Właściwości farmakodynamiczne
Prazol 40 mg

Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol, substancja czynna leku Prazol 40 mg, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (IPP), oznaczonej kodem ATC: A02BC01. Jego działanie opiera się na selektywnym hamowaniu wydzielania kwasu solnego w żołądku, co czyni go skutecznym środkiem w leczeniu chorób związanych z nadmierną kwasowością soku żołądkowego.¹

Mechanizm działania omeprazolu

Omeprazol jest mieszaniną racemiczną dwóch aktywnych enancjomerów. Mechanizm jego działania charakteryzuje się wysoką selektywnością w hamowaniu pompy protonowej zlokalizowanej w komórkach okładzinowych żołądka. Substancja ta działa szybko i zapewnia skuteczną kontrolę wydzielania kwasu solnego przy dawkowaniu raz na dobę, poprzez odwracalne zahamowanie tego procesu.²

Jako słaba zasada, omeprazol koncentruje się w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka. W tym miejscu ulega przekształceniu do swojej aktywnej postaci, która hamuje aktywność enzymu H+,K+-ATP-azy – kluczowego elementu pompy protonowej. Wpływ omeprazolu na ostatni etap produkcji kwasu solnego zależy od zastosowanej dawki i zapewnia efektywne hamowanie zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu, niezależnie od czynnika stymulującego.³

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne podawanie omeprazolu jeden raz dziennie prowadzi do szybkiego i efektywnego zahamowania wydzielania kwasu żołądkowego przez okres całej doby. Maksymalny efekt terapeutyczny osiągany jest po 4 dniach regularnego stosowania. U pacjentów z wrzodem dwunastnicy, po zastosowaniu dawki 20 mg omeprazolu dziennie, obserwuje się zmniejszenie średniej dobowej kwaśności soku żołądkowego o około 80%. Ponadto, średnie zmniejszenie maksymalnego wydzielania kwasu po stymulacji pentagastryną wynosi około 70% po 24 godzinach od podania leku.⁴

U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy, stosowanie omeprazolu w dawce 20 mg pozwala na utrzymanie pH żołądkowego na poziomie ≥ 3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby. Zmniejszone wydzielanie kwasu solnego i obniżona kwaśność soku żołądkowego powodują, że omeprazol w sposób zależny od dawki redukuje narażenie przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku.⁵

Istotne jest to, że stopień hamowania wydzielania kwasu solnego jest skorelowany z wielkością pola pod krzywą (AUC) stężenia omeprazolu w osoczu w czasie, a nie z jego chwilowym stężeniem. Podczas terapii omeprazolem nie zaobserwowano zjawiska tachyfilaksji.⁶

Wpływ na Helicobacter pylori

W patogenezie choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy istotną rolę odgrywa zakażenie bakterią Helicobacter pylori, która stanowi główną przyczynę zapalenia błony śluzowej żołądka. Zakażenie tą bakterią, w połączeniu z kwaśnym środowiskiem soku żołądkowego, są kluczowymi czynnikami w rozwoju choroby wrzodowej. Dodatkowo, H. pylori uważana jest za jeden z głównych czynników wywołujących zanikowe zapalenie błony śluzowej żołądka, które wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia raka żołądka.⁷

Eradykacja H. pylori z zastosowaniem omeprazolu w połączeniu z lekami przeciwbakteryjnymi prowadzi do wysokiego odsetka wyleczeń oraz długotrwałej remisji choroby wrzodowej. Schematy trójskładnikowe wykazują większą skuteczność niż terapie dwuskładnikowe, jednak te drugie mogą być stosowane w przypadkach, gdy nadwrażliwość pacjenta wyklucza zastosowanie terapii trójskładnikowej.⁸

Wpływ na inne procesy związane ze zmniejszeniem wydzielania kwasu żołądkowego

Długotrwałe leczenie omeprazolem może prowadzić do zwiększonej częstości występowania torbieli gruczołowych żołądka. Powstają one w wyniku hamowania wydzielania kwasu solnego w żołądku, mają charakter łagodny i najprawdopodobniej ustępują samoistnie.⁹

Zmniejszona kwasowość soku żołądkowego, spowodowana różnymi czynnikami, w tym inhibitorami pompy protonowej, przyczynia się do zwiększenia liczby bakterii normalnie występujących w przewodzie pokarmowym. Stosowanie leków zobojętniających kwas solny w żołądku może nieznacznie podwyższać ryzyko zakażeń żołądkowo-jelitowych, na przykład bakteriami Salmonella lub Campylobacter.¹⁰

Podczas terapii lekami przeciwwydzielniczymi obserwuje się wzrost stężenia gastryny w surowicy, będący odpowiedzią organizmu na zmniejszenie wydzielania kwasu solnego. Równocześnie dochodzi do zwiększenia stężenia chromograniny A (CgA) na skutek obniżonej kwaśności wewnątrzżołądkowej. Podwyższone stężenie CgA może zakłócać diagnostykę guzów neuroendokrynnych.¹¹

Według dostępnych danych literaturowych, w celu uzyskania wiarygodnych wyników pomiaru stężenia CgA, leczenie inhibitorami pompy protonowej należy przerwać na okres od 5 dni do 2 tygodni przed przeprowadzeniem badania. Pozwala to na powrót podwyższonego w wyniku terapii IPP stężenia CgA do zakresu referencyjnego.¹²

Właściwości farmakodynamiczne u dzieci i młodzieży

Skuteczność omeprazolu została potwierdzona również w populacji pediatrycznej. W niekontrolowanym badaniu z udziałem dzieci w wieku od 1 do 16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku, omeprazol stosowany w dawkach 0,7-1,4 mg/kg mc. przyczynił się do poprawy stanu klinicznego u 90% pacjentów oraz znacząco zmniejszył objawy refluksu.¹³

W innym, pojedynczo zaślepionym badaniu z udziałem dzieci w wieku od 0 do 24 miesięcy z klinicznie zdiagnozowaną chorobą refluksową przełyku, zastosowano omeprazol w dawkach 0,5, 1,0 lub 1,5 mg/kg mc. Niezależnie od zastosowanej dawki, po 8 tygodniach leczenia zaobserwowano 50% redukcję częstości wymiotów i/lub ulewania.¹⁴

Eradykacja H. pylori u dzieci

Randomizowane, podwójnie ślepe badanie kliniczne (badanie Héliot) wykazało skuteczność i bezpieczeństwo omeprazolu stosowanego w skojarzeniu z dwoma antybiotykami (amoksycyliną i klarytromycyną) w leczeniu zakażeń Helicobacter pylori u dzieci w wieku 4 lat i starszych z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Stopień eradykacji H. pylori dla schematu trójskładnikowego (omeprazol + amoksycylina + klarytromycyna) wyniósł 74,2% (23/31 pacjentów), w porównaniu do jedynie 9,4% (3/32 pacjentów) dla schematu dwuskładnikowego (amoksycylina + klarytromycyna).¹⁵

Należy jednak podkreślić, że w badaniu nie wykazano jednoznacznych korzyści klinicznych dotyczących objawów niestrawności. Ponadto, badanie nie dostarcza danych odnośnie stosowania omeprazolu u dzieci poniżej 4. roku życia.¹⁶