Wpływ lenalidomidu na płodność, ciążę i laktację

Lenalidomid jest lekiem o udokumentowanych właściwościach teratogennych, co determinuje konieczność szczególnej ostrożności przy jego stosowaniu u kobiet w wieku rozrodczym oraz mężczyzn, których partnerki mogą zajść w ciążę. Każdy lekarz przepisujący lenalidomid musi uwzględniać obowiązkowy program zapobiegania ciąży oraz przekazać pacjentom kompleksowe informacje dotyczące potencjalnych zagrożeń związanych z ekspozycją na lek.¹

Kobiety w wieku rozrodczym

Szczególną grupę pacjentów stanowią kobiety mogące zajść w ciążę. W ich przypadku konieczne jest stosowanie skutecznej metody antykoncepcji przez cały okres terapii lenalidomidem. Lekarz musi upewnić się, że pacjentka rozumie konieczność rygorystycznego przestrzegania zaleceń antykoncepcyjnych oraz jest świadoma potencjalnych konsekwencji nieprzestrzegania tych zasad.²

W przypadku zajścia w ciążę podczas terapii lenalidomidem należy natychmiast przerwać leczenie. Pacjentka powinna zostać bezzwłocznie skierowana do specjalisty posiadającego doświadczenie w ocenie teratogennego wpływu leków. Konsultacja ze specjalistą umożliwi przeprowadzenie kompleksowej oceny ryzyka oraz uzyskanie odpowiednich zaleceń dotyczących dalszego postępowania.³

Antykoncepcja u mężczyzn

Lenalidomid wykrywany jest w nasieniu ludzkim w bardzo niskim stężeniu podczas terapii, natomiast staje się niewykrywalny po 3 dniach od zakończenia podawania leku u zdrowych mężczyzn. Pomimo niskich stężeń, ze względów bezpieczeństwa oraz uwzględniając populacje pacjentów z wydłużonym czasem eliminacji leku (np. pacjenci z niewydolnością nerek), konieczne jest stosowanie odpowiednich środków ostrożności.⁴

Wszyscy pacjenci płci męskiej otrzymujący lenalidomid muszą używać prezerwatyw w następujących okresach:

• przez cały okres leczenia
• podczas przerw w podawaniu leku
• przez 1 tydzień po zakończeniu terapii

Powyższe wymagania dotyczą sytuacji, gdy partnerka pacjenta jest w ciąży lub istnieje możliwość zajścia w ciążę, a nie stosuje skutecznej metody antykoncepcji.⁵

Jeżeli partnerka pacjenta leczonego lenalidomidem zajdzie w ciążę, wskazane jest skierowanie jej do lekarza specjalizującego się w teratologii w celu przeprowadzenia specjalistycznej oceny i uzyskania fachowej porady dotyczącej dalszego postępowania.⁶

Ciąża

Lenalidomid wykazuje strukturalne podobieństwo do talidomidu, substancji o udokumentowanym silnym działaniu teratogennym u ludzi. Talidomid powoduje ciężkie, zagrażające życiu wady wrodzone, co stanowi ostrzeżenie przy stosowaniu lenalidomidu.⁷

Badania na małpach potwierdziły, że lenalidomid wywołuje wady wrodzone podobne do tych obserwowanych po zastosowaniu talidomidu. Na podstawie tych danych należy oczekiwać potencjalnego działania teratogennego lenalidomidu u ludzi, w związku z czym lek jest bezwzględnie przeciwwskazany do stosowania w okresie ciąży.⁸

Karmienie piersią

Brak jest danych dotyczących przenikania lenalidomidu do mleka ludzkiego. Ze względu na potencjalne ryzyko dla dziecka karmionego piersią, podczas leczenia lenalidomidem należy bezwzględnie przerwać karmienie piersią. Lekarz powinien poinformować pacjentkę o konieczności przerwania karmienia przed rozpoczęciem terapii oraz o możliwości jej wznowienia dopiero po całkowitym zakończeniu leczenia i eliminacji leku z organizmu.⁹

Wpływ na płodność

Przeprowadzone badania na szczurach z wykorzystaniem lenalidomidu w dawkach do 500 mg/kg (co stanowi dawkę około 200 do 500 razy większą niż stosowane u ludzi dawki 25 i 10 mg w przeliczeniu na powierzchnię ciała) nie wykazały negatywnego wpływu na płodność zwierząt ani szkodliwego oddziaływania na płodność osobników rodzicielskich.¹⁰

Pomimo tych wyników uzyskanych w badaniach przedklinicznych, lekarz powinien zawsze rozważyć indywidualne ryzyko i korzyści związane ze stosowaniem lenalidomidu u pacjentów planujących posiadanie potomstwa, uwzględniając podstawowe wskazanie do terapii oraz stan kliniczny pacjenta.

Zalecenia dla lekarzy prowadzących

Lekarz przepisujący lenalidomid musi zapewnić, że:

1. Pacjent(ka) rozumie teratogenne ryzyko związane z przyjmowaniem leku
2. Pacjentka w wieku rozrodczym stosuje skuteczną metodę antykoncepcji
3. Pacjent płci męskiej stosuje prezerwatywy podczas współżycia, jeśli jego partnerka może zajść w ciążę
4. Wszyscy pacjenci są świadomi konieczności natychmiastowego kontaktu z lekarzem w przypadku zajścia w ciążę (pacjentki lub partnerki pacjenta)
5. Pacjentka karmiąca piersią przerwała karmienie przed rozpoczęciem terapii

Należy pamiętać, że lenalidomid w postaci kapsułek twardych dostępny jest w różnych mocach (2,5 mg, 5 mg, 7,5 mg, 10 mg, 15 mg, 20 mg i 25 mg), co pozwala na dostosowanie dawki do indywidualnych potrzeb pacjenta, przy jednoczesnym zachowaniu wszystkich zasad bezpieczeństwa związanych z potencjalnym ryzykiem teratogennym.¹¹