Właściwości farmakodynamiczne metforminy

Metformina, należąca do grupy farmakoterapeutycznej biguanidów (kod ATC: A10BA02), jest doustnym lekiem przeciwcukrzycowym o wielokierunkowym działaniu hipoglikemizującym. Charakteryzuje się zdolnością obniżania stężenia glukozy zarówno na czczo, jak i po posiłkach. Co istotne, mechanizm działania metforminy nie wiąże się z pobudzaniem wydzielania insuliny, dzięki czemu terapia tym lekiem nie prowadzi do wystąpienia hipoglikemii.¹

Mechanizmy działania

Metformina wywiera swój efekt przeciwhiperglikemiczny poprzez trzy główne mechanizmy działania:

• Hamowanie wątrobowej produkcji glukozy – metformina zmniejsza wytwarzanie glukozy w wątrobie poprzez hamowanie procesów glukoneogenezy i glikogenolizy
• Zwiększenie wrażliwości tkanek obwodowych na insulinę – lek poprawia obwodowy wychwyt glukozy i jej wykorzystanie w mięśniach poprzez zwiększanie insulinowrażliwości
• Spowolnienie absorpcji glukozy – metformina opóźnia wchłanianie glukozy w jelicie

Na poziomie komórkowym metformina pobudza wewnątrzkomórkową syntezę glikogenu poprzez wpływ na aktywność syntazy glikogenu. Dodatkowo zwiększa zdolności transportowe wszystkich typów błonowych transporterów glukozy (GLUT).²

Wpływ na metabolizm lipidów

Poza działaniem hipoglikemizującym, metformina wywiera korzystny wpływ na gospodarkę lipidową organizmu. W kontrolowanych badaniach klinicznych o średnio- i długoterminowym charakterze wykazano, że stosowanie metforminy w dawkach terapeutycznych prowadzi do zmniejszenia stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu frakcji LDL oraz triglicerydów.³

Skuteczność kliniczna metforminy

Badanie UKPDS u pacjentów dorosłych

Prospektywne randomizowane badanie UKPDS (United Kingdom Prospective Diabetes Study) dostarczyło kluczowych danych dotyczących długoterminowych korzyści z intensywnej kontroli glikemii u dorosłych pacjentów z cukrzycą typu 2. Analiza wyników uzyskanych u pacjentów z nadwagą, u których leczenie samą dietą okazało się nieskuteczne, a zastosowano terapię chlorowodorkiem metforminy, wykazała istotne korzyści kliniczne.⁴

W badaniu UKPDS zaobserwowano następujące efekty terapii metforminą:

Powyższe wyniki potwierdzają znaczące zmniejszenie bezwzględnego ryzyka powikłań cukrzycowych u pacjentów leczonych metforminą w porównaniu z grupą leczoną samą dietą oraz grupami otrzymującymi pochodne sulfonylomocznika lub insulinę w monoterapii. Obserwowano również istotne obniżenie ryzyka śmiertelności związanej z cukrzycą, śmiertelności ogólnej oraz ryzyka zawału serca.⁵

Stosowanie w terapii skojarzonej

Badania kliniczne nie wykazały dodatkowych korzyści w odniesieniu do parametrów klinicznych w przypadku stosowania chlorowodorku metforminy jako leku drugiego rzutu w skojarzeniu z pochodnymi sulfonylomocznika.⁶

W cukrzycy typu 1 stosowano chlorowodorek metforminy w terapii skojarzonej z insuliną u wybranych pacjentów, jednak korzyści kliniczne takiego połączenia nie zostały formalnie potwierdzone w badaniach klinicznych.⁷

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Kontrolowane badania kliniczne przeprowadzone w ograniczonej grupie pacjentów pediatrycznych w wieku 10-16 lat, leczonych metforminą przez okres 1 roku, wykazały odpowiedź na leczenie podobną do obserwowanej u osób dorosłych. Wyniki te wskazują na możliwość skutecznego stosowania metforminy również w populacji pediatrycznej w określonym przedziale wiekowym.⁸