Właściwości farmakodynamiczne
Montelukast Teva 5 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Montelukast Teva

Montelukast Teva należy do grupy farmakoterapeutycznej antagonistów receptorów leukotrienowych (kod ATC: R03D C03). Lek ten wykazuje specyficzne działanie przeciwzapalne w drogach oddechowych, które stanowi podstawę jego zastosowania klinicznego w terapii astmy oskrzelowej.¹

Mechanizm działania

Leukotrieny cysteinylowe (LTC4, LTD4, LTE4) stanowią grupę eikozanoidów o silnym działaniu zapalnym, które są uwalniane z różnych komórek, w tym z komórek tucznych i eozynofilów. Pełnią one rolę istotnych mediatorów w patogenezie astmy, wiążąc się z receptorami leukotrienów cysteinylowych (CysLT) znajdującymi się w drogach oddechowych człowieka. Aktywacja tych receptorów prowadzi do szeregu reakcji w drogach oddechowych, takich jak:²

• skurcz oskrzeli
• wzmożone wydzielanie śluzu
• zwiększona przepuszczalność naczyń krwionośnych
• nasilona migracja granulocytów kwasochłonnych do miejsca zapalenia

Montelukast jest substancją, która po podaniu doustnym wykazuje wysokie powinowactwo i selektywność w stosunku do receptora CysLT1. Badania kliniczne potwierdziły, że już w dawce 5 mg montelukast skutecznie zapobiega skurczowi oskrzeli wywołanemu inhalacją LTD4. Efekt bronchodylatacyjny (rozszerzający oskrzela) obserwowany jest stosunkowo szybko – w ciągu dwóch godzin od doustnego podania preparatu. Co istotne, działanie rozszerzające oskrzela wywoływane przez montelukast wzmacnia podobny efekt wywoływany przez β-agonistów, co stanowi podstawę do potencjalnego stosowania tych leków w terapii skojarzonej.³

Działanie przeciwzapalne

Leczenie montelukastem wykazuje hamujący wpływ zarówno na wczesną, jak i późną fazę reakcji skurczowej oskrzeli po ekspozycji na alergen. Wpływ przeciwzapalny montelukastu manifestuje się zmniejszeniem liczby eozynofilów we krwi obwodowej, co zostało potwierdzone zarówno u pacjentów dorosłych, jak i u dzieci. Dodatkowe badania wykazały, że lek znacząco redukuje liczbę eozynofilów również bezpośrednio w drogach oddechowych, co potwierdziły analizy plwociny. Ta redukcja liczby eozynofilów koreluje z kliniczną poprawą kontroli astmy u pacjentów w wieku od 2 do 14 lat oraz u dorosłych.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność u pacjentów dorosłych

Badania kliniczne przeprowadzone z udziałem pacjentów dorosłych wykazały, że montelukast w dawce 10 mg przyjmowany raz na dobę, w porównaniu z placebo, powoduje:⁵

• znaczącą poprawę natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej (FEV1) mierzonej w godzinach porannych (zmiana o 10,4% w porównaniu ze zmianą o 2,7% w grupie placebo względem wartości początkowej)
• poprawę porannego szczytowego przepływu wydechowego (PEFR) o 24,5 l/min wobec zaledwie 3,3 l/min w grupie placebo
• wyraźne zmniejszenie całkowitego zużycia β-agonistów o 26,1% w porównaniu z redukcją jedynie o 4,6% w grupie placebo

Pacjenci leczeni montelukastem zgłaszali także istotne zmniejszenie nasilenia zarówno dziennych, jak i nocnych objawów astmatycznych w porównaniu z grupą otrzymującą placebo.⁶

Terapia skojarzona z wziewnymi kortykosteroidami

Badania przeprowadzone u dorosłych pacjentów potwierdziły, że montelukast stosowany w skojarzeniu z wziewnymi kortykosteroidami przynosi dodatkowe korzyści kliniczne. Przy jednoczesnym stosowaniu montelukastu z wziewnym beklametazonem zaobserwowano:⁷

• zwiększenie FEV1 o 5,43% w porównaniu ze wzrostem jedynie o 1,04% podczas monoterapii beklametazonem
• zmniejszenie zużycia β-agonistów o 8,70% wobec wzrostu o 2,64% w grupie przyjmującej wyłącznie beklometazon

Porównując skuteczność montelukastu z wziewnym beklometazonem (200 μg dwa razy na dobę podawanym przez dozownik ciśnieniowy z komorą inhalacyjną), zaobserwowano szybszy początek działania montelukastu, choć w 12-tygodniowym okresie badania beklometazon zapewniał większą średnią skuteczność terapeutyczną. Odnotowano następujące zmiany parametrów względem wartości początkowych:⁸

• FEV1: wzrost o 7,49% dla montelukastu i 13,3% dla beklometazonu
• Zużycie β-agonistów: redukcja o 28,28% dla montelukastu i 43,89% dla beklometazonu

Warto jednak zaznaczyć, że podobną reakcję kliniczną osiągnięto u zbliżonego odsetka pacjentów w obu grupach terapeutycznych. U około 50% pacjentów leczonych beklometazonem stwierdzono poprawę FEV1 o około 11% lub więcej względem wartości początkowej, podczas gdy taka sama poprawa wystąpiła u około 42% pacjentów leczonych montelukastem.⁹

Skuteczność u dzieci w wieku 6-14 lat

8-tygodniowe badanie z udziałem dzieci w wieku 6-14 lat wykazało, że montelukast w dawce 5 mg podawany raz na dobę powodował, w porównaniu z placebo:¹⁰

• znaczącą poprawę wskaźników czynności układu oddechowego:
  • FEV1: poprawa o 8,71% wobec 4,16% w grupie placebo
  • porannego PEFR: wzrost o 27,9 l/min wobec 17,8 l/min w grupie placebo
• zmniejszenie zużycia doraźnie stosowanych β-agonistów o 11,7%, podczas gdy w grupie placebo nastąpił wzrost o 8,2%

Długoterminowa skuteczność u dzieci w wieku 6-14 lat

12-miesięczne badanie porównujące skuteczność montelukastu i wziewnego flutykazonu w kontrolowaniu objawów astmy u dzieci w wieku 6-14 lat z przewlekłą astmą o łagodnym nasileniu wykazało, że montelukast charakteryzował się nie gorszą skutecznością od flutykazonu w kontekście zwiększania liczby dni bez konieczności stosowania leków przerywających napad astmy (RFD – rescue-free days).¹¹

W trakcie 12-miesięcznej terapii obserwowano następujące zmiany wskaźników RFD:

• Grupa montelukastu: wzrost z 61,6% do 84,0%
• Grupa flutykazonu: wzrost z 60,9% do 86,7%

Różnica między grupami w zakresie zwiększania RFD była statystycznie znacząca (-2,8 przy 95% CI: -4,7, -0,9), ale mieściła się w granicach uprzednio zdefiniowanych jako klinicznie nie gorsze.¹²

Zarówno montelukast, jak i flutykazon spowodowały poprawę innych wskaźników kontroli astmy w ciągu 12-miesięcznego okresu leczenia:¹³

* Różnica statystycznie znacząca

Powyższe dane wskazują, że flutykazon wykazywał nieznacznie lepszą skuteczność w niektórych parametrach, takich jak wzrost przewidywanego FEV1, zmniejszenie dni stosowania β-agonistów, czy częstość występowania napadów astmy.¹⁴

Wpływ na skurcz oskrzeli związany z wysiłkiem

12-tygodniowe badanie u dorosłych pacjentów wykazało znaczące zmniejszenie powysiłkowego skurczu oskrzeli po zastosowaniu montelukastu. W porównaniu z placebo obserwowano:¹⁵

• Mniejszy maksymalny spadek FEV1: 22,33% w grupie montelukastu wobec 32,40% w grupie placebo
• Krótszy czas powrotu wskaźnika FEV1 do wartości mieszczących się w granicach 5% FEV1 mierzonego przed wysiłkiem: 44,22 min dla montelukastu wobec 60,64 min dla placebo

Podobny efekt ochronny przed powysiłkowym skurczem oskrzeli zaobserwowano również w krótkotrwałym badaniu z udziałem dzieci w wieku 6-14 lat:¹⁶

• Maksymalny spadek FEV1: 18,27% dla montelukastu wobec 26,11% dla placebo
• Czas powrotu FEV1 do wartości sprzed wysiłku: 17,76 min dla montelukastu wobec 27,98 min dla placebo

Warto podkreślić, że we wszystkich badaniach dotyczących powysiłkowego skurczu oskrzeli efekt działania montelukastu oceniano pod koniec okresu pomiędzy kolejnymi dawkami, co potwierdza utrzymywanie się działania leku przez cały okres dozowania przy dawkowaniu raz na dobę.¹⁷

Skuteczność u pacjentów z astmą i nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy

Pacjenci z astmą i nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy stanowią grupę szczególnie narażoną na zaostrzenia choroby. Badania wykazały, że u tych pacjentów, przyjmujących jednocześnie wziewne i/lub doustne kortykosteroidy, leczenie montelukastem w porównaniu z placebo powodowało:¹⁸

• Znaczną poprawę kontroli astmy wyrażoną zwiększeniem FEV1 o 8,55% wobec spadku o 1,74% w grupie placebo
• Redukcję zużycia β-agonistów o 27,78% wobec nieznacznego wzrostu o 2,09% w grupie placebo

Te wyniki wskazują, że montelukast może być szczególnie wartościową opcją terapeutyczną dla pacjentów z astmą i współistniejącą nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy, którzy często stanowią grupę trudniejszą w leczeniu z powodu zwiększonego ryzyka zaostrzeń.