Mechanizm działania mesalazyny

Mesalazyna (Mesalazinum) stanowi składnik aktywny produktu leczniczego PENTASA 2 g w postaci granulatu o przedłużonym uwalnianiu. Substancja ta należy do grupy farmakoterapeutycznej leków przeciwzapalnych stosowanych w chorobach jelit (kod ATC: A 07 EC 02). Mesalazyna jest aktywnym metabolitem sulfasalazyny, która od wielu lat znajduje zastosowanie w terapii wrzodziejącego zapalenia jelita grubego oraz choroby Crohna.¹

Dane kliniczne wskazują, że skuteczność terapeutyczna mesalazyny, zarówno po podaniu doustnym, jak i doodbytniczym, wynika przede wszystkim z jej miejscowego działania na objęte procesem zapalnym tkanki, a nie z efektów ogólnoustrojowych. Zaobserwowano odwrotną korelację między nasileniem zmian zapalnych u pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego leczonych mesalazyną a stężeniem tej substancji w śluzówce jelita.²

Procesy patofizjologiczne w chorobach zapalnych jelit

W przebiegu chorób zapalnych jelit w zmienionych zapalnie tkankach jelitowych obserwuje się następujące patologiczne procesy:³

• Zwiększona migracja leukocytów do ognisk zapalnych
• Nieprawidłowe wytwarzanie cytokin prozapalnych
• Wzmożona produkcja metabolitów kwasu arachidonowego, ze szczególnym uwzględnieniem leukotrienu B4
• Nasilone wytwarzanie wolnych rodników

Molekularne mechanizmy działania

Dokładny mechanizm działania mesalazyny nie został w pełni poznany, jednak zidentyfikowano kilka ścieżek molekularnych, poprzez które substancja ta wywiera swój efekt terapeutyczny w śluzówce jelita. Do najważniejszych należą:⁴

• Aktywacja izoformy-γ receptorów aktywowanych proliferatorami peroksysomów (PPAR-γ) – receptory te odgrywają kluczową rolę w regulacji procesów zapalnych
• Hamowanie czynnika jądrowego kappa B (NF-κB) – głównego regulatora ekspresji genów kodujących mediatory zapalne

Efekty farmakologiczne

W badaniach in vitro oraz in vivo wykazano, że mesalazyna wywiera następujące działania farmakologiczne:⁵

1. Hamowanie chemotaksji leukocytów – ograniczenie napływu komórek zapalnych do miejsca toczącego się procesu zapalnego
2. Zmniejszenie wytwarzania cytokin – redukcja stężenia mediatorów zapalnych
3. Redukcja produkcji leukotrienów – ograniczenie syntezy prozapalnych pochodnych kwasu arachidonowego
4. Usuwanie wolnych rodników – działanie antyoksydacyjne, ochrona tkanek przed stresem oksydacyjnym

Należy podkreślić, że obecnie nie ma jednoznacznych danych wskazujących, który z powyższych mechanizmów odgrywa dominującą rolę w determinowaniu skuteczności klinicznej mesalazyny.⁶

Potencjalne działanie przeciwnowotworowe

U pacjentów z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego obserwuje się zwiększone ryzyko rozwoju raka jelita grubego (CRC, colorectal cancer). Wyniki badań eksperymentalnych na modelach zwierzęcych oraz analizy biopsji pobranych od pacjentów sugerują, że mesalazyna może odgrywać rolę w zapobieganiu rozwojowi CRC u osób z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.⁷

Działanie to prawdopodobnie wiąże się z desensytyzacją (zmniejszeniem wrażliwości) ścieżek sygnałowych zaangażowanych w rozwój nowotworu jelita grubego w przebiegu wrzodziejącego zapalenia jelita grubego. Co istotne, mesalazyna wpływa zarówno na ścieżki zależne od zapalenia, jak i te niezależne od procesów zapalnych.⁸

Należy jednak podkreślić, że dane z metaanaliz, obejmujących zarówno populacje referencyjne, jak i niereferencyjne, dostarczają niejednoznacznych informacji odnośnie do korzystnego wpływu mesalazyny na ryzyko karcynogenezy związane z wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego. Konieczne są dalsze badania w celu określenia rzeczywistego potencjału przeciwnowotworowego mesalazyny w przewlekłych chorobach zapalnych jelit.⁹

Formulacja produktu leczniczego

Produkt leczniczy PENTASA występuje w postaci granulatu o przedłużonym uwalnianiu, zawierającego 2 g mesalazyny w jednej saszetce. Granulki mają charakterystyczne zabarwienie – od biało-szarego do jasnobrązowego. Ta forma farmaceutyczna zapewnia kontrolowane uwalnianie substancji czynnej na całej długości przewodu pokarmowego, co umożliwia miejscowe działanie przeciwzapalne w objętych procesem chorobowym odcinkach jelita.¹⁰