Właściwości farmakodynamiczne
Trimesan 100 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Trimesan

Trimetoprim, substancja czynna leku Trimesan w dawce 100 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwbakteryjnych stosowanych ogólnoustrojowo, oznaczonych kodem ATC: J01EA01. Mechanizm działania tego leku opiera się na zdolności do hamowania kluczowego enzymu w szlaku metabolicznym bakterii.¹

Mechanizm działania

Trimetoprim działa jako inhibitor reduktazy kwasu dihydrofoliowego, enzymu odpowiedzialnego za przekształcanie kwasu dihydrofoliowego w kwas tetrahydrofoliowy (folinowy). Kwas tetrahydrofoliowy stanowi postać biologicznie aktywną, niezbędną do syntezy nukleotydów w komórkach bakteryjnych. Zahamowanie tego procesu powoduje deficyt kwasu tetrahydrofoliowego, co prowadzi przede wszystkim do niedoboru tyminy i zaburzenia syntezy DNA bakterii. W konsekwencji dochodzi do zatrzymania namnażania drobnoustrojów. Warto zaznaczyć, że poza tym głównym mechanizmem, trimetoprim wywiera również działanie bakteriobójcze, którego dokładny mechanizm nie został jeszcze w pełni wyjaśniony.²

Spektrum przeciwbakteryjne

Badania in vitro wykazały, że trimetoprim jest aktywny wobec szerokiego spektrum drobnoustrojów. Do wrażliwych patogenów należą następujące bakterie:

• Bakterie Gram-ujemne: Bordetella sp., Citrobacter sp., Enterobacter sp., Escherichia coli, Haemophilus influenzae, Hafnia sp., Klebsiella pneumoniae, Legionella sp., Pasteurella sp., Providencia sp., Serratia sp., Salmonella sp., Shigella sp., Vibrio sp., Yersinia sp.
• Bakterie Gram-dodatnie: Staphylococcus aureus, S. epidermidis, S. saprophyticus, Streptococcus pyogenes, S. pneumoniae, S. viridans, S. faecalis

Ta szeroka aktywność przeciwbakteryjna czyni trimetoprim skutecznym lekiem w terapii wielu zakażeń bakteryjnych.³

Mechanizmy oporności

Oporność bakterii na trimetoprim może przybierać różne formy:

1. Oporność gatunkowa – występuje na przykład u Pseudomonas aeruginosa i ma charakter transportowy. W tym przypadku lek nie przenika do wnętrza komórki bakteryjnej, co uniemożliwia jego działanie na wewnątrzkomórkowe enzymy.
2. Oporność nabyta – może być związana ze zmianą powinowactwa enzymu docelowego (reduktazy kwasu dihydrofoliowego) do trimetoprimu. Ten rodzaj oporności może rozwijać się w wyniku mutacji genetycznych lub być przekazywany między komórkami bakteryjnymi poprzez różne mechanizmy transferu materiału genetycznego.

Znajomość tych mechanizmów jest istotna przy planowaniu terapii, szczególnie w przypadku zakażeń wywołanych przez szczepy potencjalnie oporne.⁴

Selektywność działania

Jedną z kluczowych cech trimetoprimu jest jego wysoka selektywność wobec enzymów bakteryjnych w porównaniu do analogicznych enzymów ludzkich. Powinowactwo trimetoprimu do reduktazy kwasu dihydrofoliowego bakterii jest około 50 000 razy większe niż do odpowiedniego enzymu u ssaków. Ta znacząca różnica w powinowactwie zapewnia, że wpływ trimetoprimu na metabolizm kwasu foliowego u człowieka jest zwykle minimalny, co przekłada się na korzystny profil bezpieczeństwa leku przy zachowaniu skuteczności przeciwbakteryjnej.⁵

Działanie nefrotropowe

Poza podstawowym mechanizmem przeciwbakteryjnym, trimetoprim wykazuje u człowieka działanie podobne do tzw. pseudoantagonistów aldosteronu, takich jak triamteren czy amilorid. W związku z tym może hamować wymianę sodu i potasu w kanaliku dystalnym nerki. Efekt ten może potencjalnie prowadzić do zaburzeń elektrolitowych, w szczególności do hiperkaliemii. Jest to ważna informacja kliniczna, którą należy uwzględnić przy stosowaniu leku, zwłaszcza u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek lub przyjmujących inne leki wpływające na gospodarkę potasową.⁶