Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram, substancja czynna produktu leczniczego Pramatis, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwdepresyjne, a dokładniej selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI). Jest on sklasyfikowany kodem ATC: N06AB10, co identyfikuje jego miejsce w systematyce farmakologicznej.¹

Mechanizm działania

Podstawowy mechanizm działania escytalopramu opiera się na selektywnym hamowaniu wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Substancja ta charakteryzuje się wysokim powinowactwem do głównego miejsca wiążącego transportera serotoninowego. Dodatkowo escytalopram wykazuje zdolność wiązania się z miejscem allosterycznym tego transportera, jednak z tysiąckrotnie mniejszym powinowactwem w porównaniu do miejsca głównego.²

Istotną cechą farmakodynamiczną escytalopramu jest jego wysoka selektywność w stosunku do transportera serotoninowego przy jednoczesnym braku lub bardzo niewielkim powinowactwie do szeregu innych receptorów. Wśród receptorów, z którymi escytalopram wykazuje minimalne oddziaływanie lub nie oddziałuje wcale, znajdują się:

• Receptory serotoninergiczne: 5-HT1A, 5-HT2
• Receptory dopaminergiczne: D1 i D2
• Receptory adrenergiczne: α1, α2 i β
• Receptory histaminowe: H1
• Receptory cholinergiczne typu muskarynowego
• Receptory benzodiazepinowe
• Receptory opioidowe

Ta specyficzność pozwala uznać hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny za jedyny prawdopodobny mechanizm odpowiedzialny za farmakologiczne i kliniczne działanie escytalopramu.³

Wpływ na parametry EKG

W kontrolowanym placebo badaniu EKG z podwójnie ślepą próbą, przeprowadzonym u zdrowych osób, escytalopram wykazał wpływ na odstęp QTc. Po zastosowaniu dawki terapeutycznej 10 mg/dobę zaobserwowano zmianę QTc (po korekcji metodą Fridericia) w stosunku do wartości wyjściowej o 4,3 ms (90% CI 2,2-6,4). Dawki supraterapeutyczne, wynoszące 30 mg/dobę, prowadziły do bardziej znaczącego wydłużenia odstępu QTc, które wynosiło 10,7 ms (90% CI 8,6-12,8).⁴

Skuteczność kliniczna w poszczególnych wskazaniach

Epizody dużej depresji

Skuteczność escytalopramu w leczeniu epizodów dużej depresji została potwierdzona w badaniach klinicznych zarówno krótko-, jak i długoterminowych. W krótkoterminowej perspektywie, obejmującej trzy z czterech 8-tygodniowych badań kontrolowanych placebo z podwójnie ślepą próbą, escytalopram wykazał istotną statystycznie przewagę nad placebo.⁵

W aspekcie długoterminowym przeprowadzono badanie dotyczące zapobiegania nawrotom depresji. W badaniu tym uczestniczyło 274 pacjentów, którzy wykazali pozytywną odpowiedź na leczenie escytalopramem w dawce 10 lub 20 mg na dobę podczas początkowej, 8-tygodniowej otwartej fazy badania. Pacjentów tych przydzielono losowo do dwóch grup: jednej kontynuującej terapię escytalopramem w dotychczasowej dawce oraz drugiej otrzymującej placebo. Okres obserwacji wynosił do 36 tygodni. Wyniki jednoznacznie wskazały, że czas do wystąpienia nawrotu był znacząco dłuższy u pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem w porównaniu z grupą placebo.⁶

Fobia społeczna

Skuteczność escytalopramu w leczeniu fobii społecznej została potwierdzona zarówno w badaniach krótko-, jak i długoterminowych. W trzech krótkoterminowych badaniach, trwających 12 tygodni, escytalopram wykazał istotną przewagę nad placebo. Ponadto, u pacjentów, którzy pozytywnie odpowiedzieli na leczenie, przeprowadzono 6-miesięczne badanie dotyczące zapobiegania nawrotom, które także potwierdziło skuteczność escytalopramu.⁷

Szczególnie istotne wyniki uzyskano w 24-tygodniowym badaniu dotyczącym ustalenia optymalnego dawkowania. Wykazano w nim skuteczność escytalopramu w trzech różnych dawkach: 5 mg, 10 mg i 20 mg, co wskazuje na elastyczność dawkowania w zależności od indywidualnych potrzeb pacjenta.⁸

Zaburzenie lękowe uogólnione

W przypadku zaburzenia lękowego uogólnionego przeprowadzono cztery badania kontrolowane placebo, we wszystkich z nich escytalopram w dawkach 10 mg i 20 mg na dobę okazał się skuteczny.⁹

Pogłębioną analizę przeprowadzono na podstawie danych z trzech badań o podobnym schemacie metodologicznym, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo). Wyniki tej analizy wykazały, że:

Co szczególnie istotne, pozytywne efekty terapeutyczne obserwowano już od pierwszego tygodnia leczenia, co wskazuje na szybki początek działania leku.¹⁰

Długoterminowa skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę została potwierdzona w randomizowanym badaniu trwającym od 24 do 76 tygodni. W badaniu tym uczestniczyło 373 pacjentów, którzy pozytywnie odpowiedzieli na leczenie podczas 12-tygodniowej początkowej, otwartej fazy badania. Wyniki jednoznacznie wykazały utrzymywanie się efektu terapeutycznego w dłuższym okresie.¹¹

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w kilku badaniach klinicznych. W randomizowanym badaniu z podwójnie ślepą próbą, po 12 tygodniach terapii, wykazano istotną różnicę między pacjentami otrzymującymi escytalopram w dawce 20 mg na dobę a grupą placebo. Skuteczność oceniano na podstawie całkowitej punktacji w skali Yale-Brown (Y-BOCS), będącej uznanym narzędziem do pomiaru nasilenia objawów obsesyjno-kompulsyjnych.¹²

Po przedłużeniu badania do 24 tygodni wykazano przewagę escytalopramu zarówno w dawce 10 mg, jak i 20 mg na dobę w porównaniu z placebo, co potwierdza długoterminową skuteczność leku w różnych dawkach.¹³

Dodatkowo przeprowadzono badanie oceniające skuteczność escytalopramu w zapobieganiu nawrotom OCD. W badaniu tym pacjenci, u których uzyskano odpowiedź na escytalopram w trwającej 16 tygodni otwartej fazie badania, zostali zakwalifikowani do 24-tygodniowej, randomizowanej fazy z podwójnie ślepą próbą, z grupą kontrolną otrzymującą placebo. Wyniki jednoznacznie wykazały skuteczność escytalopramu w dawkach dobowych 10 mg i 20 mg w zapobieganiu nawrotom zaburzenia.¹⁴