Działania niepożądane leku Lenalidomide Zentiva

Lenalidomid jest substancją czynną stosowaną w leczeniu szpiczaka mnogiego, wykazującą szereg działań niepożądanych, które różnią się w zależności od schematu terapeutycznego, stanu klinicznego pacjenta oraz zastosowania w połączeniu z innymi lekami. Monitorowanie pacjentów pod kątem występowania działań niepożądanych stanowi istotny element opieki klinicznej nad chorymi leczonymi tym produktem leczniczym.¹

Profil bezpieczeństwa w zależności od wskazań

Profil bezpieczeństwa lenalidomidu został dobrze scharakteryzowany w badaniach klinicznych dla różnych populacji pacjentów ze szpiczakiem mnogim. Szczególnie istotne są dane dotyczące pacjentów z noworozpoznanym szpiczakiem mnogim (zarówno po przeszczepie komórek macierzystych, jak i niekwalifikujących się do przeszczepu) oraz w terapiach skojarzonych.²

Terapia podtrzymująca po ASCT

U pacjentów z noworozpoznanym szpiczakiem mnogim, którzy otrzymują lenalidomid jako leczenie podtrzymujące po autologicznym przeszczepie komórek macierzystych (ASCT), obserwuje się szereg charakterystycznych działań niepożądanych. Należy zaznaczyć, że dane z badania CALGB 100104 obejmują zarówno zdarzenia występujące po terapii dużymi dawkami melfalanu i ASCT, jak i w trakcie leczenia podtrzymującego, co może prowadzić do zawyżenia rzeczywistej częstości ich występowania.³

Wśród ciężkich działań niepożądanych występujących z częstością ≥5% u pacjentów otrzymujących lenalidomid (w porównaniu do placebo) należy wymienić:

• Zapalenia płuc (10,6% w badaniu IFM 2005-02)⁴
• Zakażenie płuc (9,4% w badaniu CALGB 100104)⁵

Najczęstsze działania niepożądane w leczeniu podtrzymującym

W badaniu IFM 2005-02, które koncentrowało się wyłącznie na okresie leczenia podtrzymującego, zaobserwowano, że lenalidomid wywoływał znacząco częściej niż placebo następujące działania niepożądane:⁶

• Neutropenia (60,8%) – stan charakteryzujący się obniżoną liczbą neutrofili, zwiększający ryzyko infekcji
• Zapalenie oskrzeli (47,4%) – infekcyjny stan zapalny dróg oddechowych
• Biegunka (38,9%) – częste oddawanie luźnych lub wodnistych stolców
• Zapalenie nosa i gardła (34,8%) – stan zapalny górnych dróg oddechowych
• Skurcze mięśni (33,4%) – mimowolne bolesne skurcze mięśni szkieletowych
• Leukopenia (31,7%) – zmniejszenie liczby białych krwinek we krwi
• Astenia (29,7%) – osłabienie, zmniejszenie siły mięśniowej
• Kaszel (27,3%) – odruch obronny dróg oddechowych
• Małopłytkowość (23,5%) – zmniejszenie liczby płytek krwi
• Zapalenie błony śluzowej żołądka i jelit (22,5%) – stan zapalny przewodu pokarmowego
• Gorączka (20,5%) – podwyższona temperatura ciała powyżej 38°C

Z kolei w badaniu CALGB 100104 odnotowano następujące działania niepożądane występujące częściej w grupie otrzymującej lenalidomid w porównaniu z placebo:⁷

• Neutropenia (79,0%, z czego 71,9% po rozpoczęciu właściwego leczenia podtrzymującego) – znaczący spadek liczby neutrofili (rodzaj białych krwinek)
• Małopłytkowość (72,3%, z czego 61,6% po rozpoczęciu leczenia podtrzymującego) – obniżenie liczby płytek krwi, co może prowadzić do zwiększonego ryzyka krwawień
• Biegunka (54,5%, z czego 46,4% po rozpoczęciu leczenia podtrzymującego) – częste oddawanie luźnych stolców
• Wysypka (31,7%, z czego 25,0% po rozpoczęciu leczenia podtrzymującego) – zmiany skórne o różnorodnym charakterze
• Zakażenie górnych dróg oddechowych (26,8%) – infekcje obejmujące nos, zatoki, gardło
• Zmęczenie (22,8%, z czego 17,9% po rozpoczęciu leczenia podtrzymującego) – uczucie wyczerpania i osłabienia
• Leukopenia (22,8%, z czego 18,8% po rozpoczęciu leczenia podtrzymującego) – zmniejszenie całkowitej liczby białych krwinek
• Niedokrwistość (21,0%, z czego 13,8% po rozpoczęciu leczenia podtrzymującego) – obniżenie poziomu hemoglobiny i/lub liczby czerwonych krwinek

Lenalidomid w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem

U pacjentów z noworozpoznanym szpiczakiem mnogim, którzy nie kwalifikują się do przeszczepu i otrzymują lenalidomid w skojarzeniu z bortezomibem i deksametazonem, obserwowano charakterystyczny profil działań niepożądanych. W badaniu SWOG S0777 odnotowano następujące ciężkie działania niepożądane występujące z częstością ≥5% u pacjentów leczonych schematem zawierającym lenalidomid, bortezomib i deksametazon w porównaniu ze schematem zawierającym lenalidomid i deksametazon:⁸

• Niedociśnienie tętnicze (6,5%) – spadek ciśnienia krwi poniżej wartości prawidłowych
• Zakażenie płuc (5,7%) – infekcje miąższu płucnego
• Odwodnienie (5,0%) – zaburzenie gospodarki wodnej organizmu

Ponadto w tym samym badaniu zaobserwowano, że terapia trójlekowa (lenalidomid + bortezomib + deksametazon) częściej niż terapia dwulekowa (lenalidomid + deksametazon) powodowała następujące działania niepożądane:⁹

• Zmęczenie (73,7%) – uczucie osłabienia, wyczerpania, braku energii
• Neuropatia obwodowa (71,8%) – uszkodzenie nerwów obwodowych, często objawiające się drętwieniem, mrowieniem, bólem lub osłabieniem kończyn
• Trombocytopenia (57,6%) – zmniejszenie liczby płytek krwi prowadzące do zwiększonego ryzyka krwawień
• Zaparcie (56,1%) – trudności w oddawaniu stolca, rzadkie oddawanie twardych stolców
• Hipokalcemia (50,0%) – obniżone stężenie wapnia we krwi

Lenalidomid z małymi dawkami deksametazonu

U pacjentów z noworozpoznanym szpiczakiem mnogim, którzy nie kwalifikują się do przeszczepu i otrzymują lenalidomid w skojarzeniu z małymi dawkami deksametazonu (schematy Rd i Rd18), zaobserwowano określone ciężkie działania niepożądane występujące częściej (≥5%) niż w przypadku stosowania schematu MPT (melfalan, prednizon, talidomid):¹⁰

• Zapalenie płuc (9,8%) – stan zapalny miąższu płucnego, najczęściej o etiologii infekcyjnej
• Niewydolność nerek, w tym ostra (6,3%) – zaburzenie funkcji nerek prowadzące do upośledzenia filtracji kłębuszkowej i retencji produktów przemiany materii

W porównaniu do schematu MPT, terapia lenalidomidem z małymi dawkami deksametazonu (Rd lub Rd18) częściej wywoływała następujące działania niepożądane:¹¹

• Biegunka (45,5%) – częste oddawanie luźnych lub wodnistych stolców
• Zmęczenie (32,8%) – uczucie wyczerpania, braku energii
• Ból pleców (32,0%) – dolegliwości bólowe w okolicy kręgosłupa
• Astenia (28,2%) – osłabienie, zmniejszenie siły mięśniowej
• Bezsenność (27,6%) – trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu
• Wysypka (24,3%) – zmiany skórne o różnym charakterze i nasileniu
• Zmniejszony apetyt (23,1%) – obniżenie łaknienia
• Kaszel (22,7%) – odruchowa reakcja dróg oddechowych
• Gorączka (21,4%) – podwyższenie temperatury ciała powyżej 38°C
• Skurcze mięśni (20,5%) – mimowolne, bolesne skurcze mięśni szkieletowych

Tabela działań niepożądanych lenalidomidu

* Schematy leczenia: leczenie podtrzymujące po ASCT (badania IFM 2005-02, CALGB 100104); RVd (lenalidomid, bortezomib, deksametazon); Rd/Rd18 (lenalidomid z małymi dawkami deksametazonu).

Wnioski i zalecenia kliniczne

Profil działań niepożądanych lenalidomidu jest zróżnicowany i zależy od zastosowanego schematu leczenia oraz stanu klinicznego pacjenta. Najczęściej obserwowane działania niepożądane dotyczą układu krwiotwórczego (neutropenia, małopłytkowość), układu pokarmowego (biegunka, zaparcia), układu oddechowego (zakażenia dróg oddechowych) oraz ogólnoustrojowe (zmęczenie, astenia).¹²

W przypadku stosowania lenalidomidu konieczne jest regularne monitorowanie parametrów morfologii krwi, funkcji nerek i wątroby oraz obserwacja kliniczna pod kątem wystąpienia zakażeń, powikłań zakrzepowo-zatorowych i innych działań niepożądanych. Szczególnej uwagi wymagają zaburzenia hematologiczne, które mogą wymagać dostosowania dawki, czasowego przerwania leczenia lub zastosowania czynników wzrostu.