Wpływ topiramatu na płodność, ciążę i laktację

Topiramat jest lekiem przeciwpadaczkowym, który wymaga szczególnej uwagi w przypadku stosowania u kobiet w wieku rozrodczym, zwłaszcza u kobiet planujących ciążę oraz u kobiet ciężarnych i karmiących piersią. Poniżej przedstawiono szczegółowe informacje, które każdy lekarz powinien przekazać pacjentce w kontekście stosowania topiramatu.¹

Ogólne ryzyko związane z lekami przeciwpadaczkowymi (LPP)

Kobietom w wieku rozrodczym, szczególnie planującym ciążę lub będącym w ciąży, należy zapewnić specjalistyczną poradę dotyczącą zarówno ryzyka dla płodu związanego z napadami padaczkowymi, jak i samym leczeniem przeciwpadaczkowym. W przypadku planowania ciąży przez pacjentkę, lekarz powinien zweryfikować konieczność kontynuacji terapii LPP. Nagłe przerwanie stosowania leków przeciwpadaczkowych u kobiet z padaczką jest niewskazane, gdyż może prowadzić do przełomowych napadów, stanowiących zagrożenie zarówno dla kobiety, jak i płodu.²

W miarę możliwości należy preferować monoterapię, ponieważ leczenie wieloma lekami przeciwpadaczkowymi wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia wad wrodzonych w porównaniu do monoterapii, przy czym poziom ryzyka zależy od rodzaju stosowanych leków.³

Ryzyko teratogenne związane z topiramatem

Topiramat wykazuje działanie teratogenne w badaniach na zwierzętach (myszy, szczury, króliki). U szczurów i ludzi topiramat przenika przez barierę łożyskową, przy czym stwierdzono podobne stężenia w krwi pępowinowej i krwi matki.⁴

Dane kliniczne z rejestrów ciąż wskazują, że u noworodków narażonych na topiramat w życiu płodowym obserwuje się:⁵

1. Zwiększone ryzyko poważnych wad wrodzonych – szczególnie rozszczepu wargi/podniebienia, spodziectwa i nieprawidłowości dotyczących różnych układów ciała. Ekspozycja na topiramat w pierwszym trymestrze ciąży zwiększa to ryzyko. Dane z północnoamerykańskiego rejestru ciąż wskazują na około 3-krotnie większą częstość występowania poważnych wad wrodzonych (4,3%) w porównaniu z grupą referencyjną nieprzyjmującą leków przeciwpadaczkowych (1,4%). Dane z rejestrów skandynawskich pokazują 2-3-krotnie większą częstość występowania poważnych wad wrodzonych (do 9,5%) w porównaniu z grupą kontrolną (3,0%).⁶
2. Większa częstość występowania niskiej masy urodzeniowej (<2500 gramów) w porównaniu z grupą referencyjną.⁷
3. Zwiększona częstość występowania zbyt małej masy ciała dziecka w stosunku do wieku ciążowego (SGA – definiowana jako masa urodzeniowa poniżej 10. percentyla skorygowana o wiek ciążowy, ze stratyfikacją według płci). W północnoamerykańskim rejestrze leków przeciwpadaczkowych stosowanych w ciąży ryzyko wystąpienia SGA u dzieci kobiet otrzymujących topiramat wynosiło 18% w porównaniu z 5% u dzieci kobiet zdrowych i nieprzyjmujących LPP.⁸
4. Zaburzenia neurorozwojowe – dane z dwóch obserwacyjnych rejestrów populacyjnych z krajów skandynawskich sugerują 2-3-krotnie większą częstość występowania zaburzeń ze spektrum autyzmu, niepełnosprawności intelektualnej lub zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u dzieci matek chorych na padaczkę narażonych na topiramat w życiu płodowym, w porównaniu z dziećmi matek z padaczką nienarażonych na LPP. Natomiast trzecie badanie kohortowe przeprowadzone w USA nie wykazało zwiększonej skumulowanej częstości występowania tych powikłań do 8. roku życia.⁹

Ryzyko teratogenne topiramatu wzrasta podczas leczenia skojarzonego z innymi lekami przeciwpadaczkowymi w porównaniu do monoterapii. Jest ono zależne od dawki i wpływ obserwuje się dla wszystkich dawek. U kobiet, które urodziły dziecko z wadą wrodzoną podczas stosowania topiramatu, istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia wad rozwojowych w kolejnych ciążach w przypadku dalszej ekspozycji na ten lek.¹⁰

Stosowanie topiramatu w padaczce podczas ciąży

Topiramat jest przeciwwskazany u kobiet w ciąży, chyba że nie ma odpowiedniego leczenia alternatywnego. Kobieta musi zostać w pełni poinformowana i zrozumieć ryzyko związane ze stosowaniem topiramatu w trakcie ciąży, włączając w to ryzyko związane z niekontrolowaną padaczką.¹¹

Jeśli kobieta planuje ciążę, przed odstawieniem antykoncepcji należy podjąć działania zmierzające do zmiany leczenia na odpowiednie leczenie alternatywne. W przypadku, gdy kobieta zajdzie w ciążę podczas stosowania topiramatu, należy ją niezwłocznie skierować do specjalisty w celu ponownej oceny leczenia i rozważenia alternatywnych opcji terapeutycznych.¹²

Jeśli topiramat jest stosowany podczas ciąży, pacjentkę należy skierować do specjalisty w celu oceny i uzyskania porady dotyczącej narażonej ciąży. W okresie prenatalnym wymagane jest uważne monitorowanie.¹³

Stosowanie topiramatu w zapobieganiu migrenie podczas ciąży

Topiramat jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w czasie ciąży w przypadku wskazania do zapobiegania migrenie.¹⁴

Zalecenia dla kobiet w wieku rozrodczym

Topiramat jest przeciwwskazany do stosowania u kobiet w wieku rozrodczym niestosujących wysoce skutecznej antykoncepcji. Jedynym wyjątkiem są kobiety chore na padaczkę, dla których nie ma odpowiedniej alternatywy terapeutycznej, ale które planują ciążę i są w pełni poinformowane o ryzyku związanym ze stosowaniem topiramatu w trakcie ciąży.¹⁵

Podczas leczenia topiramatem i przez co najmniej 4 tygodnie po jego zakończeniu należy stosować co najmniej jedną wysoce skuteczną metodę antykoncepcji (np. wkładkę wewnątrzmaciczną) lub dwie uzupełniające się formy antykoncepcji, w tym metodę barierową.¹⁶

U kobiet w wieku rozrodczym należy rozważyć alternatywne opcje terapeutyczne. Przed rozpoczęciem leczenia topiramatem u kobiet w wieku rozrodczym należy wykonać test ciążowy.¹⁷

Pacjentka musi być w pełni poinformowana i rozumieć ryzyko związane ze stosowaniem topiramatu podczas ciąży. Należy poinformować o potrzebie konsultacji specjalistycznej w przypadku planowania ciąży oraz o konieczności niezwłocznego skontaktowania się ze specjalistą, jeśli pacjentka zajdzie w ciążę lub podejrzewa, że może być w ciąży podczas przyjmowania topiramatu.¹⁸

W przypadku kobiet chorych na padaczkę należy również uwzględnić ryzyko niekontrolowanej padaczki dla ciąży.¹⁹

Stosowanie topiramatu podczas karmienia piersią

Badania na zwierzętach wykazały wydzielanie topiramatu z mlekiem matki. W warunkach klinicznych u ludzi stwierdzono, że topiramat jest w znacznym stopniu wydzielany do mleka kobiecego, chociaż kontrolowane badania nie zostały w tym zakresie przeprowadzone.²⁰

U noworodków lub niemowląt karmionych piersią przez matki przyjmujące topiramat obserwowano następujące objawy niepożądane:²¹

• biegunka
• senność
• drażliwość
• nieprawidłowy przyrost masy ciała

Dlatego należy podjąć decyzję, czy zaniechać karmienia piersią, czy też przerwać lub zrezygnować z terapii topiramatem, biorąc pod uwagę korzyści z karmienia piersią dla dziecka oraz korzyści z leczenia topiramatem dla kobiety.²²

Wpływ na płodność

Badania na zwierzętach nie wykazały niekorzystnego wpływu topiramatu na płodność. Nie określono jednoznacznie wpływu topiramatu na płodność u ludzi ze względu na brak odpowiednich badań klinicznych w tym zakresie.²³