Specjalne ostrzeżenia
Xanax

Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Xanax

Stosowanie alprazolamu (Xanax) wymaga zachowania szczególnych środków ostrożności oraz monitorowania pacjenta. Leczenie powinno być prowadzone z uwzględnieniem potencjalnych zagrożeń związanych z terapią oraz wdrożeniem odpowiednich działań zapobiegawczych.¹

Czas trwania leczenia i właściwe odstawianie leku

Czas terapii alprazolamem powinien być ograniczony do możliwie najkrótszego okresu, nieprzekraczającego 2-4 tygodni. Przedłużenie leczenia wymaga ponownej, szczegółowej oceny stanu klinicznego pacjenta. Istotne jest poinformowanie chorego o ograniczonym czasie trwania terapii oraz konieczności stopniowego zmniejszania dawki podczas odstawiania. Pacjent powinien zostać uprzedzony o możliwości wystąpienia objawów odstawienia, co pomoże zmniejszyć lęk w przypadku ich pojawienia się.²

Należy zwrócić uwagę, że w przypadku benzodiazepin o krótkim czasie działania, objawy odstawienia mogą wystąpić już w okresie pomiędzy dawkami, szczególnie przy stosowaniu dużych dawek leku. Podczas zmiany terapii z benzodiazepin długodziałających na krótkodziałające, pacjent powinien być odpowiednio uprzedzony o zwiększonym ryzyku wystąpienia objawów odstawienia.³

Ryzyko związane z jednoczesnym stosowaniem z opioidami

Jednoczesne stosowanie benzodiazepin z opioidami niesie za sobą poważne zagrożenia, w tym znaczne uspokojenie, depresję oddechową, śpiączkę, a nawet zgon. Ze względu na te niebezpieczeństwa, jednoczesne przepisywanie alprazolamu z opioidami powinno być ograniczone wyłącznie do pacjentów, u których alternatywne metody leczenia są niewystarczające.⁴

W przypadku konieczności jednoczesnego stosowania alprazolamu z opioidami należy zastosować najmniejsze skuteczne dawki oraz maksymalnie ograniczyć czas trwania leczenia. Pacjenci powinni podlegać ścisłemu monitorowaniu pod kątem objawów depresji oddechowej i nadmiernej sedacji.⁵

Tolerancja leku

Zjawisko tolerancji podczas stosowania alprazolamu występuje stosunkowo rzadko, jednak jest możliwe. Obserwowano rozwój tolerancji w odniesieniu do działania uspokajającego alprazolamu, lecz nie w przypadku jego działania przeciwlękowego. Po wielotygodniowej terapii może dojść do zmniejszenia skuteczności nasennego działania benzodiazepin.⁶

Ryzyko uzależnienia

Stosowanie benzodiazepin, w tym alprazolamu, wiąże się z ryzykiem rozwoju uzależnienia oraz zależności emocjonalnej lub fizycznej. Ryzyko to zwiększa się wraz ze wzrostem dawki i wydłużeniem czasu trwania leczenia.⁷

Szczególną ostrożność należy zachować przepisując benzodiazepiny pacjentom ze skłonnością do nadużywania leków (w tym narkotyków) i alkoholu, ponieważ są oni bardziej narażeni na rozwój uzależnienia. Uzależnienie może wystąpić nawet podczas stosowania dawek terapeutycznych i u pacjentów bez widocznych czynników ryzyka.⁸

Ryzyko uzależnienia wzrasta przy jednoczesnym stosowaniu kilku benzodiazepin, niezależnie od wskazań leczniczych. Nadużywanie alprazolamu stanowi istotne zagrożenie, dlatego pacjenci powinni być odpowiednio monitorowani. Istnieje ryzyko przekazania alprazolamu osobom, dla których lek nie został przepisany.⁹

Udokumentowano przypadki zgonów związanych z przedawkowaniem alprazolamu, szczególnie w sytuacji jednoczesnego nadużywania z innymi lekami o działaniu depresyjnym na ośrodkowy układ nerwowy (OUN), w tym opioidami, innymi benzodiazepinami oraz alkoholem. Należy to uwzględnić przepisując lub wydając alprazolam.¹⁰

W celu minimalizacji ryzyka nadużywania, pacjentom należy przepisywać możliwie najmniejszą ilość leku oraz przekazać informacje o właściwym przechowywaniu i bezpiecznym pozbywaniu się niewykorzystanego leku.¹¹

Objawy odstawienia

W przypadku rozwoju zależności psychicznej, nagłe przerwanie leczenia alprazolamem może skutkować wystąpieniem objawów odstawienia. Do typowych objawów odstawienia należą:¹²

• ból głowy
• bóle mięśni
• skrajny lęk
• napięcie
• niepokój
• dezorientacja
• drażliwość

W cięższych przypadkach mogą wystąpić również:¹³

• derealizacja
• depersonalizacja
• nadwrażliwość słuchowa
• drętwienie i swędzenie kończyn
• nadwrażliwość na światło, hałas i dotyk
• omamy
• napady padaczki

Objawy odstawienia mogą wystąpić również po nagłym odstawieniu benzodiazepin stosowanych w dawkach terapeutycznych. U pacjentów z zaburzeniami lękowymi, przerwanie leczenia może spowodować nawrót objawów choroby, które często przypominają objawy odstawienia. Mogą im towarzyszyć inne objawy, jak zmienny nastrój, lęk, zaburzenia snu i niepokój.¹⁴

Nagłe odstawienie benzodiazepin zwiększa ryzyko pojawienia się zjawiska „z odbicia” oraz objawów odstawienia, dlatego dawka powinna być zmniejszana stopniowo.¹⁵

Ryzyko samobójstwa i zachowań samobójczych

W przypadku pacjentów z depresją oraz skłonnościami samobójczymi należy zastosować szczególne środki ostrożności, a lek przepisywać w ściśle określonej ilości. Udowodniono związek między stanami lękowymi i podobnymi zaburzeniami a dużą pierwotną lub wtórną depresją oraz zwiększoną liczbą samobójstw u pacjentów nieleczonych.¹⁶

Podczas stosowania dużych dawek produktu Xanax u pacjentów z lękiem konieczne jest zastosowanie tych samych środków ostrożności, co u pacjentów z depresją stosujących leki psychotropowe lub u pacjentów, u których podejrzewa się występowanie myśli samobójczych z lub bez tendencji do ich realizacji.¹⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Bezpieczeństwo i skuteczność alprazolamu nie zostały potwierdzone u dzieci i młodzieży poniżej 18 roku życia. Z tego powodu nie zaleca się stosowania alprazolamu w tej grupie pacjentów.¹⁸

Ryzyko niepamięci

Podobnie jak inne pochodne benzodiazepiny, alprazolam może wywoływać amnezję następczą. Objawy amnezji następczej występują najczęściej kilka godzin po przyjęciu leku. Aby zminimalizować to ryzyko, należy zapewnić pacjentowi możliwość 7-8 godzin nieprzerwanego snu po zażyciu leku.¹⁹

Reakcje psychiczne i paradoksalne

Podczas leczenia benzodiazepinami może wystąpić reakcja paradoksalna, objawiająca się:²⁰

• niepokojem ruchowym
• pobudzeniem psychoruchowym
• drażliwością
• agresją
• urojeniami
• gniewem
• koszmarami sennymi
• omamami
• psychozami
• niewłaściwym zachowaniem lub innymi zaburzeniami zachowania

W przypadku wystąpienia wymienionych objawów należy przerwać stosowanie leku. Prawdopodobieństwo pojawienia się reakcji paradoksalnych jest większe u dzieci i osób w podeszłym wieku.²¹

Stosowanie w szczególnych grupach pacjentów

U pacjentów z ostrą jaskrą zamkniętego kąta przesączania należy zastosować odpowiednie środki ostrożności.²²

U pacjentów w podeszłym wieku lub osób osłabionych zaleca się stosowanie najmniejszej skutecznej dawki, aby zapobiec wystąpieniu ataksji lub nadmiernego uspokojenia. Benzodiazepiny i podobnie działające substancje należy stosować ostrożnie u osób starszych ze względu na ryzyko sedacji i/lub osłabienia układu mięśniowo-szkieletowego, które mogą prowadzić do upadków, często o poważnych konsekwencjach w tej grupie pacjentów.²³

Mniejszą dawkę zaleca się również u pacjentów z przewlekłą niewydolnością oddechową ze względu na możliwość depresji oddechowej.²⁴

U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek albo z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością wątroby zaleca się zachowanie szczególnej ostrożności.²⁵

Benzodiazepiny nie są wskazane do leczenia podstawowego psychoz.²⁶

Pacjentom nie należy przepisywać benzodiazepin ani pochodnych benzodiazepin w monoterapii depresji, ponieważ może to wywołać lub zwiększyć ryzyko prób samobójczych. Stosowanie produktu Xanax u pacjentów z objawami przedmiotowymi i podmiotowymi depresji lub u pacjentów o skłonnościach samobójczych wymaga szczególnej uwagi i kontroli ilości przepisywanego leku.²⁷

Zgłaszano epizody hipomanii i manii w związku ze stosowaniem alprazolamu u pacjentów z depresją.²⁸

Należy zachować szczególną ostrożność, stosując benzodiazepiny u pacjentów nadużywających w przeszłości alkoholu lub leków.²⁹

Interakcje z innymi lekami

W przypadku jednoczesnego stosowania produktu Xanax z innymi lekami nasennymi lub uspokajającymi bądź spożywania alkoholu, należy pamiętać o możliwości addytywnego działania tych substancji.³⁰

Informacje dotyczące substancji pomocniczych

Laktoza

Produkt nie powinien być stosowany u pacjentów z rzadko występującą dziedziczną nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy.³¹

Sód

Produkt zawiera mniej niż 1 mmol (23 mg) sodu na tabletkę, co oznacza, że lek uznaje się za „wolny od sodu”.³²

Sodu benzoesan (E 211)

Lek Xanax zawiera sodu benzoesan:³³

³⁴