Właściwości farmakodynamiczne leku Ceftriaxone Kalceks

Ceftriaxone Kalceks należy do grupy farmakoterapeutycznej: Leki przeciwbakteryjne do stosowania ogólnego; cefalosporyny trzeciej generacji, oznaczonej kodem ATC: J01DD04. Jest to antybiotyk stosowany w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji, dostępny w dawkach 1 g i 2 g ceftriaksonu (w postaci ceftriaksonu sodowego).¹

Mechanizm działania

Ceftriakson wykazuje działanie przeciwbakteryjne poprzez hamowanie syntezy ściany komórkowej bakterii. Mechanizm ten polega na wiązaniu się ceftriaksonu z białkami wiążącymi penicylinę (PBP, ang. penicillin binding proteins), co prowadzi do przerwania biosyntezy ściany komórkowej bakterii (peptydoglikanów). W konsekwencji dochodzi do lizy i śmierci komórki bakteryjnej.²

Mechanizmy oporności bakterii

Oporność bakterii na ceftriakson może wynikać z jednego lub kilku następujących mechanizmów:³

• Hydroliza enzymatyczna – produkcja beta-laktamaz, w tym beta-laktamaz o rozszerzonym profilu substratowym (ECBL, ang. extended-spectrum beta-lactamases), karbapenemaz lub chromosomalnych cefalosporynaz (AmpC), które mogą być indukowane lub stale wytwarzane przez niektóre rodzaje tlenowych bakterii Gram-ujemnych
• Modyfikacja miejsca docelowego – zmniejszone powinowactwo białek wiążących penicylinę do ceftriaksonu
• Bariera przepuszczalności – nieprzepuszczalność błony zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych
• Aktywne usuwanie leku – bakteryjne pompy aktywnie usuwające lek z komórki

⁴

Punkty graniczne w testach wrażliwości

Punkty graniczne minimalnego stężenia hamującego (MIC, ang. minimum inhibitory concentration) dla ceftriaksonu zostały określone przez Europejski Komitet ds. Oznaczania Lekowrażliwości Drobnoustrojów (EUCAST, ang. European Committee on Antimicrobial Susceptibility Testing). Aktualne dane dotyczące punktów granicznych są dostępne na stronie internetowej Europejskiej Agencji Leków (EMA, ang. European Medicines Agency).⁵

Skuteczność kliniczna wobec konkretnych drobnoustrojów

Należy zaznaczyć, że częstość występowania nabytej oporności wybranych gatunków bakterii może różnić się w zależności od lokalizacji geograficznej oraz czasu. Z tego powodu istotne jest korzystanie z lokalnych danych dotyczących oporności, szczególnie w przypadku leczenia ciężkich zakażeń. W sytuacjach, gdy lokalne występowanie oporności jest na tyle powszechne, że skuteczność ceftriaksonu w niektórych rodzajach zakażeń może być wątpliwa, zaleca się konsultację z ekspertem.⁶

Spektrum przeciwbakteryjne ceftriaksonu

Spektrum działania przeciwbakteryjnego ceftriaksonu obejmuje różne gatunki bakterii, które zostały podzielone na kategorie według wrażliwości na lek:⁷

Należy podkreślić, że wszystkie gronkowce oporne na metycylinę wykazują również oporność na ceftriakson. Ponadto, u niektórych gatunków bakterii odsetek szczepów opornych przekracza 50% w co najmniej jednym regionie geograficznym, a szczepy wytwarzające beta-laktamazy o rozszerzonym spektrum działania (ESBL) zawsze wykazują oporność na ceftriakson. ^{50% w co najmniej jednym regionie. […] Szczepy wytwarzające ESBL są zawsze oporne.”>8}

Gatunki bakterii często wrażliwe na ceftriakson

Wśród bakterii Gram-dodatnich tlenowych, ceftriakson wykazuje skuteczność wobec:⁹

• Staphylococcus aureus (wrażliwe na metycylinę) – ważny patogen powodujący zakażenia skóry, tkanek miękkich, układu oddechowego oraz zakażenia krwi
• Gronkowce koagulazo-ujemne (wrażliwe na metycylinę) – odpowiedzialne za zakażenia związane z obecnością biomateriałów i urządzeń medycznych
• Streptococcus pyogenes (Grupa A) – powoduje anginy, zakażenia skóry i tkanek miękkich
• Streptococcus agalactiae (Grupa B) – szczególnie istotny patogen w zakażeniach noworodków i kobiet w ciąży
• Streptococcus pneumoniae – główny czynnik etiologiczny zapalenia płuc, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i zapalenia ucha środkowego
• Paciorkowce zieleniące – występujące w jamie ustnej, mogą powodować zapalenie wsierdzia

Wśród bakterii Gram-ujemnych tlenowych ceftriakson jest skuteczny przeciwko:¹⁰

• Borrelia burgdorferi – czynnik etiologiczny boreliozy z Lyme
• Haemophilus influenzae – powoduje zakażenia układu oddechowego, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych
• Haemophilus parainfluenzae – związany z zakażeniami dróg oddechowych
• Moraxella catarrhalis – powoduje zakażenia górnych i dolnych dróg oddechowych
• Neisseria gonorrhoea – czynnik etiologiczny rzeżączki
• Neisseria meningitidis – powoduje zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych oraz sepsę meningokokową
• Proteus mirabilis – odpowiedzialny za zakażenia układu moczowego
• Providencia spp. – powoduje zakażenia układu moczowego, ran i krwi
• Treponema pallidum – czynnik etiologiczny kiły

Gatunki bakterii z potencjalnym problemem oporności nabytej

Wśród bakterii Gram-dodatnich tlenowych, problem oporności nabytej może wystąpić u:¹¹

• Staphylococcus epidermidis – komensalny gatunek na skórze, ale może powodować zakażenia związane z obecnością biomateriałów
• Staphylococcus haemolyticus – gatunek często wykazujący wielolekooporność
• Staphylococcus hominis – powodujący zakażenia u pacjentów z obniżoną odpornością

Wśród bakterii Gram-ujemnych tlenowych problem oporności nabytej dotyczy:¹²

• Citrobacter freundii – powoduje zakażenia układu moczowego, dróg żółciowych i zakażenia ran
• Enterobacter aerogenes i Enterobacter cloacae – powodują zakażenia szpitalne, w tym zakażenia układu oddechowego, moczowego i krwi
• Escherichia coli – najczęstsza przyczyna zakażeń układu moczowego, może powodować również sepsę
• Klebsiella pneumoniae i Klebsiella oxytoca – odpowiedzialne za zapalenie płuc, zakażenia układu moczowego i krwi
• Morganella morganii – powoduje zakażenia układu moczowego i ran
• Proteus vulgaris – odpowiedzialny za zakażenia układu moczowego i ran
• Serratia marcescens – powoduje zakażenia szpitalne, szczególnie u pacjentów z obniżoną odpornością

Wśród bakterii beztlenowych potencjalny problem oporności nabytej dotyczy:¹³

• Bacteroides spp. – powoduje zakażenia w obrębie jamy brzusznej, miednicy mniejszej i ran
• Fusobacterium spp. – związane z zakażeniami jamy ustnej i gardła
• Peptostreptococcus spp. – powoduje zakażenia różnych tkanek i narządów
• Clostridium perfringens – odpowiedzialny za zgorzel gazową i zakażenia tkanek miękkich

Drobnoustroje naturalnie oporne na ceftriakson

Naturalna oporność na ceftriakson występuje u następujących drobnoustrojów:¹⁴

• Bakterie Gram-dodatnie tlenowe:
  • Enterococcus spp. – wewnątrzszpitalne zakażenia układu moczowego, ran i krwi
  • Listeria monocytogenes – powoduje listeriozę, szczególnie u osób z obniżoną odpornością
• Bakterie Gram-ujemne tlenowe:
  • Acinetobacter baumannii – wielolekooporne zakażenia szpitalne
  • Pseudomonas aeruginosa – zakażenia szpitalne, w tym zapalenie płuc, zakażenia ran i oparzeń
  • Stenotrophomonas maltophilia – zakażenia szpitalne u osób z obniżoną odpornością
• Bakterie beztlenowe:
  • Clostridioides difficile – powoduje rzekomobłoniaste zapalenie jelit, zwłaszcza po antybiotykoterapii
• Inne drobnoustroje:
  • Chlamydia spp. i Chlamydophila spp. – zakażenia układu moczowo-płciowego i oddechowego
  • Mycoplasma spp. – zakażenia układu oddechowego i moczowo-płciowego
  • Legionella spp. – powoduje legionelozę (chorobę legionistów)
  • Ureaplasma urealyticum – zakażenia układu moczowo-płciowego