Właściwości farmakodynamiczne hydroksyzyny chlorowodorku

Hydroksyzyna chlorowodorek, substancja czynna produktu Hydroxyzinum Adamed, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, anksjolityków, pochodnych difenylometanu (kod ATC: N05BB01). Warto podkreślić, że związek ten nie należy do tej samej grupy chemicznej co fenotiazyny, rezerpina, meprobamat czy benzodiazepiny, co warunkuje jego specyficzny profil działania farmakologicznego¹.

Podstawowy mechanizm działania

Hydroksyzyna chlorowodorek charakteryzuje się złożonym mechanizmem działania na ośrodkowy układ nerwowy. Istotne jest, że substancja ta nie hamuje czynności kory mózgu. Jej działanie najprawdopodobniej polega na hamowaniu aktywności niektórych głównych obszarów podkorowych ośrodkowego układu nerwowego².

Początek działania terapeutycznego

Istotnym aspektem właściwości farmakodynamicznych hydroksyzyny jest szybki początek działania. Działanie przeciwhistaminowe rozpoczyna się po około 1 godzinie od doustnego podania leku. Z kolei działanie sedacyjne pojawia się jeszcze wcześniej – już po 30-45 minutach od przyjęcia tabletki³.

Spektrum działania farmakodynamicznego

Hydroksyzyna chlorowodorek wykazuje wielokierunkowe działanie farmakologiczne, co czyni go substancją o szerokim spektrum zastosowań klinicznych. Działanie leku obejmuje następujące efekty:

• Działanie przeciwhistaminowe – potwierdzone zarówno w badaniach doświadczalnych, jak i klinicznych
• Działanie rozszerzające oskrzela – wykazane w badaniach eksperymentalnych i potwierdzone w warunkach klinicznych
• Działanie przeciwwymiotne – udowodnione zarówno w próbie apomorfinowej, jak i veriloidowej
• Działanie na wydzielanie soku żołądkowego – w dawkach terapeutycznych nie zwiększa wydzielania soku żołądkowego ani jego kwasowości, a w większości przypadków wykazuje łagodne działanie przeciwwydzielnicze
• Działanie spazmolityczne – rozluźniające mięśnie gładkie
• Działanie sympatykolityczne – hamujące część współczulną autonomicznego układu nerwowego
• Działanie przeciwbólowe – o łagodnym nasileniu

Dodatkowo hydroksyzyna wykazuje słabe powinowactwo do receptorów muskarynowych⁴.

Działanie przeciwświądowe

Szczególnie istotnym aspektem działania hydroksyzyny chlorowodorku jest jego silne działanie przeciwświądowe. W badaniach klinicznych wykazano zmniejszenie odczynu bąbel-rumień u zdrowych, dorosłych ochotników oraz u dzieci po śródskórnym podaniu histaminy lub antygenów. Potwierdzono również skuteczność hydroksyzyny chlorowodorku w zmniejszaniu świądu w różnych postaciach pokrzywki, wyprysku i zapalenia skóry⁵.

Działanie anksjolityczno-sedacyjne

Hydroksyzyna chlorowodorek wykazuje wyraźne działanie anksjolityczne (przeciwlękowe) i sedacyjne (uspokajające). Efekt ten udokumentowano w badaniach zapisów EEG u zdrowych ochotników. Działanie anksjolityczne zostało dodatkowo potwierdzone u pacjentów w różnych klasycznych testach psychometrycznych⁶.

Polisomnograficzny zapis snu u pacjentów z zaburzeniami lękowymi i bezsennością wykazał korzystny wpływ hydroksyzyny na parametry snu, w tym:

• Wydłużenie całkowitego czasu snu
• Skrócenie całkowitego czasu przebudzeń w nocy
• Skrócenie czasu zasypiania

Efekty te obserwowano po podaniu 50 mg w jednej lub kilku dawkach na dobę⁷.

U pacjentów z zaburzeniami lękowymi odnotowano zmniejszenie napięcia mięśniowego po zastosowaniu dawki dobowej 3 x 50 mg. Istotne jest, że podczas terapii hydroksyzyną nie zaobserwowano zaburzeń pamięci. Co więcej, po 4 tygodniach leczenia pacjentów z zaburzeniami lękowymi nie wystąpiły objawy odstawienia, co wskazuje na niski potencjał uzależniający leku⁸.

Wpływ niewydolności wątroby na działanie farmakodynamiczne

W przypadku pacjentów z niewydolnością wątroby należy uwzględnić fakt, że działanie przeciwhistaminowe pojedynczej dawki hydroksyzyny może się znacząco wydłużyć – nawet do 96 godzin po podaniu. Jest to istotna informacja kliniczna, która powinna być brana pod uwagę przy ustalaniu dawkowania u takich pacjentów⁹.

Działanie farmakodynamiczne u dzieci i młodzieży

Przeprowadzono specjalistyczne badania farmakokinetyki i przeciwświądowego działania hydroksyzyny chlorowodorku u 12 dzieci (średnia wieku 6,1 ± 4,6 lat) z ciężkim atopowym zapaleniem skóry. Każdemu dziecku podano pojedynczą dawkę doustną wynoszącą 0,7 mg/kg masy ciała¹⁰.

Wyniki badania wykazały, że:

• Świąd zmniejszył się znacznie w ciągu 1 do 24 godzin po podaniu dawki
• Zmniejszenie świądu większe niż 85% utrzymywało się od 2 do 12 godzin
• Silne działanie przeciwświądowe utrzymywało się nawet przy niskich stężeniach substancji czynnej w surowicy (tylko 10% maksymalnych uzyskanych stężeń)

Warto podkreślić, że u dzieci działanie biologiczne hydroksyzyny chlorowodorku utrzymuje się znacznie dłużej, niż można by przewidzieć na podstawie wartości okresu półtrwania. Świadczy to o specyfice farmakokinetyki i farmakodynamiki leku w populacji pediatrycznej¹¹.