Działania niepożądane
Depakine Chrono 500 333 mg + 145 mg

Działania niepożądane leku Depakine Chrono

Lek Depakine Chrono 500, zawierający 333 mg sodu walproinianu i 145 mg kwasu walproinowego (co odpowiada łącznie 500 mg sodu walproinianu), jak również Depakine Chrono 300, zawierający 200 mg sodu walproinianu i 87 mg kwasu walproinowego (co odpowiada łącznie 300 mg sodu walproinianu), może wywoływać szereg działań niepożądanych o różnym stopniu nasilenia i częstości występowania.¹

Patogeneza działań niepożądanych

Walproinian sodu może wpływać na różne układy i narządy organizmu, powodując działania niepożądane o różnorodnej manifestacji klinicznej. Szczególnie istotne są działania niepożądane dotyczące układu krwiotwórczego, metabolizmu, układu nerwowego, przewodu pokarmowego oraz wątroby. Niektóre z tych działań mogą wymagać natychmiastowego przerwania leczenia, inne zaś mogą ustępować bez konieczności modyfikacji terapii.²

Specyficzne grupy ryzyka

Należy zaznaczyć, że profil bezpieczeństwa stosowania walproinianu u dzieci i młodzieży jest porównywalny z profilem bezpieczeństwa u dorosłych, jednak niektóre działania niepożądane są cięższe lub obserwowane głównie w populacji pediatrycznej. Istnieje szczególne ryzyko poważnego uszkodzenia wątroby u niemowląt i małych dzieci, zwłaszcza w wieku poniżej 3 lat. Małe dzieci są również szczególnie narażone na zapalenie trzustki. Ryzyka te zmniejszają się wraz z wiekiem.³

Zaburzenia psychiczne, takie jak agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi, nieprawidłowe zachowanie, nadpobudliwość psychoruchowa i zaburzenia uczenia się są głównie obserwowane u dzieci i młodzieży.⁴

Szczegółowy opis działań niepożądanych

Działania dotyczące układu krwi

Walproinian sodu może powodować szereg zaburzeń hematologicznych, z których najczęstszymi są niedokrwistość i trombocytopenia. W rzadszych przypadkach mogą wystąpić leukopenia i pancytopenia, a także ciężkie powikłania jak zespół mielodysplastyczny, niewydolność szpiku kostnego, w tym aplazja dotycząca krwinek czerwonych, agranulocytoza czy niedokrwistość makrocytowa.⁵

Istotne jest monitorowanie parametrów krzepnięcia podczas terapii, ponieważ bardzo często obserwuje się zmniejszenie aktywności czynników krzepnięcia (co najmniej jednego), nieprawidłowe wyniki testów krzepnięcia, takie jak wydłużony czas protrombinowy, wydłużony czas częściowej tromboplastyny po aktywacji, wydłużony czas trombinowy czy wydłużony INR.⁶

Zaburzenia metaboliczne

Podczas leczenia walproinianem często obserwuje się hiponatremię oraz zwiększenie masy ciała. Należy podkreślić, że zwiększenie masy ciała może być jednym z czynników zespołu policystycznych jajników, dlatego wymaga monitorowania.⁷

Szczególną uwagę należy zwrócić na możliwość wystąpienia hiperamonemii. Mogą wystąpić przypadki izolowanej i umiarkowanej hiperamonemii (zwiększone stężenie amoniaku we krwi) bez zmian wyników laboratoryjnych testów czynności wątroby, co nie wymaga przerwania leczenia. Zgłaszano również przypadki hiperamonemii z objawami neurologicznymi, co wymaga dodatkowych badań.⁸

Innym istotnym zaburzeniem metabolicznym jest hipokarnitynemia, która może wystąpić w trakcie leczenia walproinianem.⁹

Działania dotyczące układu nerwowego

Najczęstszym działaniem niepożądanym dotyczącym układu nerwowego jest drżenie, które występuje bardzo często. Często występującymi objawami są również zaburzenia pozapiramidowe, osłupienie (stupor), senność, drgawki, zaburzenia pamięci, ból głowy, oczopląs i zawroty głowy.¹⁰

Niezbyt często mogą wystąpić cięższe powikłania neurologiczne, takie jak śpiączka, encefalopatia, letarg, a także przemijające objawy parkinsonizmu, ataksja, parestezje i nasilone napady drgawkowe. Należy podkreślić, że osłupienie (stupor) lub letarg, czasami powodujące przejściową śpiączkę (encefalopatię), zarówno izolowane, jak i skojarzone z nawrotem napadów podczas leczenia walproinianem sodu, które zmniejszają się po odstawieniu leku lub zmniejszeniu dawki leku. Takie stany najczęściej występują u pacjentów otrzymujących kilka leków przeciwpadaczkowych (zwłaszcza fenobarbital lub topiramat) lub po nagłym zwiększeniu dawki walproinianu sodu.¹¹

Działania dotyczące wątroby

Rzadko, ale poważnym działaniem niepożądanym jest uszkodzenie wątroby. Jak wspomniano wcześniej, istnieje szczególne ryzyko poważnego uszkodzenia wątroby u niemowląt i małych dzieci, zwłaszcza w wieku poniżej 3 lat. Dlatego też konieczne jest regularne monitorowanie funkcji wątroby, szczególnie w początkowym okresie leczenia.¹²

Działania dotyczące przewodu pokarmowego

Walproinian sodu często wywołuje nudności, a w mniejszym stopniu wymioty, nieprawidłowości dotyczące dziąseł (głównie hiperplazja dziąseł), zapalenie jamy ustnej, bóle żołądka i biegunkę. Objawy te często występują u niektórych pacjentów na początku leczenia i zwykle przemijają po kilku dniach bez konieczności przerywania terapii.¹³

Rzadkim, ale bardzo poważnym powikłaniem jest zapalenie trzustki, czasami kończące się zgonem. Jak wspomniano wcześniej, małe dzieci są szczególnie narażone na zapalenie trzustki.¹⁴

Działania dotyczące skóry

Bardzo często obserwuje się nadwrażliwość, przemijające i (lub) zależne od dawki leku wypadanie włosów oraz zaburzenia paznokci i łożyska paznokcia. Niezbyt często mogą występować obrzęk naczynioruchowy, wysypka, nieprawidłowości dotyczące włosa (takie jak nieprawidłowa struktura włosów, zmiany w kolorze włosów, nieprawidłowy wzrost włosów).¹⁵

Rzadko, ale bardzo poważnymi reakcjami skórnymi są martwica toksyczno-rozpływna naskórka, zespół Stevensa-Johnsona, rumień wielopostaciowy oraz zespół ciężkiej nadwrażliwości obejmujący w szczególności wysypkę polekową z eozynofilią oraz objawami ogólnymi (DRESS).¹⁶

Działania dotyczące układu moczowo-płciowego

W zakresie układu moczowego często obserwuje się nietrzymanie moczu. Rzadziej występują mimowolne oddawanie moczu, śródmiąższowe zapalenie nerek oraz zespół Fanconiego, którego mechanizm powstania nie jest znany.¹⁷

W odniesieniu do układu rozrodczego, często występują nieregularne cykle miesiączkowe, a niezbyt często brak miesiączki. Rzadko może wystąpić niepłodność męska oraz zespół policystycznych jajników.¹⁸

Działania endokrynologiczne

W zakresie układu endokrynnego niezbyt często występuje zespół niedostosowanego wydzielania hormonu antydiuretycznego (SIADH) oraz hiperandrogenizm, objawiający się nadmiernym owłosieniem typu męskiego, wirylizemem, trądzikiem, łysieniem typu męskiego i (lub) zwiększonym stężeniem androgenu. Rzadko obserwuje się niedoczynność tarczycy.¹⁹

Działania psychiczne

Często obserwowane są stan splątania, halucynacje, agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi. U dzieci i młodzieży szczególnie często występują zaburzenia psychiczne, takie jak agresja, pobudzenie, zaburzenia uwagi, nieprawidłowe zachowanie, nadpobudliwość psychoruchowa i zaburzenia uczenia się.²⁰

Tabela działań niepożądanych

Monitorowanie działań niepożądanych

Ze względu na potencjalnie poważne działania niepożądane leku Depakine Chrono, konieczne jest regularne monitorowanie pacjenta. Szczególną uwagę należy zwrócić na funkcję wątroby, parametry hematologiczne (zwłaszcza płytki krwi) oraz objawy neurologiczne.²¹

Po dopuszczeniu produktu leczniczego do obrotu istotne jest zgłaszanie podejrzewanych działań niepożądanych. Umożliwia to nieprzerwane monitorowanie stosunku korzyści do ryzyka stosowania produktu leczniczego. Osoby należące do fachowego personelu medycznego powinny zgłaszać wszelkie podejrzewane działania niepożądane za pośrednictwem Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych.²²