Interakcje leku
Risperidone Teva 37,5 mg

Interakcje z innymi produktami leczniczymi i inne rodzaje interakcji

Wiedza na temat interakcji rysperydonu w postaci zawiesiny o przedłużonym uwalnianiu opiera się głównie na danych dotyczących doustnych form rysperydonu, ponieważ nie prowadzono systematycznych badań interakcji dla formy o przedłużonym uwalnianiu. Znajomość mechanizmów interakcji jest kluczowa dla bezpiecznego stosowania leku w terapii skojarzonej.¹

Interakcje farmakodynamiczne

Interakcje farmakodynamiczne dotyczą wzajemnego wpływu substancji czynnych na poziomie receptorów i mechanizmów działania, co może prowadzić do wzmocnienia lub osłabienia efektów terapeutycznych bądź wystąpienia działań niepożądanych.

Leki wydłużające odstęp QT

Szczególną ostrożność należy zachować podczas jednoczesnego stosowania rysperydonu z lekami mogącymi wydłużać odstęp QT, ze względu na możliwość zwiększonego ryzyka zaburzeń rytmu serca. Do takich leków należą:²

• Leki przeciwarytmiczne – chinidyna, dyzopiramid, prokainamid, propafenon, amiodaron, sotalol
• Leki przeciwdepresyjne – trójpierścieniowe (np. amitryptylina) oraz czteropierścieniowe (np. maprotylina)
• Leki przeciwhistaminowe – niektóre preparaty
• Inne leki przeciwpsychotyczne
• Leki przeciwmalaryczne – chinina, meflochina
• Leki zaburzające równowagę elektrolitową – powodujące hipokaliemię, hipomagnezemię
• Inhibitory metabolizmu wątrobowego rysperydonu

Należy pamiętać, że powyższa lista nie jest wyczerpująca i ma charakter informacyjny.³

Leki działające ośrodkowo i alkohol

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z substancjami działającymi ośrodkowo wymaga zachowania ostrożności ze względu na zwiększone ryzyko sedacji. Dotyczy to szczególnie:⁴

• Alkoholu
• Opioidów
• Leków przeciwhistaminowych
• Benzodiazepin

Lewodopa i agoniści dopaminy

Rysperydon może antagonizować działanie lewodopy i innych agonistów dopaminergicznych ze względu na swój mechanizm działania (blokada receptorów dopaminowych). Jest to szczególnie istotne u pacjentów z chorobą Parkinsona. W przypadku konieczności stosowania takiego skojarzenia, zwłaszcza w schyłkowej fazie choroby Parkinsona, należy zastosować najmniejsze skuteczne dawki obu leków.⁵

Leki działające hipotensyjnie

W praktyce klinicznej obserwowano istotne klinicznie niedociśnienie podczas jednoczesnego stosowania rysperydonu z lekami przeciwnadciśnieniowymi. Dlatego należy monitorować ciśnienie tętnicze krwi u pacjentów otrzymujących takie połączenie leków.⁶

Leki psychostymulujące

Stosowanie leków psychostymulujących (np. metylofenidatu) jednocześnie z rysperydonem może prowadzić do objawów pozapiramidowych, szczególnie po zmianie dawkowania jednego lub obu tych leków. Wymaga to szczególnej obserwacji pacjenta i ewentualnej modyfikacji dawkowania.⁷

Interakcje farmakokinetyczne

Rysperydon podlega metabolizmowi głównie za pośrednictwem enzymu CYP2D6, a w mniejszym stopniu CYP3A4. Zarówno rysperydon, jak i jego aktywny metabolit 9-hydroksyrysperydon są substratami glikoproteiny P (P-gp). Leki wpływające na aktywność tych enzymów lub transportera mogą istotnie modyfikować stężenie i działanie rysperydonu.⁸

Silne inhibitory CYP2D6

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z silnymi inhibitorami CYP2D6 może prowadzić do zwiększenia stężenia rysperydonu w osoczu, przy mniejszym wpływie na stężenie całkowitej czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Większe dawki silnych inhibitorów CYP2D6 mogą jednak zwiększać stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej leku. Do silnych inhibitorów CYP2D6 należą m.in. paroksetyna i chinidyna.⁹

Należy ponownie ocenić dawkowanie rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnego podawania paroksetyny, chinidyny lub innych silnych inhibitorów CYP2D6, szczególnie gdy stosowane są w większych dawkach.¹⁰

Inhibitory CYP3A4 i (lub) P-gp

Jednoczesne podawanie rysperydonu z silnymi inhibitorami CYP3A4 i/lub P-gp może znacząco zwiększyć stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Przykładem takiego leku jest itrakonazol. Konieczna jest ponowna ocena dawkowania rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnego podawania silnych inhibitorów CYP3A4 i/lub P-gp.¹¹

Induktory CYP3A4 i (lub) P-gp

Jednoczesne podawanie rysperydonu z silnymi induktorami CYP3A4 i/lub P-gp (np. karbamazepina) może zmniejszyć stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Konieczna jest ponowna ocena dawkowania rysperydonu podczas rozpoczynania lub kończenia jednoczesnej terapii z induktorami.¹²

Warto pamiętać, że induktory CYP3A4 wykazują maksymalne działanie w zależności od czasu – ich pełny efekt może wystąpić dopiero po 2 tygodniach od rozpoczęcia podawania. Podobnie, w przypadku zaprzestania ich stosowania, indukcja CYP3A4 może utrzymywać się przez co najmniej 2 tygodnie.¹³

Leki silnie wiążące się z białkami

Nie stwierdzono istotnego klinicznie wypierania leków z białek osocza podczas jednoczesnego stosowania rysperydonu i leków silnie wiążących się z białkami. Należy jednak zawsze zapoznać się z charakterystykami odpowiednich produktów leczniczych w celu poznania szlaków metabolizmu i ewentualnej konieczności dostosowania dawki.¹⁴

Interakcje rysperydonu z alkoholem

Jednoczesne spożywanie alkoholu i stosowanie rysperydonu wymaga szczególnej ostrożności ze względu na możliwość nasilenia działania depresyjnego na ośrodkowy układ nerwowy. Alkohol może potęgować następujące działania niepożądane rysperydonu:

• Zwiększona sedacja i senność – zaburzające codzienne funkcjonowanie pacjenta
• Nasilenie hipotensji ortostatycznej – zwiększające ryzyko upadków i urazów
• Osłabienie funkcji poznawczych – pogorszenie koncentracji, pamięci i zdolności psychomotorycznych
• Zaburzenia koordynacji ruchowej – zwiększające ryzyko wypadków

Pacjentom przyjmującym rysperydon zaleca się całkowitą abstynencję alkoholową lub znaczne ograniczenie spożycia alkoholu. Jednoczesne stosowanie alkoholu i rysperydonu może prowadzić do nieprzewidywalnych reakcji i zwiększenia nasilenia działań niepożądanych.¹⁵

Tabela istotnych klinicznie interakcji rysperydonu

Szczegółowy opis ważnych interakcji lekowych

Wpływ innych produktów leczniczych na farmakokinetykę rysperydonu

Poniżej przedstawiono przykłady leków, które mogą wpływać na farmakokinetykę rysperydonu:

Antybiotyki

• Erytromycyna (umiarkowany inhibitor CYP3A4 i P-gp) nie zmienia farmakokinetyki rysperydonu ani czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.¹⁶
• Ryfampicyna (silny induktor CYP3A4 i P-gp) zmniejsza stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej w osoczu.¹⁷

Inhibitory cholinoesterazy

• Donepezil i galantamina – substraty zarówno CYP2D6, jak i CYP3A4, nie wykazują istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę rysperydonu ani jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.¹⁸

Leki przeciwpadaczkowe

• Karbamazepina (silny induktor CYP3A4 i P-gp) zmniejsza stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu w osoczu. Podobne działanie można zaobserwować podczas stosowania innych induktorów CYP3A4 i P-gp, takich jak fenytoina i fenobarbital.¹⁹
• Topiramat zmniejsza w umiarkowanym stopniu biodostępność rysperydonu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Ta interakcja może nie mieć znaczenia klinicznego.²⁰

Leki przeciwgrzybicze

• Itrakonazol (silny inhibitor CYP3A4 i P-gp) w dawkach 200 mg/dobę zwiększa stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej w osoczu o około 70% przy dawkach rysperydonu od 2 mg do 8 mg/dobę.²¹
• Ketokonazol (silny inhibitor CYP3A4 i P-gp) w dawkach 200 mg/dobę zwiększa stężenie rysperydonu, a zmniejsza stężenie 9-hydroksyrysperydonu w osoczu.²²

Leki przeciwpsychotyczne

• Fenotiazyny mogą zwiększać stężenie rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.²³

Leki przeciwwirusowe

• Inhibitory proteazy – Brak oficjalnych danych z badań. Ponieważ rytonawir jest silnym inhibitorem CYP3A4 i słabym inhibitorem CYP2D6, rytonawir i wzmacniane rytonawirem inhibitory proteazy mogą zwiększać stężenia czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.²⁴

Leki beta-adrenolityczne

• Niektóre leki beta-adrenolityczne mogą powodować zwiększenie stężenia rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.²⁵

Inhibitory kanałów wapniowych

• Werapamil (umiarkowany inhibitor CYP3A4 i inhibitor P-gp) zwiększa stężenia rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej w osoczu.²⁶

Leki żołądkowo-jelitowe

• Antagoniści receptora H2 (cymetydyna i ranitydyna) – słabe inhibitory CYP2D6 i CYP3A4, zwiększają biodostępność rysperydonu, ale tylko w niewielkim stopniu wpływają na jego czynną frakcję przeciwpsychotyczną.²⁷

Selektywne inhibitory zwrotnego wychwytu serotoniny i trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne

• Fluoksetyna (silny inhibitor CYP2D6) zwiększa stężenie rysperydonu w osoczu, ale w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.²⁸
• Paroksetyna (silny inhibitor CYP2D6) zwiększa stężenie rysperydonu w osoczu, ale w dawkach do 20 mg/dobę w mniejszym stopniu jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Większe dawki paroksetyny mogą jednak zwiększać stężenie czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.²⁹
• Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne mogą zwiększać stężenia rysperydonu w osoczu, ale nie jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej. Amitryptylina nie wpływa na farmakokinetykę rysperydonu i jego czynnej frakcji przeciwpsychotycznej.³⁰
• Sertralina (słaby inhibitor CYP2D6) i fluwoksamina (słaby inhibitor CYP3A4) w dawkach do 100 mg/dobę nie wywołują istotnych klinicznie zmian stężeń czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu. W dawkach większych niż 100 mg/dobę mogą jednak zwiększać stężenia czynnej frakcji przeciwpsychotycznej rysperydonu.³¹

Wpływ rysperydonu na farmakokinetykę innych produktów leczniczych

Rysperydon nie wywiera istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę następujących leków:

• Leki przeciwpadaczkowe: walproinian i topiramat³²
• Leki przeciwpsychotyczne: arypiprazol (substrat CYP2D6 i CYP3A4) – rysperydon w postaci tabletek lub wstrzyknięć nie wpływa na sumaryczną farmakokinetykę arypiprazolu i jego czynnego metabolitu dehydroarypiprazolu³³
• Glikozydy naparstnicy: rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę digoksyny³⁴
• Lit: rysperydon nie wykazuje istotnego klinicznie wpływu na farmakokinetykę litu³⁵

Jednoczesne stosowanie rysperydonu z furosemidem

Należy zwrócić szczególną uwagę na jednoczesne stosowanie furosemidu i rysperydonu u pacjentów w podeszłym wieku z otępieniem. Zaobserwowano zwiększoną śmiertelność w tej grupie pacjentów otrzymujących jednocześnie oba te leki.³⁶

Interakcje w populacjach specjalnych

Dzieci i młodzież

Badania dotyczące interakcji lekowych przeprowadzono wyłącznie u dorosłych. Nie można jednoznacznie określić, czy wyniki tych badań mają takie samo znaczenie u dzieci i młodzieży. Dlatego podczas stosowania rysperydonu u dzieci i młodzieży należy zachować szczególną ostrożność w przypadku terapii skojarzonej i dokładnie monitorować pacjentów pod kątem wystąpienia działań niepożądanych.³⁷