ciała

Stosowanie olanzapiny wiąże się z istotnym klinicznie zwiększeniem masy ciała we wszystkich wyjściowych kategoriach Indeksu Masy Ciała (BMI). Po krótkotrwałym leczeniu (mediana trwania terapii 47 dni) zwiększenie masy ciała o ≥7% w stosunku do wartości wyjściowych występowało bardzo często (22,2%), o ≥15% często (4,2%), a o ≥25% niezbyt często (0,8%). W przypadku długotrwałego stosowania (co najmniej przez 48 tygodni), zwiększenie masy ciała o ≥7%, ≥15% i ≥25% występowało bardzo często, odpowiednio u 64,4%, 31,7% i 12,3% pacjentów.⁴

Zaburzenia metaboliczne

Terapia olanzapiną często powoduje zaburzenia metaboliczne, w tym:

• Zwiększenie stężenia lipidów na czczo (cholesterolu całkowitego, cholesterolu LDL i triglicerydów) – szczególnie wyraźne u pacjentów bez wcześniejszych zaburzeń przemiany lipidów
• Zmiany w stężeniu cholesterolu całkowitego na czczo z wartości prawidłowych (<5,17 mmol/L) do dużych (≥6,2 mmol/L) oraz z wartości granicznych (≥5,17 do <6,2 mmol/L) do dużych – występujące bardzo często
• Zwiększenie stężenia glukozy na czczo z wartości prawidłowych (<5,56 mmol/L) do dużych (≥7 mmol/L) oraz z wartości granicznych (≥5,56 do <7 mmol/L) do dużych – również występujące bardzo często
• Wzrost stężenia triglicerydów z wartości prawidłowych (<1,69 mmol/L) do dużych (≥2,26 mmol/L) oraz z wartości granicznych (≥1,69 do <2,26 mmol/L) do dużych – występujące bardzo często

⁵

Zaburzenia układu nerwowego

W trakcie stosowania olanzapiny mogą wystąpić zaburzenia ze strony układu nerwowego, takie jak parkinsonizm, dystonia i dyskineza. W badaniach klinicznych częstość występowania parkinsonizmu i dystonii była liczbowo większa u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu z grupą placebo, choć różnica nie była statystycznie istotna. W porównaniu z pacjentami przyjmującymi stopniowo zwiększane dawki haloperydolu, u osób leczonych olanzapiną rzadziej stwierdzano parkinsonizm, akatyzję i dystonię.⁶

Należy również zwrócić uwagę na możliwość wystąpienia objawów odstawienia po nagłym przerwaniu stosowania olanzapiny, takich jak pocenie się, bezsenność, drżenie, lęk, nudności lub wymioty.⁷

Wpływ na stężenie prolaktyny

W badaniach klinicznych trwających do 12 tygodni, u około 30% pacjentów leczonych olanzapiną, którzy przed rozpoczęciem leczenia mieli prawidłowe stężenie prolaktyny, zaobserwowano zwiększenie jej stężenia w osoczu powyżej górnej granicy normy. U większości tych pacjentów zwiększenie stężenia prolaktyny było na ogół łagodne i nie przekraczało dwukrotnej górnej granicy normy.⁸

Tabelaryczne zestawienie działań niepożądanych

Poniższa tabela zawiera szczegółowe zestawienie działań niepożądanych olanzapiny wraz z częstością ich występowania, zgodnie z klasyfikacją układów i narządów.⁹

Szczególne zagrożenia dla wybranych grup pacjentów

Powikłania sercowo-naczyniowe

Stosowanie olanzapiny wiąże się z ryzykiem zaburzeń sercowo-naczyniowych, w tym niedociśnienia ortostatycznego (często), bradykardii i wydłużenia odstępu QTc (często), a także rzadkich, ale poważnych powikłań, takich jak częstoskurcz komorowy, migotanie komór i nagła śmierć.¹⁰ Szczególnie niebezpieczne są przypadki zakrzepicy z zatorami, w tym zatoru tętnicy płucnej oraz zakrzepicy żył głębokich.¹¹

Powikłania wątrobowe

U pacjentów leczonych olanzapiną często obserwuje się przejściowe, bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zwłaszcza w początkowej fazie leczenia. W rzadkich przypadkach może dojść do zapalenia wątroby, w tym wątrobowokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby lub mieszanej postaci uszkodzenia wątroby.¹²

Powikłania metaboliczne i endokrynologiczne

Leczenie olanzapiną może wiązać się z rozwojem lub nasileniem cukrzycy, sporadycznie związanym z kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym odnotowano przypadki śmiertelne.¹³ Jak wspomniano wcześniej, olanzapina powoduje również zwiększenie stężenia prolaktyny, co może prowadzić do hiperprolaktynemii i związanych z nią zaburzeń, takich jak brak miesiączki, powiększenie piersi czy wydzielanie mleka u kobiet poza okresem karmienia.¹⁴

Powikłania neurologiczne

Do najbardziej niebezpiecznych powikłań neurologicznych związanych z olanzapiną należy złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN), który jest rzadkim, ale potencjalnie zagrażającym życiu powikłaniem.¹⁵ Inne poważne powikłania neurologiczne to napady drgawek (występujące głównie u pacjentów z drgawkami w wywiadzie lub czynnikami ryzyka), dystonia (w tym rotacja gałek ocznych) i późna dyskineza.¹⁶

Ciąża i wpływ na noworodki

Stosowanie olanzapiny w okresie ciąży może prowadzić do zespołu odstawienia u noworodków, choć częstość tego powikłania jest nieznana.¹⁷

Rzadkie ciężkie działania niepożądane wymagające szczególnej uwagi

Niektóre działania niepożądane olanzapiny, choć występują rzadko, wymagają szczególnej uwagi ze względu na ich potencjalnie ciężki przebieg:

• Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) – rzadkie, zagrażające życiu powikłanie, wymagające natychmiastowego przerwania leczenia i wdrożenia intensywnej terapii¹⁸
• Rozpad mięśni poprzecznie prążkowanych (rabdomioliza) – rzadkie, potencjalnie zagrażające życiu powikłanie¹⁹
• Zaburzenia rytmu serca (częstoskurcz komorowy, migotanie komór) z ryzykiem nagłej śmierci²⁰
• Polekowa reakcja z eozynofilią i objawami ogólnymi (DRESS) – ciężka, uogólniona reakcja nadwrażliwości²¹
• Zapalenie trzustki – rzadkie, ale potencjalnie groźne powikłanie²²
• Powikłania zakrzepowo-zatorowe, w tym zator tętnicy płucnej i zakrzepica żył głębokich²³

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych olanzapiny, zaleca się regularne monitorowanie stanu pacjentów, ze szczególnym uwzględnieniem:

• Masy ciała – ze względu na bardzo częste zwiększenie masy ciała podczas terapii²⁴
• Parametrów metabolicznych – stężenie glukozy, cholesterolu, triglicerydów²⁵
• Funkcji wątroby – aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT)²⁶
• Stężenia prolaktyny – szczególnie istotne u kobiet w wieku rozrodczym²⁷
• Objawów neurologicznych – w szczególności zaburzeń pozapiramidowych²⁸