Właściwości farmakodynamiczne
Etiagen XR 300 mg

Właściwości farmakodynamiczne leku Etiagen XR

Kwetiapina, substancja czynna leku Etiagen XR, należy do grupy farmakoterapeutycznej leków psycholeptycznych, podgrupy pochodnych diazepiny, oksazepiny i tiazepiny (kod ATC: N05A H04). Lek ten dostępny jest w formie tabletek o przedłużonym uwalnianiu w różnych dawkach: 50 mg, 150 mg, 200 mg, 300 mg oraz 400 mg, gdzie substancją czynną jest kwetiapina w postaci kwetiapiny fumaranu.¹

Mechanizm działania

Kwetiapina jest klasyfikowana jako atypowy lek przeciwpsychotyczny, co wiąże się z jej unikalnym profilem farmakodynamicznym. Zarówno kwetiapina, jak i jej aktywny metabolit w osoczu krwi człowieka – N-dealkilokwetiapina (norkwetiapina) – wykazują działanie na szeroką grupę receptorów neuroprzekaźników w ośrodkowym układzie nerwowym.²

Główny profil receptorowy kwetiapiny i jej metabolitu charakteryzuje się powinowactwem do:

• Receptorów serotoninowych (5HT₂) – wysokie powinowactwo, co odpowiada za część działania przeciwdepresyjnego³
• Receptorów dopaminowych (D₁ i D₂) – antagonistyczne działanie, przy czym silniejsze działanie na receptory 5HT₂ w porównaniu do receptorów D₂ przyczynia się do klinicznych właściwości przeciwpsychotycznych i mniejszych objawów pozapiramidowych⁴
• Receptorów histaminergicznych – duże powinowactwo, co może być związane z efektem sedatywnym leku⁵
• Receptorów alfa₁-adrenergicznych – duże powinowactwo, co może wpływać na działania sercowo-naczyniowe⁶
• Receptorów alfa₂-adrenergicznych – umiarkowane powinowactwo⁷

Istotne różnice między kwetiapiną a jej metabolitem dotyczą powinowactwa do receptorów muskarynowych. Podczas gdy sama kwetiapina wykazuje niewielkie powinowactwo lub nie wykazuje go wcale, N-dealkilokwetiapina cechuje się umiarkowanym do dużego powinowactwem do szeregu receptorów muskarynowych.⁸

Lek i jego metabolit nie wykazują istotnego powinowactwa do receptorów benzodiazepinowych.⁹

Dodatkowe mechanizmy działania przeciwdepresyjnego

Działanie przeciwdepresyjne kwetiapiny może być związane z dodatkowymi mechanizmami farmakologicznymi jej metabolitu. N-dealkilokwetiapina wykazuje:

• Hamowanie transportera noradrenaliny (NET) – co zwiększa stężenie noradrenaliny w synapsach¹⁰
• Częściową aktywność agonistyczną na receptorach 5HT₁A – co przyczynia się do efektu przeciwdepresyjnego¹¹

Wyniki badań przedklinicznych

W modelach przedklinicznych kwetiapina wykazuje następujące właściwości:

• Aktywność antypsychotyczną w testach warunkowanego unikania¹²
• Blokadę działania agonistów dopaminy, potwierdzoną metodami behawioralnymi oraz elektrofizjologicznymi¹³
• Zwiększenie stężenia metabolitów dopaminy – co stanowi neurochemiczny wskaźnik blokady receptorów D₂¹⁴

Atypowy profil działań niepożądanych

Badania przedkliniczne potwierdzają atypowy profil działania kwetiapiny, który odróżnia ją od standardowych leków przeciwpsychotycznych, szczególnie w zakresie ryzyka objawów pozapiramidowych. Charakteryzuje się ona:¹⁵

• Brakiem indukcji nadwrażliwości receptorów dopaminergicznych D₂ przy długotrwałym podawaniu¹⁶
• Słabym efektem kataleptycznym nawet przy dawkach skutecznie blokujących receptor dopaminowy D₂¹⁷
• Wybiórczym działaniem na układ limbiczny – kwetiapina po długotrwałym podawaniu wywołuje depolaryzacyjną blokadę neuronów mezolimbicznych, lecz nie wpływa na neurony układu nigrostriatalnego zawierające dopaminę¹⁸
• Minimalne działanie dystoniczne – wykazane w badaniach na kapucynkach (Cebus) uwrażliwionych działaniem haloperydolu lub nieotrzymujących uprzednio leków, zarówno przy krótko- jak i długotrwałym podawaniu¹⁹

Opisane wyżej właściwości farmakodynamiczne sprawiają, że kwetiapina zaliczana jest do atypowych leków przeciwpsychotycznych, które cechują się korzystniejszym profilem bezpieczeństwa w zakresie objawów pozapiramidowych w porównaniu z klasycznymi neuroleptykami, przy zachowaniu skuteczności klinicznej w leczeniu objawów psychotycznych.²⁰