Przedawkowanie paracetamolu – zagrożenia i konsekwencje

Przedawkowanie paracetamolu stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia i życia pacjenta, wymagające natychmiastowej interwencji medycznej, nawet przy braku widocznych objawów klinicznych. Konsekwencje przedawkowania mogą być dramatyczne i obejmować ciężkie uszkodzenie wątroby, prowadzące potencjalnie do konieczności przeszczepu narządu lub zgonu pacjenta. W literaturze medycznej opisywano również przypadki ostrego zapalenia trzustki powiązanego z zaburzeniami funkcji wątroby (w tym z ostrą niewydolnością wątroby) i zatruciem hepatotoksycznym.¹

Dawki toksyczne paracetamolu

Podanie jednorazowej dawki paracetamolu wynoszącej 5-10 g lub więcej u osoby dorosłej (preparat Paracetamol OLIMP 500 mg to 10-20 tabletek lub więcej) lub dawki 140 mg/kg masy ciała może spowodować poważne konsekwencje zdrowotne. Taka dawka może wywołać martwicę hepatocytów, prowadzącą do całkowitej i nieodwracalnej martwicy miąższu wątroby, a w konsekwencji niewydolności narządu, kwasicy metabolicznej i encefalopatii, co może skutkować śpiączką i zgonem pacjenta.²

Dynamika objawów przedawkowania

Objawy przedawkowania paracetamolu rozwijają się w charakterystycznym schemacie czasowym. Pierwsze symptomy pojawiają się zazwyczaj w ciągu pierwszych 24 godzin od zażycia toksycznej dawki i obejmują dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: nudności, wymioty, jadłowstręt, bladość powłok skórnych, ból brzucha oraz biegunkę.³

W okresie od 12 do 48 godzin od momentu zażycia toksycznej dawki leku obserwuje się charakterystyczne zmiany w parametrach laboratoryjnych, w tym podwyższenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AspAT, AlAT), dehydrogenazy mleczanowej, stężenia bilirubiny oraz wydłużenie czasu protrombinowego, związane ze zmniejszeniem stężenia protrombiny.⁴

Kliniczne objawy uszkodzenia wątroby zazwyczaj pojawiają się po raz pierwszy po około 2 dniach, osiągając maksymalne nasilenie między 4. a 6. dniem od przedawkowania. Warto podkreślić, że nawet w przypadkach, gdy nie dojdzie do ciężkiego uszkodzenia wątroby, może rozwinąć się ostra niewydolność nerek z martwicą kanalików nerkowych.⁵

Postępowanie w przypadku przedawkowania

W przypadku przedawkowania paracetamolu kluczowe znaczenie ma szybkie wdrożenie odpowiedniego postępowania terapeutycznego. Protokół postępowania obejmuje:⁶

1. Natychmiastowy transport pacjenta do szpitala
2. Pobranie próbki krwi do oznaczenia stężenia paracetamolu w osoczu
3. Wdrożenie działań zależnych od czasu, jaki upłynął od przyjęcia ostatniej dawki leku oraz stanu klinicznego pacjenta:
   • Płukanie żołądka
   • Podanie węgla aktywnego, szczególnie w ciągu 1-2 godzin od przedawkowania (istotne zwłaszcza gdy nie można szybko wdrożyć leczenia N-acetylocysteiną)
   • Dożylne podanie antidotum – N-acetylocysteiny (zalecane w ciężkich zatruciach) – tak szybko, jak to możliwe, optymalnie w ciągu pierwszych 8 godzin od przedawkowania
   • Wdrożenie leczenia objawowego

⁷

W większości przypadków, przy odpowiednim leczeniu, wartości aminotransferaz wątrobowych normalizują się w ciągu 1-2 tygodni, z pełnym przywróceniem funkcji wątroby. Należy jednak pamiętać, że w rzadkich przypadkach konieczne może być rozważenie przeszczepu wątroby.⁸

Tabela objawów przedawkowania

Należy podkreślić, że w przypadku przedawkowania paracetamolu natychmiastowa interwencja medyczna jest konieczna nawet przy braku objawów, a wczesne wdrożenie leczenia specyficznym antidotum – N-acetylocysteiną – może uratować życie pacjenta i zapobiec nieodwracalnym skutkom zdrowotnym.⁹