Działania niepożądane leku Ketipinor (kwetiapina)

Ketipinor jest lekiem zawierającym kwetiapiną w postaci fumaranu, dostępnym w tabletkach powlekanych o różnej mocy (25 mg, 100 mg, 200 mg i 300 mg). Skuteczna terapia tym lekiem wymaga dokładnej znajomości jego profilu bezpieczeństwa oraz możliwych działań niepożądanych. Poniższy tekst przedstawia szczegółowe informacje na temat działań niepożądanych związanych ze stosowaniem kwetiapiny, ich częstości występowania oraz znaczenia klinicznego.¹

Najczęściej występujące działania niepożądane

Do działań niepożądanych występujących bardzo często (≥10% pacjentów) podczas leczenia kwetiapiną należą:²

• Senność – zwykle występuje w pierwszych dwóch tygodniach leczenia i zazwyczaj ustępuje w trakcie dalszego stosowania leku
• Zawroty głowy – często związane z niedociśnieniem ortostatycznym
• Ból głowy
• Suchość błony śluzowej jamy ustnej
• Objawy odstawienia po zaprzestaniu leczenia
• Zaburzenia metaboliczne: zwiększenie stężenia triglicerydów, zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego (szczególnie frakcji LDL), zmniejszenie stężenia frakcji HDL cholesterolu
• Zwiększenie masy ciała – występuje zwłaszcza w pierwszych tygodniach leczenia
• Zmniejszenie zawartości hemoglobiny
• Objawy ze strony układu pozapiramidowego

Szczegółowa analiza działań niepożądanych według układów narządowych

Zaburzenia krwi i układu chłonnego

Kwetiapina może wpływać na parametry morfologiczne krwi, powodując:³

• Bardzo często: zmniejszenie zawartości hemoglobiny – do ≤13 g/dl u mężczyzn i ≤12 g/dl u kobiet, obserwowane u około 11% pacjentów; średnie maksymalne zmniejszenie wynosiło około 1,50 g/dl
• Często: leukopenia (≤3 x 10^9/l), zmniejszenie liczby neutrofilów, zwiększenie liczby eozynofilów (>1 x 10⁹ komórek/l)
• Niezbyt często: neutropenia, małopłytkowość, niedokrwistość, zmniejszenie liczby płytek krwi (≤ 100 x 10⁹/l)
• Rzadko: agranulocytoza (liczba neutrofilów <0,5 x 10^9/l z zakażeniem)

Zaburzenia układu immunologicznego

Niezbyt często odnotowuje się reakcje nadwrażliwości, w tym alergiczne reakcje skórne, natomiast rzadko występują reakcje anafilaktyczne.⁴

Zaburzenia endokrynologiczne

Często obserwuje się hiperprolaktynemię oraz zaburzenia funkcji tarczycy:⁵

• Hiperprolaktynemia (>20 mcg/l u mężczyzn; >30 mcg/l u kobiet)
• Zmniejszenie stężenia całkowitej T4, wolnej T4 i wolnej T3
• Niedoczynność tarczycy

Bardzo rzadko może wystąpić nieadekwatne wydzielanie hormonu antydiuretycznego.

Zaburzenia metabolizmu i odżywiania

Leczenie kwetiapiną wiąże się z licznymi zaburzeniami metabolicznymi:⁶

• Bardzo często:
  • Zwiększenie stężenia triglicerydów w surowicy (>200 mg/ml u dorosłych lub >150 mg/dl u pacjentów <18 lat)
  • Zwiększenie stężenia cholesterolu całkowitego, szczególnie frakcji LDL (≥240 mg/ml u dorosłych lub ≥200 mg/dl u pacjentów <18 lat)
  • Zmniejszenie stężenia cholesterolu frakcji HDL (<40 mg/dl u mężczyzn; <50 mg/dl u kobiet)
  • Przyrost masy ciała (>7% w porównaniu z masą wyjściową)
• Często:
  • Zwiększenie łaknienia
  • Zwiększenie stężenia glukozy we krwi do poziomu hiperglikemii (≥126 mg/dl na czczo lub ≥200 mg/dl nie na czczo)
• Niezbyt często:
  • Hiponatremia (≤132 mmol/l)
  • Cukrzyca
  • Zaostrzenie istniejącej cukrzycy
• Rzadko: zespół metaboliczny

U niektórych pacjentów obserwowano pogorszenie więcej niż jednego czynnika metabolicznego jednocześnie: masy ciała, stężenia glukozy we krwi oraz stężenia lipidów we krwi.⁷

Zaburzenia psychiczne

Podczas terapii kwetiapiną mogą wystąpić:⁸

• Często: dziwaczne sny i koszmary senne, wyobrażenia samobójcze i zachowania samobójcze
• Częstość nieznana: somnambulizm oraz pokrewne reakcje i zachowania, takie jak mówienie przez sen oraz zaburzenia odżywiania związane ze snem

Zaburzenia układu nerwowego

Kwetiapina często wpływa na układ nerwowy, powodując:⁹

• Bardzo często: zawroty głowy, senność, ból głowy, objawy pozapiramidowe
• Często: dyzartria (zaburzenia mowy)
• Niezbyt często: napady drgawkowe (padaczka), zespół niespokojnych nóg, dyskinezy późne, omdlenie, stan splątania

Zaburzenia serca

Podczas stosowania kwetiapiny odnotowano następujące zaburzenia serca:¹⁰

• Często: częstoskurcz, kołatanie serca
• Niezbyt często: wydłużenie odstępu QT, rzadkoskurcz (bradykardia) – może wystąpić podczas lub krótko po rozpoczęciu leczenia i może mu towarzyszyć niedociśnienie i/lub omdlenie
• Częstość nieznana: kardiomiopatia i zapalenie mięśnia sercowego

Podczas leczenia lekami neuroleptycznymi, w tym kwetiapiną, obserwowano przypadki wydłużenia odstępu QTc, komorowych zaburzeń rytmu, nagłych niespodziewanych zgonów, zatrzymania akcji serca oraz częstoskurczu komorowego typu torsades de pointes.¹¹

Zaburzenia oka

Często obserwuje się niewyraźne widzenie.¹²

Zaburzenia naczyniowe

W trakcie terapii kwetiapiną mogą wystąpić:¹³

• Często: niedociśnienie ortostatyczne, które może prowadzić do zawrotów głowy, tachykardii, a u niektórych pacjentów do omdleń, szczególnie w początkowym okresie zwiększania dawki
• Niezbyt często: żylna choroba zakrzepowo-zatorowa
• Rzadko: udar mózgu

Zaburzenia oddechowe, klatki piersiowej i śródpiersia

W czasie leczenia kwetiapiną odnotowuje się:¹⁴

• Często: duszność
• Niezbyt często: zapalenie błony śluzowej nosa

Zaburzenia żołądkowo-jelitowe

Kwetiapina może powodować następujące zaburzenia żołądkowo-jelitowe:¹⁵

• Bardzo często: suchość w jamie ustnej
• Często: zaparcie, niestrawność, wymioty (zwiększona częstość u pacjentów w podeszłym wieku ≥65 lat)
• Niezbyt często: zaburzenia połykania
• Rzadko: zapalenie trzustki, niedrożność jelit

Zaburzenia wątroby i dróg żółciowych

Terapia kwetiapiną może powodować:¹⁶

• Często: zwiększenie stężenia aminotransferazy alaninowej (ALT) i gamma-GT w surowicy – zazwyczaj bezobjawowe zwiększenie do >3-krotności górnej granicy normy, które zwykle ustępuje w trakcie dalszego leczenia
• Niezbyt często: zwiększenie stężenia aminotransferazy asparaginianowej (AST) w surowicy
• Rzadko: żółtaczka, zapalenie wątroby

Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej

W związku ze stosowaniem kwetiapiny obserwowano:¹⁷

• Bardzo rzadko: obrzęk naczyniowy, zespół Stevensa-Johnsona
• Częstość nieznana: toksyczno-rozpływna martwica naskórka, rumień wielopostaciowy, ostra uogólniona osutka krostkowa (AGEP), wysypka z eozynofilią i objawami układowymi (DRESS), zapalenie naczyń krwionośnych skóry

W związku ze stosowaniem kwetiapiny rzadko notowano ciężkie skórne działania niepożądane (SCAR), w tym zespół Stevensa-Johnsona (SJS), toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka (TEN) oraz reakcję na lek z eozynofilią i objawami ogólnoustrojowymi (DRESS).¹⁸

Zaburzenia mięśniowo-szkieletowe i tkanki łącznej

Bardzo rzadko notowano przypadki rabdomiolizy.¹⁹

Zaburzenia nerek i układu moczowego

Niezbyt często odnotowuje się zatrzymanie moczu.²⁰

Ciąża, połóg i okres okołoporodowy

Z częstością nieznaną występuje noworodkowy zespół odstawienia.²¹

Zaburzenia układu rozrodczego i piersi

Niezbyt często obserwuje się zaburzenia sprawności seksualnej. Z częstością nieznaną występują: priapizm, mlekotok, obrzęk piersi, zaburzenia cyklu miesiączkowego.²²

Zaburzenia ogólne i stany w miejscu podania

W czasie leczenia kwetiapiną mogą wystąpić:²³

• Bardzo często: objawy odstawienia (przerwania podawania) – najczęściej bezsenność, nudności, bóle głowy, biegunka, wymioty, zawroty głowy i drażliwość; częstość ich występowania zmniejsza się znacząco po 1 tygodniu od zaprzestania leczenia
• Często: łagodna astenia, obrzęk obwodowy, drażliwość, wysoka gorączka
• Bardzo rzadko: złośliwy zespół neuroleptyczny, hipotermia

Wyniki badań

Często notuje się zwiększenie stężenia kinazy kreatynowej we krwi.²⁴

Działania niepożądane u dzieci i młodzieży

U dzieci i młodzieży (w wieku 10-17 lat) mogą wystąpić te same działania niepożądane co u dorosłych, jednak niektóre z nich notuje się częściej lub występują wyłącznie w tej grupie wiekowej.²⁵

Działania niepożądane występujące częściej u dzieci i młodzieży niż u dorosłych:

• Bardzo często:
  • Zwiększenie stężenia prolaktyny (>20 mcg/l u mężczyzn; >26 mcg/l u kobiet)
  • Zwiększenie łaknienia
  • Objawy pozapiramidowe
  • Zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi
• Często:
  • Omdlenie
  • Zapalenie błony śluzowej nosa
  • Drażliwość

Tabela działań niepożądanych kwetiapiny według częstości występowania

Monitorowanie i postępowanie w przypadku działań niepożądanych

Ze względu na szeroki profil działań niepożądanych kwetiapiny, pacjenci powinni być regularnie monitorowani pod kątem:²⁶

• Parametrów metabolicznych: masa ciała, stężenie glukozy, profil lipidowy
• Funkcji hematologicznych: morfologia krwi z rozmazem
• Funkcji wątroby: enzymy wątrobowe
• Funkcji serca: EKG, szczególnie w zakresie odstępu QT
• Funkcji neurologicznych: objawy pozapiramidowe, dyskinezy
• Funkcji endokrynologicznych: stężenie prolaktyny, funkcje tarczycy
• Reakcji skórnych: szczególnie na początku leczenia

Należy pamiętać, że niektóre z działań niepożądanych mogą mieć poważne konsekwencje kliniczne i wymagają natychmiastowej interwencji, np. złośliwy zespół neuroleptyczny, agranulocytoza, ciężkie reakcje skórne czy wydłużenie odstępu QT z ryzykiem zaburzeń rytmu serca.^{3-krotności górnej granicy normy w dowolnym momencie) aktywności aminotransferaz (ALT, AST) lub GGTP u niektórych pacjentów przyjmujących kwetiapinę. Zwiększenie to zwykle ustępowało w trakcie dalszego leczenia kwetiapiną.”>27}

W przypadku wystąpienia podejrzewanych działań niepożądanych, należy je zgłaszać do odpowiednich organów zgodnie z krajowym systemem monitorowania bezpieczeństwa leków, co umożliwia nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania kwetiapiny.²⁸