Właściwości farmakodynamiczne omeprazolu

Omeprazol, składnik aktywny leku Heligen Neo, należy do grupy farmakoterapeutycznej inhibitorów pompy protonowej (kod ATC: A02BC01) i jest stosowany w leczeniu zaburzeń związanych z wydzielaniem kwasu żołądkowego. Preparat występuje w postaci kapsułek dojelitowych twardych o zawartości 20 mg lub 40 mg substancji czynnej, która jest racemiczną mieszaniną dwóch enancjomerów.¹

Mechanizm działania

Omeprazol działa poprzez wysoce specyficzny mechanizm, selektywnie hamując aktywność pompy protonowej w komórkach okładzinowych żołądka. Jego szybkie działanie zapewnia skuteczną kontrolę objawów poprzez hamowanie wydzielania kwasu solnego przy dawkowaniu raz na dobę.²

Jako słaba zasada, omeprazol koncentruje się w kwaśnym środowisku kanalików wydzielniczych komórek okładzinowych błony śluzowej żołądka. Tam ulega przekształceniu do postaci aktywnej, która bezpośrednio blokuje aktywność enzymu H⁺K⁺-ATPazy (pompy protonowej). Ten wpływ na końcowy etap produkcji kwasu solnego jest zależny od dawki, co przekłada się na skuteczne hamowanie zarówno podstawowego, jak i stymulowanego wydzielania kwasu, niezależnie od czynnika pobudzającego.³

Wpływ na wydzielanie kwasu solnego w żołądku

Doustne podawanie omeprazolu raz na dobę powoduje szybkie i efektywne zahamowanie sekrecji kwasu solnego utrzymujące się przez całą dobę. Pełny efekt terapeutyczny osiągany jest po 4 dniach regularnego stosowania leku. U pacjentów z chorobą wrzodową dwunastnicy, stosowanie dawki 20 mg omeprazolu prowadzi do zmniejszenia 24-godzinnej kwaśności soku żołądkowego średnio o około 80%.⁴

U pacjentów z wrzodem dwunastnicy, omeprazol w dawce 20 mg powoduje utrzymanie wartości pH w żołądku na poziomie ≥ 3 przez średnio 17 godzin w ciągu doby. Maksymalne wydzielanie kwasu solnego po stymulacji pentagastryną ulega zmniejszeniu o około 70% w ciągu 24 godzin od podania leku.⁵

Istotną cechą działania omeprazolu jest fakt, że stopień zahamowania wydzielania kwasu solnego koreluje z wielkością pola pod krzywą stężenia leku w osoczu w czasie (AUC), a nie z jego chwilowym stężeniem. Podczas terapii omeprazolem nie obserwuje się zjawiska tachyfilaksji, czyli osłabienia efektu leczniczego w miarę stosowania.⁶

Zmniejszone wydzielanie kwasu solnego i obniżona kwaśność soku żołądkowego pod wpływem omeprazolu prowadzi do zmniejszenia lub normalizacji ekspozycji przełyku na działanie kwaśnej treści żołądkowej u pacjentów z chorobą refluksową przełyku. Efekt ten jest zależny od zastosowanej dawki leku.⁷

Wpływ na Helicobacter pylori

Zakażenie Helicobacter pylori odgrywa kluczową rolę w patogenezie choroby wrzodowej, w tym choroby wrzodowej dwunastnicy i żołądka. Bakteria ta stanowi istotny czynnik w rozwoju zapalenia błony śluzowej żołądka i, wraz z kwasem solnym, przyczynia się do rozwoju choroby wrzodowej. Co więcej, H. pylori jest ważnym czynnikiem w powstawaniu zanikowego zapalenia błony śluzowej żołądka, które zwiększa ryzyko rozwoju raka żołądka.⁸

Terapia eradykacyjna H. pylori z zastosowaniem omeprazolu w połączeniu z odpowiednimi antybiotykami wykazuje wysoki odsetek wyleczenia zmian chorobowych błony śluzowej żołądka i długotrwałą remisję wrzodów trawiennych. Schematy leczenia mogą być dwulekowe lub trójlekowe, przy czym schematy trójlekowe wykazują większą skuteczność. Dwulekowe protokoły terapeutyczne mogą być rozważane w przypadkach, gdy nadwrażliwość na określony lek uniemożliwia zastosowanie schematu trójlekowego.⁹

Efekty długotrwałego hamowania wydzielania kwasu solnego

Podczas długoterminowej terapii omeprazolem zaobserwowano pewne zjawiska fizjologiczne związane z silnym hamowaniem wydzielania kwasu żołądkowego:

• Zwiększona częstość występowania torbieli gruczołowych żołądka – są to zmiany łagodne, stanowiące fizjologiczne następstwo znacznego zahamowania wydzielania kwasu solnego. Torbiele te prawdopodobnie ustępują samoistnie.¹⁰
• Zwiększone ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego – zmniejszona kwaśność soku żołądkowego, niezależnie od przyczyny, może prowadzić do zwiększenia liczby bakterii normalnie występujących w przewodzie pokarmowym. Leczenie preparatami zmniejszającymi wydzielanie kwasu może nieznacznie zwiększać ryzyko zakażeń przewodu pokarmowego bakteriami takimi jak Salmonella, Campylobacter, a u hospitalizowanych pacjentów również Clostridium difficile.¹¹
• Podwyższone stężenie gastryny w surowicy – jako odpowiedź na zmniejszone wydzielanie kwasu.¹²
• Zwiększone stężenie chromograniny A (CgA) – spowodowane zmniejszoną kwaśnością soku żołądkowego. Może to zakłócać badania wykrywające obecność guzów neuroendokrynnych. Dlatego zaleca się przerwanie leczenia inhibitorami pompy protonowej na okres od 5 dni do 2 tygodni przed pomiarem stężenia CgA. Pozwala to na powrót stężenia CgA do wartości referencyjnych.¹³
• Zwiększona liczba komórek ECL (enterochromaffinopodobnych) – obserwowana u niektórych pacjentów (zarówno dorosłych, jak i dzieci) podczas długotrwałego leczenia omeprazolem, prawdopodobnie związana ze zwiększonym stężeniem gastryny w osoczu. Efekt ten nie jest uznawany za klinicznie istotny.¹⁴

Stosowanie u dzieci i młodzieży

Skuteczność omeprazolu u dzieci została potwierdzona w badaniach klinicznych:

• W niekontrolowanym badaniu przeprowadzonym u dzieci w wieku 1-16 lat z ciężkim refluksowym zapaleniem przełyku, omeprazol w dawkach 0,7-1,4 mg/kg m.c. spowodował poprawę stanu zapalnego przełyku w 90% przypadków oraz znacząco zmniejszył nasilenie objawów refluksu.¹⁵
• W badaniu z pojedynczo zaślepioną próbą u dzieci w wieku 0-24 miesięcy z klinicznie zdiagnozowaną chorobą refluksową przełyku, leczenie omeprazolem w dawkach 0,5, 1,0 lub 1,5 mg/kg m.c. spowodowało zmniejszenie częstości występowania epizodów wymiotów/zarzucania treści żołądkowej o 50% po 8 tygodniach terapii, niezależnie od zastosowanej dawki.¹⁶

Eradykacja H. pylori u dzieci

Randomizowane badanie kliniczne z podwójnie ślepą próbą (badanie Héliot) wykazało, że omeprazol w skojarzeniu z dwoma antybiotykami (amoksycyliną i klarytromycyną) jest bezpieczny i skuteczny w leczeniu zakażenia H. pylori u dzieci w wieku 4 lat i starszych z zapaleniem błony śluzowej żołądka. Odsetek eradykacji H. pylori wyniósł 74,2% (23/31 pacjentów) w grupie otrzymującej omeprazol z amoksycyliną i klarytromycyną, w porównaniu do 9,4% (3/32 pacjentów) w grupie leczonej samą amoksycyliną i klarytromycyną. Należy jednak zaznaczyć, że nie odnotowano istotnych korzyści klinicznych w zakresie objawów dyspeptycznych, a badanie nie dostarcza informacji dotyczących dzieci poniżej 4. roku życia.¹⁷