Właściwości farmakodynamiczne
Grofibrat M 267 mg

Właściwości farmakodynamiczne fenofibratu

Fenofibrat należy do grupy farmakoterapeutycznej leków hipolipemizujących, dokładniej do fibratów – substancji obniżających stężenie cholesterolu i trójglicerydów w osoczu krwi (kod ATC: C10 AB 05). Stanowi pochodną kwasu fibrynowego, której mechanizm działania opiera się na modyfikacji gospodarki lipidowej poprzez aktywację specyficznych receptorów jądrowych typu alfa (PPARα, ang. Peroxisome Proliferator Activated Receptor type α).¹

Mechanizm działania na poziomie molekularnym

Aktywacja receptorów PPARα przez fenofibrat prowadzi do kaskady procesów metabolicznych wpływających na gospodarkę lipidową. Działanie to obejmuje zwiększenie lipolizy i eliminację aterogennych cząstek bogatych w trójglicerydy z surowicy krwi. Efekt ten osiągany jest dzięki aktywacji lipazy lipoproteinowej oraz zmniejszeniu syntezy apolipoproteiny CIII. Ponadto, fenofibrat poprzez stymulację PPARα zwiększa syntezę apolipoprotein AI i AII, które są kluczowymi składnikami lipoprotein o wysokiej gęstości (HDL).²

Wpływ na profil lipoprotein

Fenofibrat wywiera złożony wpływ na frakcje lipoprotein w surowicy krwi. Prowadzi do zmniejszenia stężenia frakcji lipoprotein o bardzo małej gęstości (VLDL) oraz małej gęstości (LDL), które zawierają apolipoproteinę B. Jednocześnie zwiększa stężenie lipoprotein o dużej gęstości (HDL), zawierających apolipoproteiny AI i AII. Te zmiany w profilu lipoprotein mają istotne znaczenie w redukcji ryzyka rozwoju miażdżycy.³

Poprzez modyfikację procesów syntezy i katabolizmu frakcji VLDL, fenofibrat nasila eliminację frakcji LDL z krwiobiegu. Szczególnie istotne jest zmniejszenie stężenia małych, gęstych cząsteczek LDL, które charakteryzują się wysoką aterogennością i stanowią istotny czynnik ryzyka wystąpienia choroby niedokrwiennej serca. Ich obecność w zwiększonej ilości jest charakterystyczna dla aterogennej dyslipidemii.⁴

Efektywność kliniczna w modyfikacji lipidów

Badania kliniczne z zastosowaniem fenofibratu wykazały jego znaczącą skuteczność w normalizacji zaburzeń lipidowych. Obserwowano następujące zmiany parametrów lipidowych:

• Zmniejszenie stężenia cholesterolu całkowitego o 20-25%
• Obniżenie stężenia trójglicerydów o 40-55%
• Wzrost stężenia cholesterolu HDL o 10-30%

U pacjentów z hipercholesterolemią terapia fenofibratem prowadzi do redukcji stężenia LDL-cholesterolu o 20-35%. Dodatkowo obserwuje się korzystne zmiany wskaźników ryzyka miażdżycy, takich jak stosunek cholesterolu całkowitego do cholesterolu HDL, stosunek LDL-cholesterolu do HDL-cholesterolu oraz stosunek apolipoprotein ApoB do ApoAI.⁵

Wpływ na choroby sercowo-naczyniowe

Badania wykazały, że fibraty, w tym fenofibrat, mogą łagodzić epizody choroby niedokrwiennej serca. Należy jednak podkreślić, że dotychczas nie udowodniono, aby leki z tej grupy obniżały niezależną od przyczyny śmiertelność w kontekście pierwotnej i wtórnej profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych.⁶

Badanie DAIS – fenofibrat u pacjentów z cukrzycą

Szczególnie istotne dane kliniczne dotyczące działania fenofibratu pochodzą z badania DAIS (ang. Diabets Atherosclerosis Intervention Study), które wykazało, że u pacjentów z cukrzycą typu 2 i współistniejącą hiperlipoproteinemią fenofibrat znacząco spowalnia postęp miażdżycy naczyń wieńcowych oceniany angiograficznie.⁷

DAIS było badaniem podwójnie zaślepionym, randomizowanym, kontrolowanym placebo, w którym uczestniczyło 418 pacjentów z cukrzycą typu 2 i hiperlipoproteinemią. Średnie wyjściowe parametry lipidowe uczestników badania kształtowały się następująco:

Terapia fenofibratem prowadzona przez średnio 38 miesięcy przyniosła znaczące spowolnienie postępu miażdżycy naczyń wieńcowych. Efekt ten, oceniony ilościowo na podstawie angiografii wieńcowej, wyniósł około 40%.⁸

Efekty pozalipidowe fenofibratu

Poza wpływem na gospodarkę lipidową, fenofibrat wykazuje szereg dodatkowych korzystnych działań:

Wpływ na złogi cholesterolowe

Pozanaczyniowe złogi cholesterolu w postaci żółtaków ścięgnistych i guzkowych mogą zostać wyraźnie zredukowane lub całkowicie wyeliminowane pod wpływem terapii fenofibratem.⁹

Wpływ na markery zapalne

U pacjentów ze zwiększonym stężeniem fibrynogenu oraz lipoproteiny(a) [Lp(a)] leczenie fenofibratem prowadzi do istotnego zmniejszenia stężenia tych parametrów. Terapia fenofibratem wpływa również na redukcję innych markerów stanu zapalnego, takich jak białko C-reaktywne (CRP).¹⁰

Wpływ na metabolizm kwasu moczowego

Fenofibrat zwiększa wydzielanie kwasu moczowego, co prowadzi do zmniejszenia jego stężenia w surowicy krwi o około 25%. Efekt ten stanowi dodatkową korzyść terapeutyczną u pacjentów z dyslipidemią współistniejącą z hiperurykemią.¹¹

Wpływ na agregację płytek krwi

Fenofibrat wykazuje działanie przeciwagregacyjne na płytki krwi. Efekt ten został zaobserwowany zarówno w badaniach eksperymentalnych na zwierzętach, jak i w badaniach klinicznych z udziałem ludzi. W badaniach tych wykazano zmniejszenie agregacji płytek krwi wywoływanej przez różne czynniki, takie jak:

• Adenozynodifosforan (ADP)
• Kwas arachidonowy
• Adrenalina

Działanie przeciwagregacyjne może przyczyniać się do zmniejszenia ryzyka powikłań zakrzepowych u pacjentów z dyslipidemią.¹²