Przedawkowanie leku

Cholekalcyferol (witamina D3) ma względnie niski indeks terapeutyczny, co oznacza, że różnica między dawką leczniczą a toksyczną jest stosunkowo niewielka. Przedawkowanie produktu leczniczego Vigalex Bio lub Vigalex Forte może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych, które w skrajnych przypadkach mogą zagrażać życiu pacjenta. ¹

Dawki toksyczne

U osób dorosłych o prawidłowej czynności przytarczyc przedawkowanie może wystąpić po stosowaniu od 20 000 do 60 000 IU cholekalcyferolu na dobę przez okres kilku tygodni lub miesięcy. Próg zatrucia dla witaminy D wynosi pomiędzy 40 000 i 100 000 IU na dobę przyjmowanych przez 1-2 miesiące. ²

W populacji pediatrycznej przedawkowanie może nastąpić już przy znacznie niższych dawkach – u dzieci i niemowląt po stosowaniu od 2 000 do 4 000 IU przez kilka miesięcy. Należy podkreślić, że dzieci i niemowlęta mogą reagować z większą wrażliwością na dużo mniejsze dawki witaminy D3. ³

Efekty przedawkowania

Długotrwałe przedawkowanie witaminy D może prowadzić do stanu hiperkalcemii (podwyższone stężenie wapnia w surowicy krwi) oraz hiperkalciurii (zwiększone wydalanie wapnia z moczem). Stosowanie produktów Vigalex Bio lub Vigalex Forte w ilościach znacznie przewyższających zapotrzebowanie organizmu na witaminę D przez dłuższy czas może prowadzić do zwapnienia narządów miąższowych. ⁴

Przedawkowanie prowadzi również do zwiększonego stężenia fosforu w surowicy krwi oraz w moczu, zespołu hiperkalcemii, a w konsekwencji do gromadzenia się wapnia w tkankach, w nerkach (prowadząc do kamicy nerkowej i wapnicy nerek) oraz w naczyniach krwionośnych. ⁵

W wyniku zatrucia witaminą D3 może nastąpić zejście śmiertelne, szczególnie na skutek rozwinięcia się niewydolności nerek lub serca. ⁶

Objawy przedawkowania

Objawy przedawkowania witaminy D3 są często niespecyficzne i mogą być trudne do natychmiastowego powiązania z przedawkowaniem tego leku. ⁷

W badaniach laboratoryjnych widoczne są charakterystyczne zmiany biochemiczne: hiperkalcemia, hiperkalciuria oraz zwiększone stężenie 25-hydroksykalcyferolu w surowicy. ⁸

Postępowanie w przedawkowaniu

W przypadku przedawkowania witaminy D3 konieczne jest wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego, które ma na celu wyrównanie hiperkalcemii, która w niektórych przypadkach może zagrażać życiu pacjenta. ⁹

Postępowanie natychmiastowe

• Przerwanie podawania witaminy D3 – należy natychmiast odstawić produkt leczniczy Vigalex Bio lub Vigalex Forte. Warto zaznaczyć, że przywrócenie właściwego stężenia wapnia w krwi po zatruciu witaminą D prowadzącym do wystąpienia objawów hiperkalcemii zajmuje kilka tygodni. ¹⁰
• Nawodnienie pacjenta – zapewnienie odpowiedniego nawodnienia jest kluczowym elementem leczenia. ¹¹

Leczenie hiperkalcemii

W zależności od stopnia zaawansowania hiperkalcemii należy zastosować: ¹²

1. Dietę ubogą w wapń lub bezwapniową – ograniczenie podaży wapnia w diecie pomaga zmniejszyć jego stężenie w surowicy
2. Przyjmowanie dużych ilości płynów – zwiększona podaż płynów wspomaga wydalanie wapnia
3. Wymuszoną diurezę z użyciem furosemidu – diuretyki pętlowe zwiększają wydalanie wapnia z moczem
4. Podanie glikokortykosteroidów – zmniejszają wchłanianie wapnia w przewodzie pokarmowym i zwiększają jego wydalanie przez nerki
5. Zastosowanie kalcytoniny – hamuje resorpcję kostną i zwiększa wydalanie wapnia z moczem

Leczenie ciężkich przypadków

W przypadku prawidłowej czynności nerek można zmniejszyć stężenie wapnia poprzez: ¹³

• Infuzję izotonicznego roztworu NaCl (od 3 do 6 litrów w ciągu 24 godzin) z dodatkiem:
  • Furosemidu – zwiększającego wydalanie wapnia przez nerki
  • Związków chelatujących wapń – wiążących jony wapnia
  • Glikokortykosteroidów – zmniejszających wchłanianie wapnia
• Sól kwasu edetowego (EDTA) w dawce 15 mg/kg masy ciała/godzinę – wiąże jony wapnia i ułatwia ich wydalanie
• Regularne kontrolowanie stężenia wapnia i monitorowanie zapisu EKG

W przypadku oligonurii (zmniejszonego wydalania moczu) konieczne może być zastosowanie hemodializy bezwapniowej. ¹⁴

Brak specyficznego antidotum

Należy podkreślić, że nie istnieje specyficzne antidotum w przypadku przedawkowania witaminy D3. Leczenie ma charakter objawowy i wspierający. ¹⁵

Profilaktyka przedawkowania

Ze względu na poważne konsekwencje przedawkowania cholekalcyferolu, zaleca się:

• Nieprzyjmowanie witaminy D bez nadzoru lekarza. ¹⁶
• Informowanie pacjentów poddawanych przewlekłemu leczeniu większymi dawkami witaminy D o objawach potencjalnego przedawkowania. ¹⁷