Wpływ leku na płodność, ciążę i laktację – informacje dla lekarzy

Lekarze muszą dysponować szczegółową wiedzą na temat wpływu diklofenaku sodowego w postaci aerozolu na skórę na pacjentki w ciąży lub karmiące piersią. Poniższe informacje dotyczą produktu Diclofenac sodium Nutra Essential (40 mg/ml, aerozol na skórę, roztwór) i stanowią kluczowe wskazówki dla personelu medycznego w zakresie bezpieczeństwa stosowania leku u kobiet w okresie reprodukcyjnym.¹

Stosowanie w okresie ciąży

Obecnie baza danych dotycząca miejscowego stosowania diklofenaku u kobiet ciężarnych jest niewystarczająca do pełnej oceny bezpieczeństwa. Pomimo że ogólnoustrojowe stężenie diklofenaku jest znacząco mniejsze po zastosowaniu miejscowym w porównaniu z preparatami doustnymi, konieczna jest znajomość potencjalnych zagrożeń związanych z działaniem niesteroidowych leków przeciwzapalnych (NLPZ) na organizm kobiety ciężarnej i rozwijający się płód.²

Mechanizm działania diklofenaku opiera się na hamowaniu syntezy prostaglandyn, co może niekorzystnie wpływać na przebieg ciąży oraz rozwój zarodka i płodu. Dane epidemiologiczne wskazują na zwiększone ryzyko wystąpienia następujących zaburzeń po ekspozycji na inhibitory syntezy prostaglandyn we wczesnej ciąży:³

• Poronienie – zwiększona częstość występowania poronień samoistnych
• Wady rozwojowe serca – występowanie wad strukturalnych serca
• Wytrzewienie – wady polegające na przemieszczeniu narządów poza jamę ciała

Szczególną uwagę należy zwrócić na fakt, że bezwzględne ryzyko wad układu sercowo-naczyniowego wzrasta z poziomu poniżej 1% do około 1,5% u pacjentek stosujących inhibitory syntezy prostaglandyn. Ryzyko to rośnie wraz ze zwiększaniem dawki i wydłużaniem czasu stosowania leku.⁴

Badania na modelach zwierzęcych potwierdzają negatywny wpływ inhibitorów syntezy prostaglandyn na ciążę, wykazując:⁵

• Wzrost liczby poronień przed implantacją zarodka
• Wzrost liczby poronień po implantacji zarodka
• Zwiększoną liczbę zgonów zarodka lub płodu
• Wzrost częstości występowania różnych wad rozwojowych, szczególnie w układzie sercowo-naczyniowym, u zwierząt eksponowanych na inhibitory syntezy prostaglandyn w okresie organogenezy

Zalecenia kliniczne w poszczególnych trymestrach ciąży

Pierwszy i drugi trymestr ciąży: W tym okresie produkt Diclofenac sodium Nutra Essential nie powinien być stosowany, chyba że jest to bezwzględnie konieczne. Jeżeli lekarz podejmuje decyzję o włączeniu produktu u kobiety planującej ciążę lub będącej w pierwszym lub drugim trymestrze ciąży, należy zastosować najmniejszą skuteczną dawkę i najkrótszy możliwy okres leczenia.⁶

Trzeci trymestr ciąży: Stosowanie diklofenaku w trzecim trymestrze ciąży jest przeciwwskazane ze względu na potencjalne zagrożenia zarówno dla płodu, jak i matki.⁷

W trzecim trymestrze wszystkie inhibitory syntezy prostaglandyn mogą powodować u płodu:⁸

1. Działanie toksyczne na układ sercowo-naczyniowy i oddechowy, w tym:
   • Przedwczesne zamknięcie przewodu tętniczego
   • Nadciśnienie płucne
2. Zaburzenia czynności nerek, które mogą prowadzić do:
   • Niewydolności nerek
   • Małowodzia

U matki i płodu w końcowym okresie ciąży inhibitory syntezy prostaglandyn mogą wywoływać:⁹

1. Zaburzenia hemostazy:
   • Wydłużenie czasu krwawienia
   • Działanie przeciwpłytkowe (może wystąpić nawet po zastosowaniu bardzo małych dawek)
2. Zaburzenia czynności skurczowej macicy:
   • Zahamowanie skurczów macicy
   • Opóźniony lub przedłużony poród

Stosowanie w okresie karmienia piersią

Diklofenak, podobnie jak inne niesteroidowe leki przeciwzapalne, przenika do mleka kobiet karmiących piersią. W przypadku stosowania miejscowego preparatu Diclofenac sodium Nutra Essential w dawkach terapeutycznych, ilość substancji czynnej przenikającej do mleka jest jednak niewielka i nie przewiduje się istotnego wpływu na karmione dziecko.¹⁰

Ze względu na brak kontrolowanych badań klinicznych oceniających bezpieczeństwo stosowania diklofenaku u kobiet karmiących piersią, produkt należy stosować w tym okresie wyłącznie po konsultacji lekarskiej i starannej ocenie stosunku korzyści do ryzyka. W przypadku konieczności zastosowania leku, należy przestrzegać następujących zasad:¹¹

• Nie stosować leku na piersi karmiących matek
• Unikać aplikacji na duże powierzchnie skóry
• Nie stosować długotrwale

Praktyczne wskazówki dla lekarzy

Rozważając przepisanie produktu Diclofenac sodium Nutra Essential kobietom w wieku rozrodczym, lekarz powinien:

1. Dokładnie zebrać wywiad dotyczący aktualnego statusu ciąży lub karmienia piersią
2. Poinformować pacjentkę o potencjalnych zagrożeniach związanych ze stosowaniem leku w okresie ciąży
3. Wyjaśnić bezwzględne przeciwwskazanie do stosowania w trzecim trymestrze ciąży
4. W przypadku kobiet karmiących piersią – uprzedzić o konieczności unikania stosowania leku na obszar piersi oraz ograniczenia powierzchni aplikacji i czasu stosowania
5. Rozważyć alternatywne metody terapeutyczne, szczególnie u pacjentek w ciąży

Pamiętając o ograniczeniach w stosowaniu diklofenaku miejscowego u kobiet w ciąży i karmiących piersią, lekarz powinien rozważyć korzyści terapeutyczne w stosunku do potencjalnego ryzyka, szczególnie u pacjentek z przewlekłymi schorzeniami wymagającymi długotrwałego leczenia przeciwbólowego i przeciwzapalnego.