Właściwości farmakodynamiczne tapentadolu

Tapentadol, substancja czynna produktu leczniczego Palexia retard, należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwbólowe, opioidy, inne opioidy (kod ATC: N02AX06). Jest to silnie działająca substancja przeciwbólowa, której mechanizm działania opiera się na dwóch głównych właściwościach farmakodynamicznych: działaniu jako agonista receptora opioidowego µ oraz dodatkowym hamowaniu wychwytu zwrotnego noradrenaliny. Istotną cechą tapentadolu jest wywoływanie działania przeciwbólowego bezpośrednio, bez konieczności udziału aktywnych farmakologicznie metabolitów.¹

Skuteczność przedkliniczna i kliniczna

W badaniach przedklinicznych wykazano skuteczność tapentadolu w różnych modelach bólu, w tym:

• Bólu nocyceptywnego – wywołanego przez bezpośrednią stymulację receptorów bólowych
• Bólu neuropatycznego – związanego z uszkodzeniem lub dysfunkcją układu nerwowego
• Bólu trzewnego – pochodzącego z narządów wewnętrznych
• Bólu zapalnego – towarzyszącego procesom zapalnym

Skuteczność kliniczna została potwierdzona w badaniach z użyciem tapentadolu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu w leczeniu:²

• Bólu nienowotworowego nocyceptywnego – gdzie percepcja bólu wynika z bezpośredniej aktywacji receptorów bólowych
• Przewlekłego bólu neuropatycznego – powstającego w wyniku uszkodzenia lub dysfunkcji nerwów
• Przewlekłego bólu nowotworowego – związanego z chorobą nowotworową

Badania kliniczne w różnych typach bólu

Specyficzne badania kliniczne wykazały istotną skuteczność tapentadolu w różnych zespołach bólowych:

Ból związany z chorobą zwyrodnieniową oraz przewlekły ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej – w tych wskazaniach działanie przeciwbólowe tapentadolu było porównywalne do silnego opioidu stosowanego jako komparator, co potwierdza jego wysoką skuteczność w bólu o charakterze nocyceptywnym.³

Bolesna obwodowa neuropatia cukrzycowa – tapentadol wykazywał działanie przeciwbólowe istotnie różniące się od placebo, co potwierdza skuteczność leku w leczeniu bólu neuropatycznego.⁴

Wpływ na układ krążenia

Dokładne badania oceniające wpływ tapentadolu na parametry elektrofizjologiczne serca wykazały brak istotnego wpływu na odstęp QT, nawet przy zastosowaniu wielokrotnych dawek terapeutycznych oraz dawek znacznie przekraczających zakres terapeutyczny. Ponadto, nie zaobserwowano istotnego wpływu tapentadolu na inne parametry elektrokardiograficzne, takie jak:⁵

• Częstotliwość rytmu serca
• Odcinek PR
• Zespół QRS
• Morfologię fali T i U

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Rozszerzenie wskazania dla tapentadolu na populację pediatryczną w wieku powyżej 6 lat zostało oparte na podejściu ekstrapolacji dopasowania ekspozycji, wykorzystującym symulacje modelu farmakokinetyki populacyjnej (popPK). Badania wykazały, że przy zastosowaniu zalecanych dawek u dzieci, osiągana jest ekspozycja na tapentadol porównywalna do tej obserwowanej u dorosłych pacjentów, co uzasadnia stosowanie leku w tej grupie wiekowej.⁶

Przeprowadzono randomizowane, aktywnie kontrolowane, otwarte badanie typu non-inferiority (KF5503/66) z udziałem 69 dzieci w wieku od 6 do mniej niż 18 lat, cierpiących na silny ból wymagający terapii opioidowej przez co najmniej 14 dni. W badaniu 45 dzieci zostało losowo przydzielonych do grupy otrzymującej tapentadol o przedłużonym uwalnianiu (PR). Zastosowano dawkowanie zależne od masy ciała, w zakresie od 25 mg do 250 mg tapentadolu PR dwa razy na dobę lub równoważne dawki leku porównawczego przez 14-dniowy okres leczenia.⁷

Profil bezpieczeństwa tapentadolu PR u dzieci był porównywalny z profilem leku porównawczego oraz podobny do profilu bezpieczeństwa obserwowanego u dorosłych pacjentów otrzymujących tapentadol PR. Długoterminowe utrzymanie profilu bezpieczeństwa zostało potwierdzone u 9 dzieci podczas otwartego okresu przedłużenia badania, trwającego do jednego roku.⁸

Dane po wprowadzeniu leku na rynek

Po wprowadzeniu tapentadolu do obrotu, przeprowadzono dwa dodatkowe badania kliniczne w celu uzyskania danych dotyczących skuteczności i bezpieczeństwa w praktyce klinicznej:⁹

1. Badanie KF 5503/58 – wieloośrodkowe, randomizowane badanie z podwójną ślepą próbą u pacjentów cierpiących na ból okolicy lędźwiowo-krzyżowej z komponentą neuropatyczną. W badaniu tym porównano redukcję bólu o średniej intensywności w grupie pacjentów stosujących sam tapentadol w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu oraz w grupie pacjentów otrzymujących kombinację tapentadolu o przedłużonym uwalnianiu z pregabaliną o natychmiastowym uwalnianiu.¹⁰
2. Badanie KF 5503/60 – otwarte, wieloośrodkowe, randomizowane badanie u pacjentów z ostrym, przewlekłym bólem okolicy lędźwiowo-krzyżowej z komponentą neuropatyczną. W badaniu tym wykazano, że stosowanie tapentadolu w postaci tabletek o przedłużonym uwalnianiu wiązało się z istotną klinicznie redukcją intensywności bólu o średnim nasileniu.¹¹