Specjalne ostrzeżenia i środki ostrożności dotyczące stosowania leku Olanzin

Podczas stosowania olanzapiny (substancji czynnej leku Olanzin), poprawa stanu klinicznego pacjenta może nastąpić po kilku dniach lub tygodniach. W tym czasie konieczne jest dokładne monitorowanie stanu pacjentów w celu oceny skuteczności terapii oraz wczesnego wykrycia potencjalnych działań niepożądanych.¹

Psychoza i (lub) zaburzenia zachowania spowodowane otępieniem

Nie zaleca się stosowania olanzapiny u pacjentów z objawami psychozy i (lub) zaburzeniami zachowania spowodowanymi otępieniem ze względu na zwiększoną śmiertelność oraz ryzyko incydentów naczyniowo-mózgowych. Badania kliniczne kontrolowane placebo (trwające 6-12 tygodni) u pacjentów w podeszłym wieku (średnia wieku 78 lat) wykazały dwukrotnie wyższą częstość zgonów u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu z grupą otrzymującą placebo (3,5% wobec 1,5%).²

Zwiększona śmiertelność nie była związana z dawką olanzapiny (średnia dawka dobowa 4,4 mg) ani czasem trwania leczenia. Czynniki ryzyka predysponujące do zwiększonej śmiertelności w tej grupie pacjentów to:

• wiek powyżej 65 lat
• dysfagia
• sedacja
• niedożywienie i odwodnienie
• choroby płuc (np. zapalenie płuc z aspiracją lub bez aspiracji)
• jednoczesne stosowanie benzodiazepin

Niezależnie od obecności tych czynników ryzyka, częstość zgonów była większa u pacjentów leczonych olanzapiną niż w grupie placebo.³

W tych samych badaniach klinicznych odnotowano trzykrotnie większą częstość występowania zdarzeń naczyniowo-mózgowych (np. udar, przemijający napad niedokrwienny), w tym przypadków śmiertelnych, u pacjentów leczonych olanzapiną w porównaniu z grupą placebo (1,3% wobec 0,4%). Zidentyfikowane czynniki ryzyka wystąpienia zdarzeń naczyniowo-mózgowych w związku z leczeniem olanzapiną to wiek powyżej 75 lat oraz otępienie naczyniowe lub mieszane.⁴

Choroba Parkinsona

Nie zaleca się stosowania olanzapiny w leczeniu psychozy wywołanej przyjmowaniem agonistów dopaminy u pacjentów z chorobą Parkinsona. W badaniach klinicznych bardzo często zgłaszano nasilenie objawów parkinsonizmu i omamy, występujące z większą częstością niż w przypadku stosowania placebo. Olanzapina nie wykazywała większej skuteczności niż placebo w leczeniu objawów psychotycznych w tej grupie pacjentów.⁵

Podczas prowadzonych badań wymagano, aby stan pacjentów był stabilny przy przyjmowaniu najmniejszej skutecznej dawki leków przeciw parkinsonizmowi (agonistów dopaminy), a także aby przez cały czas badania przyjmowali oni te same leki przeciw parkinsonizmowi w stałych dawkach. Olanzapinę podawano początkowo w dawce 2,5 mg na dobę, a następnie zwiększano – według decyzji badacza – maksymalnie do 15 mg na dobę.⁶

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN)

Złośliwy zespół neuroleptyczny (ZZN) jest stanem potencjalnie zagrażającym życiu, związanym z przyjmowaniem leków przeciwpsychotycznych. Rzadkie przypadki ZZN zgłaszano również podczas stosowania olanzapiny. Kliniczne objawy ZZN obejmują:⁷

• bardzo wysoką gorączkę
• sztywność mięśni
• zaburzenia świadomości
• objawy niestabilności autonomicznego układu nerwowego (niemiarowe tętno lub wahania ciśnienia tętniczego krwi, tachykardia, obfite pocenie się i zaburzenia rytmu serca)

Dodatkowo może wystąpić zwiększenie aktywności fosfokinazy kreatyninowej, mioglobinuria (rabdomioliza) oraz ostra niewydolność nerek. W przypadku wystąpienia objawów podmiotowych i przedmiotowych wskazujących na ZZN lub wysokiej gorączki bez ustalonej przyczyny, a bez innych klinicznych objawów ZZN, należy odstawić wszystkie leki przeciwpsychotyczne, w tym olanzapinę.⁸

Hiperglikemia i cukrzyca

Niezbyt często zgłaszano przypadki hiperglikemii i (lub) rozwoju albo nasilenia objawów cukrzycy z występującą sporadycznie kwasicą ketonową lub śpiączką, w tym kilka przypadków śmiertelnych. W niektórych przypadkach odnotowano uprzednie zwiększenie masy ciała, co może być czynnikiem predysponującym.⁹

Zaleca się odpowiednie monitorowanie stanu klinicznego zgodnie z przyjętymi wytycznymi dotyczącymi leczenia przeciwpsychotycznego, obejmujące:

• pomiar stężenia glukozy we krwi przed rozpoczęciem leczenia
• kontrolę po 12 tygodniach od rozpoczęcia leczenia olanzapiną
• następnie badania kontrolne raz na rok

Pacjentów otrzymujących jakikolwiek lek przeciwpsychotyczny, w tym olanzapinę, należy obserwować pod kątem objawów hiperglikemii (takich jak nadmierne pragnienie, nadmierne wydalanie moczu, nadmierne łaknienie i osłabienie). Pacjentów z cukrzycą lub czynnikami ryzyka predysponującymi do cukrzycy należy regularnie badać, aby wykryć pogorszenie kontroli glikemii.¹⁰

Zaleca się systematyczne kontrolowanie masy ciała:

• przed rozpoczęciem leczenia
• 4, 8 i 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną
• następnie raz na kwartał

¹¹

Zmiany stężenia lipidów

W badaniach klinicznych kontrolowanych placebo u pacjentów leczonych olanzapiną obserwowano niepożądane zmiany w stężeniu lipidów. W przypadku wystąpienia takich zmian należy zastosować odpowiednie leczenie, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami przemiany lipidów oraz u osób, u których występują czynniki ryzyka rozwoju takich zaburzeń.¹²

U pacjentów otrzymujących jakikolwiek lek przeciwpsychotyczny, w tym olanzapinę, należy regularnie kontrolować stężenie lipidów zgodnie z przyjętymi wytycznymi:

• przed rozpoczęciem leczenia
• 12 tygodni po rozpoczęciu leczenia olanzapiną
• następnie co 5 lat

¹³

Aktywność antycholinergiczna

Choć wykazano aktywność antycholinergiczną olanzapiny in vitro, doświadczenia z badań klinicznych ujawniły małą częstość występowania objawów z nią związanych. Jednakże, ze względu na ograniczone doświadczenie kliniczne u pacjentów ze współistniejącymi chorobami, należy zachować ostrożność przepisując lek osobom z:¹⁴

• przerostem gruczołu krokowego
• niedrożnością porażenną jelit
• podobnymi schorzeniami

Czynność wątroby

Często obserwowano przejściowe i bezobjawowe zwiększenie aktywności aminotransferaz wątrobowych (AlAT, AspAT), zwłaszcza w początkowym etapie leczenia. Należy zachować ostrożność i przeprowadzić badania kontrolne u pacjentów:¹⁵

• ze zwiększoną aktywnością AlAT i (lub) AspAT
• z objawami podmiotowymi i przedmiotowymi niewydolności wątroby
• z uprzednio stwierdzoną ograniczoną czynnościową rezerwą wątrobową
• stosujących produkty lecznicze o potencjalnym działaniu hepatotoksycznym

W przypadku stwierdzenia zapalenia wątroby (w tym wątrobokomórkowego i cholestatycznego uszkodzenia wątroby oraz mieszanej postaci uszkodzenia wątroby) należy przerwać leczenie olanzapiną.¹⁶

Neutropenia

Należy zachować ostrożność u pacjentów:¹⁷

• u których stwierdza się z jakiejkolwiek przyczyny małą liczbę leukocytów i (lub) granulocytów obojętnochłonnych
• przyjmujących leki, które mogą wywoływać neutropenię
• z zahamowaniem czynności i (lub) toksycznym uszkodzeniem szpiku indukowanym przez leki w wywiadzie
• z zahamowaniem czynności szpiku spowodowanym przez współistniejącą chorobę, radioterapię bądź chemioterapię
• z hipereozynofilią lub chorobą mieloproliferacyjną

U pacjentów leczonych jednocześnie olanzapiną i walproinianem często zgłaszano neutropenię.¹⁸

Przerwanie leczenia

Rzadko (≥0,01% do <0,1%), w przypadku nagłego przerwania stosowania olanzapiny, zgłaszano wystąpienie ostrych objawów, takich jak:¹⁹

• pocenie się
• bezsenność
• drżenie
• lęk
• nudności lub wymioty

Odstęp QT

W badaniach klinicznych obserwowano niezbyt często (0,1%-1%) występowanie klinicznie istotnego wydłużenia odstępu QTc u osób leczonych olanzapiną (skorygowane wg wzoru Fridericia [QTcF] ≥500 milisekund [ms] w każdym momencie po rozpoczęciu badania, dla pacjentów z odstępem QTcF<500 ms przed rozpoczęciem badania) bez istotnej różnicy częstości występowania zdarzeń niepożądanych ze strony serca w porównaniu z placebo.²⁰

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę z innymi produktami leczniczymi wydłużającymi odstęp QTc, zwłaszcza u:²¹

• pacjentów w podeszłym wieku
• pacjentów z wrodzonym zespołem wydłużonego odstępu QT
• pacjentów z zastoinową niewydolnością serca
• pacjentów z przerostem mięśnia sercowego
• pacjentów z hipokaliemią lub hipomagnezemią

Zakrzep z zatorami

Podczas leczenia olanzapiną niezbyt często (≥ 0,1% i < 1%) zgłaszano przejściowe występowanie zakrzepu z zatorami w układzie żylnym. Związek przyczynowy pomiędzy pojawiającymi się zakrzepami z zatorami w układzie żylnym a leczeniem olanzapiną nie został ustalony.²²

Jednakże, ponieważ u pacjentów ze schizofrenią często występują czynniki ryzyka zakrzepu z zatorami w układzie żylnym, należy zidentyfikować wszystkie możliwe czynniki ryzyka (np. unieruchomienie pacjentów) i podjąć odpowiednie działania prewencyjne.²³

Ogólna aktywność ośrodkowego układu nerwowego

Ponieważ olanzapina działa przede wszystkim na ośrodkowy układ nerwowy, należy zachować ostrożność stosując ją jednocześnie z innymi produktami leczniczymi o działaniu ośrodkowym oraz z alkoholem. Ze względu na działanie antagonistyczne wobec dopaminy in vitro, olanzapina może antagonizować działanie bezpośrednich i pośrednich agonistów dopaminy.²⁴

Napady drgawek

Należy zachować ostrożność stosując olanzapinę u pacjentów z napadami drgawek w wywiadzie lub poddanych czynnikom obniżającym próg drgawkowy. Niezbyt często zgłaszano napady drgawek u pacjentów leczonych olanzapiną. W większości tych przypadków zgłaszano w wywiadzie napady drgawek lub czynniki zwiększające ryzyko ich wystąpienia.²⁵

Późne dyskinezy

W badaniach porównawczych trwających 1 rok lub krócej, stosowanie olanzapiny związane było z istotnie statystycznie mniejszą częstością występowania późnych dyskinez. Ryzyko wystąpienia późnych dyskinez zwiększa się wraz z czasem trwania leczenia, dlatego jeżeli u pacjenta przyjmującego olanzapinę wystąpią objawy podmiotowe i przedmiotowe wskazujące na późne dyskinezy, należy rozważyć zmniejszenie dawki lub odstawienie leku.²⁶

Należy pamiętać, że po odstawieniu leku objawy te mogą przejściowo ulec zaostrzeniu lub dopiero wystąpić.²⁷

Niedociśnienie ortostatyczne

W trakcie badań klinicznych u pacjentów w wieku podeszłym leczonych olanzapiną obserwowano niezbyt częste przypadki hipotonii ortostatycznej. Zaleca się okresowe pomiary ciśnienia tętniczego u pacjentów w wieku powyżej 65 lat.²⁸

Nagły zgon sercowy

Po wprowadzeniu produktu do obrotu zgłaszano występowanie nagłych zgonów sercowych u pacjentów stosujących olanzapinę. W retrospektywnym, obserwacyjnym, kohortowym badaniu ryzyko nagłego zgonu sercowego u pacjentów leczonych olanzapiną było około dwa razy większe niż u pacjentów niestosujących leków przeciwpsychotycznych. W badaniu tym wykazano porównywalne ryzyko nagłego zgonu sercowego w przypadku stosowania olanzapiny i innych atypowych leków przeciwpsychotycznych uwzględnionych w analizie zbiorczej.²⁹

Dzieci i młodzież

Olanzapina nie jest wskazana do stosowania w leczeniu dzieci i młodzieży. W badaniach z udziałem pacjentów w wieku od 13 do 17 lat występowały różne działania niepożądane, w tym zwiększenie masy ciała, zmiana parametrów metabolicznych i zwiększenie stężenia prolaktyny.³⁰