Wpływ escytalopramu na płodność, ciążę i laktację

Escytalopram, będący selektywnym inhibitorem wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), wymaga szczególnej uwagi przy stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie planujących ciążę, będących w ciąży lub karmiących piersią. Lekarz musi przekazać pacjentce kompleksowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń oraz korzyści wynikających z terapii, jak również omówić właściwe postępowanie w każdej z tych sytuacji.¹

Stosowanie w okresie ciąży

Dostępne dane kliniczne dotyczące stosowania escytalopramu w okresie ciąży są ograniczone. Na podstawie badań przedklinicznych stwierdzono szkodliwy wpływ na reprodukcję, co powinno stanowić ważny element informacji przekazywanej pacjentce. Produktu leczniczego Symescital nie należy stosować w okresie ciąży, chyba że jest to bezwzględnie konieczne i tylko po dokładnym rozważeniu stosunku ryzyka do korzyści.²

Ryzyko nadciśnienia płucnego u noworodków

Dane epidemiologiczne wskazują, że stosowanie selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) w okresie ciąży, zwłaszcza w późniejszych jej stadiach, może powodować zwiększone ryzyko powstania przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodków (ang. PPHN, Persistent Pulmonary Hypertension of the Newborn). Zaobserwowano 5 takich przypadków na 1000 ciąż, podczas gdy w populacji ogólnej obserwuje się występowanie 1 do 2 przypadków PPHN na 1000 ciąż. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o tym zwiększonym ryzyku, zwłaszcza w kontekście planowania terapii w trzecim trymestrze ciąży.³

Ryzyko krwotoku poporodowego

Dane obserwacyjne wskazują na występowanie zwiększonego (mniej niż dwukrotnie) ryzyka krwotoku poporodowego po narażeniu na działanie leków z grupy SSRI lub SNRI w ciągu miesiąca przed porodem. Jest to istotna informacja, którą należy przekazać pacjentce planującej kontynuację terapii w ostatnim miesiącu ciąży, aby mogła być świadoma potencjalnego ryzyka.⁴

Objawy u noworodków matek stosujących escytalopram

Jeśli pacjentka kontynuowała stosowanie escytalopramu w późniejszych stadiach ciąży, zwłaszcza w trzecim trymestrze, noworodek wymaga szczególnej obserwacji. Lekarz powinien poinformować pacjentkę, że u noworodka mogą wystąpić następujące objawy związane z działaniem serotoninergicznym lub reakcją po odstawieniu:⁵

• Zaburzenia oddechowe – mogą manifestować się jako trudności w oddychaniu, przyspieszony oddech lub spłycony oddech
• Sinica – sinoniebieskie zabarwienie skóry i błon śluzowych wynikające z niedotlenienia
• Bezdech – krótkotrwałe przerwy w oddychaniu
• Napady drgawek – mogą wymagać pilnej interwencji medycznej
• Wahania temperatury ciała – najczęściej podwyższona temperatura
• Trudności w pobieraniu pokarmu – osłabiony odruch ssania
• Wymioty – mogące prowadzić do odwodnienia
• Hipoglikemia – zbyt niski poziom glukozy we krwi
• Zaburzenia napięcia mięśniowego – zarówno wzmożone, jak i obniżone napięcie mięśniowe
• Hiperrefleksja – wzmożone odruchy
• Drżenia, drżączka – mimowolne drgania ciała
• Drażliwość – zwiększona podatność na bodźce zewnętrzne
• Letarg – stan zmniejszonej aktywności psychicznej i fizycznej
• Ciągły płacz – trudny do ukojenia
• Senność i trudności w zasypianiu – zaburzenia snu

W większości przypadków powyższe powikłania pojawiają się natychmiast lub wkrótce (poniżej 24 godzin) po porodzie.<sup data-drug="Symescital" data-section="Wpływ na płodność, ciążę i laktację" title="Po stosowaniu przez matkę leku z grupy SSRI/SNRI w późniejszych stadiach ciąży, u noworodka wystąpić mogą następujące objawy: zaburzenia oddechowe, sinica, bezdech, napady drgawek, wahania temperatury ciała, trudności w pobieraniu pokarmu, wymioty, hipoglikemia, wzmożone napięcie mięśniowe, obniżone napięcie mięśniowe, hiperrefleksja, drżenia, drżączka, drażliwość, letarg, ciągły płacz, senność i trudności w zasypianiu. Objawy te mogą być wynikiem działania serotoninergicznego lub reakcji po odstawieniu. W większości przypadków powikłania pojawiają się natychmiast lub wkrótce (6

Odstawianie leku w okresie ciąży

Szczególnie istotna informacja dla pacjentek ciężarnych dotyczy unikania nagłego odstawienia leku w okresie ciąży. Nagłe przerwanie terapii może prowadzić do objawów odstawiennych zarówno u matki, jak i negatywnie wpłynąć na dziecko. Jeśli podjęta zostanie decyzja o odstawieniu escytalopramu w ciąży, powinno się to odbywać stopniowo, pod ścisłą kontrolą lekarza.⁷

Karmienie piersią

Przypuszcza się, że escytalopram przenika do mleka ludzkiego. Z tego względu nie zaleca się karmienia piersią podczas stosowania leku. Lekarz powinien jasno przekazać pacjentce tę informację i przedyskutować alternatywne metody karmienia niemowlęcia lub rozważyć zmianę leku na preparat bardziej bezpieczny w okresie laktacji, jeśli kontynuacja terapii przeciwdepresyjnej jest konieczna.⁸

Wpływ na płodność

Lekarz powinien poinformować pacjentów, że escytalopram może wpływać na płodność, choć dotychczas nie zaobserwowano istotnego wpływu na płodność u ludzi. Wyniki badań na zwierzętach z zastosowaniem pokrewnego leku – cytalopramu – wykazały, że może on wpływać na jakość spermy. Opisy przypadków dotyczące stosowania niektórych leków z grupy SSRI u ludzi wskazują, że wpływ na jakość spermy jest przemijający, co również stanowi istotną informację dla pacjentów płci męskiej planujących posiadanie potomstwa.⁹

Informacje do przekazania pacjentce

Lekarz przepisujący escytalopram kobiecie w wieku rozrodczym powinien omówić z nią następujące kwestie:

1. Poinformować o ograniczonych danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania leku w ciąży
2. Omówić stosunek korzyści do ryzyka związanego z terapią w okresie ciąży
3. Przedstawić potencjalne ryzyko dla noworodka, jeśli lek stosowany jest w trzecim trymestrze ciąży
4. Wyjaśnić ryzyko przetrwałego nadciśnienia płucnego u noworodków
5. Poinformować o zwiększonym ryzyku krwotoku poporodowego
6. Podkreślić znaczenie unikania nagłego odstawienia leku w ciąży
7. Odradzić karmienie piersią podczas terapii escytalopramem
8. Omówić kwestie dotyczące potencjalnego wpływu na płodność, zarówno u kobiet jak i mężczyzn
9. Wyjaśnić konieczność konsultacji przed planowaniem ciąży w celu ustalenia optymalnego postępowania