Właściwości farmakodynamiczne

Paliperydon, substancja czynna leku Paliperidone Teva, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, w podgrupie innych leków przeciwpsychotycznych i jest sklasyfikowany kodem ATC: N05AX13. Lek zawiera mieszaninę racemiczną (+)- i (-)-paliperydonu, których aktywność farmakologiczna jest podobna zarówno pod względem jakościowym, jak i ilościowym.¹

Mechanizm działania

Paliperydon charakteryzuje się selektywnym działaniem blokującym na monoaminy, co odróżnia go od klasycznych neuroleptyków. Wykazuje on silne powinowactwo do receptorów serotoninergicznych 5-HT2 oraz dopaminergicznych D2. Dodatkowo blokuje receptory alfa 1-adrenergiczne, a w nieco mniejszym stopniu receptory H1-histaminergiczne i alfa 2-adrenergiczne.²

Istotną cechą paliperydonu jest brak powinowactwa do receptorów cholinergicznych. Mimo że paliperydon jest silnym antagonistą receptorów D2, co uważa się za mechanizm łagodzący objawy wytwórcze schizofrenii, to w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami rzadziej wywołuje stany kataleptyczne i w mniejszym stopniu hamuje funkcje motoryczne. Dodatkowo, dzięki dominującemu antagonizmowi wobec receptorów serotoninowych w ośrodkowym układzie nerwowym, paliperydon może wykazywać mniejszą skłonność do wywoływania pozapiramidowych działań niepożądanych.³

Skuteczność kliniczna

Leczenie nawrotu schizofrenii

Skuteczność paliperydonu w leczeniu nawrotu schizofrenii została udokumentowana w czterech randomizowanych, podwójnie zaślepionych badaniach klinicznych kontrolowanych placebo przeprowadzonych na dorosłych, hospitalizowanych pacjentach spełniających kryteria DSM-IV dla schizofrenii. Badania obejmowały:⁴

• Jedno badanie trwające 9 tygodni
• Trzy badania trwające 13 tygodni

W protokołach badań stałą dawkę paliperydonu podawano w dniach 1., 8. i 36. w badaniu 9-tygodniowym, a w badaniach 13-tygodniowych dodatkowo w dniu 64. Co istotne, podczas tych badań w leczeniu nawrotu schizofrenii nie było konieczności stosowania dodatkowych doustnych leków przeciwpsychotycznych.⁵

Narzędzia oceny skuteczności

Pierwszorzędowym punktem końcowym w badaniach była zmiana całkowitej punktacji w skali objawów pozytywnych i negatywnych (PANSS – Positive and Negative Syndrome Scale). PANSS jest uznanym, wielopozycyjnym narzędziem oceny składającym się z pięciu czynników służących do oceny:⁶

• Objawów pozytywnych
• Objawów negatywnych
• Dezorganizacji myślenia
• Niekontrolowanej wrogości/podniecenia
• Lęku/depresji

Dodatkowo, funkcjonowanie pacjentów oceniano za pomocą skali funkcjonowania indywidualnego i społecznego (PSP – Personal and Social Performance). Jest to uznana skala kliniczna służąca do określania funkcjonowania pacjenta w czterech kluczowych obszarach:⁷

• Aktywności użyteczne społecznie (praca i nauka)
• Związki osobiste i społeczne
• Dbałość o higienę osobistą
• Zachowania agresywne i zakłócające porządek

Wyniki badań klinicznych

W badaniu trwającym 13 tygodni (n = 636) porównano trzy ustalone dawki paliperydonu z placebo. Schemat podawania obejmował początkowe wstrzyknięcie do mięśnia naramiennego w dawce 150 mg, a następnie trzy dawki podane do mięśnia pośladkowego lub naramiennego w schematach: 25 mg/4 tygodnie, 100 mg/4 tygodnie lub 150 mg/4 tygodnie.⁸

Wyniki tego badania wykazały, że:

• Wszystkie trzy dawki paliperydonu wykazały działanie lepsze od placebo w poprawie całkowitej punktacji w skali PANSS
• Grupy leczone dawkami 100 mg/4 tygodnie oraz 150 mg/4 tygodnie wykazały statystyczną przewagę nad placebo w punktacji skali PSP
• Dawka 25 mg/4 tygodnie nie wykazała statystycznej przewagi nad placebo w skali PSP

Wyniki te potwierdzają skuteczność paliperydonu przez cały okres leczenia, z poprawą punktacji w skali PANSS widoczną już od 4. dnia terapii. Do 8. dnia zaobserwowano wyraźne rozróżnienie wyników pomiędzy grupami otrzymującymi paliperydon w dawkach 25 mg i 150 mg w porównaniu do grupy placebo.⁹

Dodatkowe badania

Przeprowadzono również inne badania, które dostarczyły statystycznie istotnych wyników przemawiających na korzyść paliperydonu we wszystkich badanych dawkach, z wyjątkiem dawki 50 mg w jednym badaniu.¹⁰

Kompleksowe wyniki badań klinicznych potwierdzają, że paliperydon jest skutecznym lekiem przeciwpsychotycznym w leczeniu schizofrenii, zapewniającym zarówno poprawę w zakresie objawów klinicznych mierzonych skalą PANSS, jak i funkcjonowania pacjenta ocenianego skalą PSP. Skuteczność ta widoczna jest już w początkowych dniach terapii i utrzymuje się przez cały okres leczenia, co ma istotne znaczenie w zapobieganiu nawrotom choroby.