Właściwości farmakokinetyczne escytalopramu

Escytalopram, występujący w postaci szczawianu, stanowi substancję czynną produktu leczniczego Escitalopram Grindeks dostępnego w dawkach 5 mg, 10 mg i 20 mg w formie tabletek powlekanych. Poniżej przedstawiono szczegółową charakterystykę właściwości farmakokinetycznych tego leku, istotnych w praktyce klinicznej dla personelu medycznego.¹

Proces wchłaniania

Escytalopram charakteryzuje się niemal całkowitym wchłanianiem, które nie zależy od spożywania pokarmu. Po podaniu wielokrotnym, średni czas do osiągnięcia maksymalnego stężenia w osoczu (Tmax) wynosi 4 godziny. Biodostępność bezwzględna escytalopramu szacowana jest na około 80%, co jest wartością porównywalną do biodostępności racemicznego cytalopramu.²

Dystrybucja leku

Po podaniu doustnym, pozorna objętość dystrybucji (Vd,β/F) escytalopramu mieści się w zakresie około 12-26 L/kg masy ciała. Zarówno escytalopram, jak i jego główne metabolity wiążą się z białkami osocza w stopniu mniejszym niż 80%.³

Metabolizm escytalopramu

Escytalopram podlega metabolizmowi wątrobowemu, w wyniku którego powstają następujące metabolity:

• Metabolit demetylowany – stanowi główny produkt metabolizmu
• Metabolit didemetylowany – występuje w znacznie mniejszych ilościach
• Metabolit w postaci N-tlenku – powstający w wyniku utleniania azotu

Warto podkreślić, że zarówno metabolit demetylowany, jak i didemetylowany wykazują aktywność farmakologiczną. Po wielokrotnym podaniu leku, średnie stężenia metabolitu demetylowanego i didemetylowanego stanowią odpowiednio 28-31% oraz <5% stężenia związku macierzystego. Zarówno escytalopram, jak i jego metabolity są częściowo wydalane w postaci glukuronidów.⁴

W biotransformacji escytalopramu uczestniczą przede wszystkim izoenzymy cytochromu P450:

• CYP2C19 – główny izoenzym odpowiedzialny za demetylację escytalopramu
• CYP3A4 – odgrywa pomocniczą rolę w metabolizmie
• CYP2D6 – również może uczestniczyć w przemianach metabolicznych leku

⁵

Eliminacja leku

Escytalopram charakteryzuje się następującymi parametrami eliminacji:

• Okres półtrwania (t½ β) po wielokrotnym podaniu dawki wynosi około 30 godzin
• Klirens osoczowy po podaniu doustnym (Cloral) wynosi około 0,6 L/min

Ważnym aspektem farmakokinetyki escytalopramu jest fakt, że okres półtrwania jego głównych metabolitów jest znacząco dłuższy niż związku macierzystego. Escytalopram oraz jego główne metabolity są eliminowane dwiema drogami:

• Drogą wątrobową (metaboliczną)
• Drogą nerkową

Dominującą drogą eliminacji jest wydalanie metabolitów z moczem.⁶

Liniowa farmakokinetyka

Escytalopram charakteryzuje się farmakokinetyką liniową, co oznacza, że wzrost stężenia leku w osoczu jest proporcjonalny do zastosowanej dawki. Stan stacjonarny stężenia w osoczu jest osiągany po około tygodniu regularnego stosowania leku. Przy dawce dobowej wynoszącej 10 mg, średnie stężenia w stanie stacjonarnym wynoszą 50 nmol/L (z zakresu od 20 do 125 nmol/L).⁷

Właściwości farmakokinetyczne w szczególnych grupach pacjentów

Pacjenci w podeszłym wieku

U pacjentów w wieku powyżej 65 lat obserwuje się istotne zmiany w farmakokinetyce escytalopramu:

• Wolniejszą eliminację leku w porównaniu z młodszymi pacjentami
• Zwiększoną ekspozycję ogólnoustrojową (AUC) o około 50% w porównaniu z młodymi zdrowymi ochotnikami

Te różnice farmakokinetyczne mogą wymagać dostosowania dawkowania u pacjentów w podeszłym wieku.⁸

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

U pacjentów z łagodnymi lub umiarkowanymi zaburzeniami czynności wątroby (klasyfikacja Childa i Pugha, kategorie A i B) występują istotne zmiany w farmakokinetyce escytalopramu:

• Okres półtrwania jest około dwukrotnie dłuższy
• Ekspozycja na lek jest zwiększona o około 60% w porównaniu z osobami z prawidłową czynnością wątroby

Powyższe dane wskazują na konieczność dostosowania dawkowania u pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby.⁹

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

Choć nie przeprowadzono bezpośrednich badań dotyczących escytalopramu u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek, dostępne są dane dla racemicznego cytalopramu, które mogą mieć zastosowanie również do escytalopramu. U pacjentów z zaburzeniami czynności nerek (klirens kreatyniny 10-53 mL/min) zaobserwowano:

• Wydłużenie okresu półtrwania leku
• Niewielkie zwiększenie ekspozycji na lek

Istotną informacją jest fakt, że stężenie metabolitów w osoczu nie było badane, ale może być zwiększone u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek.¹⁰

Polimorfizm genetyczny

Polimorfizm genetyczny izoenzymów cytochromu P450 ma istotny wpływ na farmakokinetykę escytalopramu:

• Osoby wolno metabolizujące CYP2C19 – stężenie escytalopramu w osoczu jest około dwukrotnie wyższe niż u osób o szybkim metabolizmie
• Osoby wolno metabolizujące CYP2D6 – nie obserwuje się istotnych zmian w ekspozycji na lek

Powyższe różnice w metabolizmie związane z polimorfizmem genetycznym mogą uzasadniać indywidualizację dawkowania escytalopramu u pacjentów z różnymi genotypami izoenzymu CYP2C19.¹¹