Wprowadzenie do właściwości farmakodynamicznych

Lek Elvanse, zawierający substancję czynną lisdeksamfetaminy dimezylan, należy do grupy farmakoterapeutycznej sympatykomimetyków o działaniu ośrodkowym i jest oznaczony kodem ATC: N06 BA12. Jest to preparat stosowany w leczeniu zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD), występujący w postaci kapsułek twardych o zróżnicowanej zawartości substancji czynnej (20, 30, 40, 50, 60 i 70 mg lisdeksamfetaminy dimezylanu).¹

Mechanizm działania

Lisdeksamfetaminy dimezylan wykazuje unikalny mechanizm działania jako prolek, który sam w sobie nie wykazuje aktywności farmakologicznej. Po podaniu doustnym substancja jest szybko wchłaniana z przewodu pokarmowego, a następnie ulega hydrolizie do deksamfetaminy, która jest właściwą substancją odpowiedzialną za efekt terapeutyczny. Ten proces biotransformacji zachodzi głównie w erytrocytach (czerwonych krwinkach).²

Amfetaminy, do których należy substancja czynna leku Elvanse, są klasyfikowane jako niekatecholaminowe aminy sympatykomimetyczne wykazujące działanie pobudzające na ośrodkowy układ nerwowy. Chociaż dokładny mechanizm działania amfetaminy w leczeniu ADHD nie został w pełni wyjaśniony, przyjmuje się, że kluczową rolę odgrywają dwa procesy neurochemiczne:³

• Blokada wychwytu zwrotnego noradrenaliny i dopaminy w przestrzeni presynaptycznej
• Zwiększenie wydzielania obu wymienionych monoamin do przestrzeni postsynaptycznej

Warto podkreślić, że lisdeksamfetamina jako prolek nie wiąże się bezpośrednio z miejscami receptorowymi odpowiedzialnymi za wychwyt zwrotny noradrenaliny i dopaminy w badaniach in vitro.⁴

Skuteczność kliniczna i bezpieczeństwo stosowania

Skuteczność terapeutyczna lisdeksamfetaminy dimezylanu w leczeniu ADHD została potwierdzona w licznych badaniach klinicznych obejmujących różne grupy wiekowe pacjentów:⁵

• Trzy kontrolowane badania kliniczne u dzieci w wieku 6-12 lat
• Trzy kontrolowane badania kliniczne u młodzieży w wieku 13-17 lat
• Trzy kontrolowane badania kliniczne u dzieci i młodzieży w wieku 6-17 lat
• Cztery kontrolowane badania kliniczne u dorosłych spełniających kryteria ADHD według DSM-IV TR

W badaniach klinicznych prowadzonych zarówno u dzieci, jak i u dorosłych, stosowano schemat dawkowania polegający na jednokrotnym podaniu leku w ciągu doby, rano. Istotne klinicznie jest, że działanie terapeutyczne lisdeksamfetaminy dimezylanu utrzymywało się przez długi okres – 13 godzin od podania dawki u pacjentów pediatrycznych oraz 14 godzin od podania dawki u pacjentów dorosłych.⁶

Badania u dzieci i młodzieży

Kluczowym badaniem potwierdzającym skuteczność kliniczną lisdeksamfetaminy dimezylanu było europejskie badanie fazy III (oznaczone kodem SPD489325). Było to wieloośrodkowe badanie z optymalizowaną dawką, prowadzone w grupie 336 pacjentów w wieku 6-17 lat przez okres 7 tygodni. Badanie charakteryzowało się wysoką jakością metodologiczną – zastosowano podwójnie ślepą próbę, randomizację oraz grupy kontrolne otrzymujące placebo i aktywny komparator.⁷

Do oceny nasilenia głównych objawów ADHD wykorzystano standaryzowane narzędzie diagnostyczne – Skalę nasilenia objawów ADHD (ADHD-RS-IV). Analiza wyników wykazała, że leczenie lisdeksamfetaminą dimezylanem umożliwiło istotne statystycznie zmniejszenie średniego wyniku w skali ADHD-RS-IV o 18,6 punktu (p<0,001) w porównaniu z wartościami wyjściowymi, po uwzględnieniu efektu placebo.⁸

Dodatkowo zaobserwowano, że w grupie pacjentów otrzymujących lisdeksamfetaminę dimezylan, w porównaniu z grupą otrzymującą placebo, występował istotnie większy (p<0,001) odsetek pacjentów spełniających ustalone kryteria odpowiedzi klinicznej. Kryteria te obejmowały zmniejszenie łącznego wyniku ADHD-RS-IV o co najmniej 30% od wartości wyjściowych oraz uzyskanie wyniku 1 lub 2 w skali ogólnej oceny poprawy klinicznej (CGI-I). Co istotne, różnice te były widoczne podczas każdej wizyty kontrolnej w trakcie leczenia oraz podczas wizyty końcowej oceniającej punkt końcowy badania.⁹

Konwersja dawek lisdeksamfetaminy i deksamfetaminy

Istotnym aspektem farmakodynamiki leku Elvanse jest zależność między dawką lisdeksamfetaminy dimezylanu a ekwiwalentem aktywnej deksamfetaminy. Poniższa tabela przedstawia szczegółowe przeliczenie zawartości substancji czynnej dla poszczególnych mocy leku:

Ta zależność ma znaczenie kliniczne, ponieważ deksamfetamina jest substancją aktywną biologicznie, która odpowiada za efekt terapeutyczny preparatu Elvanse.¹⁰