Właściwości farmakodynamiczne escytalopramu

Escytalopram należy do grupy farmakoterapeutycznej określanej jako leki przeciwdepresyjne, selektywne inhibitory wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI), sklasyfikowany kodem ATC: N06AB10. Substancja ta wykazuje złożone działanie farmakodynamiczne, które determinuje jego zastosowanie kliniczne w leczeniu zaburzeń psychicznych.¹

Mechanizm działania

Podstawowym mechanizmem działania escytalopramu jest selektywne hamowanie wychwytu zwrotnego serotoniny (5-HT). Substancja charakteryzuje się dużym powinowactwem do pierwotnego miejsca wiązania na transporterze serotoniny. Dodatkowo wykazuje zdolność wiązania z allosterycznym miejscem tego transportera, jednak z powinowactwem około 1000 razy mniejszym niż do miejsca pierwotnego. Warto podkreślić, że hamowanie wychwytu zwrotnego 5-HT stanowi jedyny prawdopodobny mechanizm farmakologiczny wyjaśniający działanie kliniczne escytalopramu.²

Co istotne z punktu widzenia profilu bezpieczeństwa, escytalopram nie wykazuje istotnego powinowactwa lub wykazuje jedynie minimalne powinowactwo do szeregu innych receptorów, w tym:³

• Receptorów serotoninergicznych – 5-HT1A, 5-HT2
• Receptorów dopaminergicznych – DA D1 i D2
• Receptorów adrenergicznych – α1, α2 i β
• Receptorów histaminowych – H1
• Receptorów muskarynowych cholinergicznych
• Receptorów benzodiazepinowych
• Receptorów opioidowych

Wpływ na odstęp QT

W aspekcie działania farmakodynamicznego szczególnie istotne są badania oceniające wpływ escytalopramu na parametry elektrokardiograficzne. W podwójnie zaślepionym, kontrolowanym placebo badaniu EKG przeprowadzonym na zdrowych ochotnikach, zaobserwowano zależne od dawki wydłużenie odstępu QT. Po zastosowaniu dawki 10 mg na dobę zmiana odstępu QT w stosunku do stanu wyjściowego (z zastosowaniem korekty metodą Fridericia) wyniosła 4,3 milisekundy (90% CI: 2,2-6,4). Natomiast po podaniu dawki 30 mg na dobę obserwowano wydłużenie o 10,7 milisekund (90% CI: 8,6-12,8).⁴

Skuteczność kliniczna escytalopramu

Duże epizody depresyjne

Badania krótkoterminowe: Skuteczność escytalopramu w leczeniu dużych epizodów depresyjnych została potwierdzona w trzech z czterech krótkoterminowych (8-tygodniowych) badań klinicznych z podwójnie ślepą próbą, kontrolowanych placebo.⁵

Profilaktyka nawrotów: W długoterminowym badaniu dotyczącym profilaktyki nawrotów uczestniczyło 274 pacjentów, którzy wcześniej wykazali pozytywną odpowiedź na leczenie escytalopramem (w dawce 10 mg lub 20 mg na dobę) w 8-tygodniowej fazie otwartej. Następnie zostali oni losowo przydzieleni do kontynuacji terapii escytalopramem w tej samej dawce lub do otrzymywania placebo przez okres do 36 tygodni. Wyniki badania wykazały, że u pacjentów kontynuujących leczenie escytalopramem czas do nawrotu choroby był znacząco dłuższy w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo.⁶

Zespół lęku społecznego

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zespołu lęku społecznego została potwierdzona zarówno w trzech krótkoterminowych badaniach klinicznych trwających 12 tygodni, jak i w 6-miesięcznym badaniu dotyczącym zapobiegania nawrotom u pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli na leczenie.⁷

Dodatkowo przeprowadzono 24-tygodniowe badanie mające na celu ustalenie optymalnego sposobu dawkowania, które wykazało skuteczność escytalopramu w trzech różnych dawkach: 5 mg, 10 mg i 20 mg na dobę.⁸

Zaburzenia lękowe uogólnione

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzeń lękowych uogólnionych została udowodniona we wszystkich czterech przeprowadzonych badaniach kontrolowanych placebo, przy zastosowaniu dawek 10 mg i 20 mg na dobę.⁹

Zbiorcza analiza wyników z trzech podobnych badań, obejmujących łącznie 840 pacjentów (421 leczonych escytalopramem i 419 otrzymujących placebo), wykazała, że:¹⁰

• Odpowiedź na leczenie uzyskano u 47,5% pacjentów przyjmujących escytalopram, w porównaniu do 28,9% pacjentów otrzymujących placebo
• Remisję osiągnięto u 37,1% pacjentów leczonych escytalopramem i u 20,8% pacjentów z grupy placebo
• Efekt terapeutyczny był obserwowany już od pierwszego tygodnia leczenia

Długotrwała skuteczność escytalopramu w dawce 20 mg na dobę została potwierdzona w randomizowanym badaniu oceniającym utrzymywanie się efektu terapeutycznego przez okres od 24 do 76 tygodni. Badanie przeprowadzono na grupie 373 pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli na leczenie podczas 12-tygodniowej fazy otwartej.¹¹

Zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne

Skuteczność escytalopramu w leczeniu zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego (OCD) została potwierdzona w randomizowanym badaniu klinicznym z zastosowaniem podwójnie ślepej próby. Po 12 tygodniach leczenia pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 20 mg na dobę uzyskali istotnie lepsze wyniki w skali Y-BOCS (skala oceny nasilenia objawów obsesyjno-kompulsyjnych Yale-Brown) w porównaniu do grupy otrzymującej placebo.¹²

Przedłużone badanie wykazało, że po 24 tygodniach leczenia zarówno pacjenci otrzymujący escytalopram w dawce 10 mg na dobę, jak i 20 mg na dobę, osiągnęli lepsze wyniki w porównaniu do pacjentów otrzymujących placebo.¹³

Zdolność escytalopramu do zapobiegania nawrotom zaburzenia obsesyjno-kompulsyjnego została potwierdzona dla dawek 10 mg i 20 mg na dobę w randomizowanym, kontrolowanym placebo badaniu z podwójnie ślepą próbą, trwającym 24 tygodnie. Do tej fazy badania zakwalifikowano pacjentów, którzy wcześniej odpowiedzieli na leczenie escytalopramem w 16-tygodniowej fazie otwartej.¹⁴